Dilek Hanif ile "Halkın Sanatı" ve Modanın Geleceği Üzerine Söyleşi

Anadolu’nun unutulmaya yüz tutan geleneksel dokuma ve zanaatlarını görünür kılmayı amaçlayan “Halkın Sanatı” sergisi geçtiğimiz günlerde moda ve sanatseverlerle bir kez daha buluştu. Bu vesileyle bir araya geldiğimiz Hanif’le couture’den sürdürülebilirliğe, kişisel stilden yapay zekâya modanın bugününü ve geleceğini konuştuk.

- “Halkın Sanatı” sergisi, Anadolu’da başlayan uzun bir keşif yolculuğunun sonucu. Bize bu yolculuğun hikâyesini anlatır mısınız?

Halkın Sanatı, Anadolu’nun farklı bölgelerinde hâlâ yaşatılan ancak zamanla kaybolma riski taşıyan dokumaları, el sanatlarını ve üretim tekniklerini keşfetmek ve gelecek kuşaklara aktarmak amacıyla ortaya çıktı. İlk önce televizyon programıyla başlayıp ardından sergiye ve kitaba dönüştü.

Anadolu’yu dolaşırken bu değerleri yaşatan ustalarla tanıştık, onların hikâyelerini dinledik, çok farklı üretim tekniklerini keşfettik. Asıl mesele ise bu kültürel mirası geleceğe taşımaktı.

Benim yapmak istediğim, geleneksel kalıpların içinde kalan bu zanaatlara çağdaş bir yorum kazandırmaktı. Geleneksel el sanatlarını insanların bugün giyebileceği ve kullanabileceği forma getirdiğinizde onları sadece korumuyor, gerçek anlamda yaşatıyorsunuz. Tabii ki bu işlerin sürdürülebilir olması için sadece estetik açıdan değil, ekonomik açıdan da karşılık bulması gerekiyor.

ÖĞRENME VE PAYLAŞIM

Zanaatkâr, ürettiği işten gelir elde edebildiği sürece o zanaat yaşamaya devam edebiliyor. Türk tasarımcıların Anadolu’nun zanaatkârlarıyla işbirliği yapması bu açıdan çok önemli.

Benim için Halkın Sanatı projesi aynı zamanda kendi kültürümü yeniden keşfettiğim, karşılıklı bir öğrenme ve paylaşım yolculuğuna dönüştü. Halkın Sanatı’nın Türkiye’nin geleneksel el sanatları hafızasını gelecek kuşaklara taşıyan önemli bir kültürel arşive dönüştüğünü düşünüyorum.

‘COUTURE, SANAT ESERİDİR’

- Sizce couture bir tasarım sanat eseri midir?

Bence couture bir tasarım gerçekten sanattır. Çünkü tamamen el işçiliğiyle ortaya çıkar. Bir desen önce kâğıt üzerinde yaratılır, ardından kumaşa aktarılır. Binlerce boncuk tek tek elle bir ipe dizilir, nakış işlenir, renk uyumları düşünülür. Haftalarca bazen aylarca süren büyük bir emeğin sonucunda ortaya çıkan bir el işçiliği söz konusu.

Bu yaratım süreci bir ressamın tablo yapmasından çok farklı değil. Couture bir elbise giyen kadın sadece bir kıyafet giymiyor, üzerinde bir nevi sanat eseri taşıyor.

GENÇ NESİLLERE AKTARILMALI

Ne yazık ki ülkemizde bu ustalık giderek azalıyor. Yeni kuşak artık çok daha hızlı üretim süreçlerini tercih ediyor. Oysa couture sabır isteyen, yıllar içinde öğrenilen çok değerli bir zanaat. Bu nedenle bu ustalıkların genç nesillere aktarılması önemli.

- Modanın geleceğine ilişkin en önemli konulardan biri de sürdürülebilirlik. Moda dünyası bir yandan sürdürülebilirlik konuşurken diğer yandan hiç olmadığı kadar hızlı üretim yapıyor. Siz bu çelişkiyi nasıl yorumluyorsunuz?

Elbette burada bir çelişki var. Ancak özellikle pandemi sonrasında sektörün bu konuda ciddi bir farkındalık geliştirdiğini düşünüyorum. Daha az üretim ve çevreye daha az zarar veren üretim modelleri üzerine somut çalışmalar yapılmaya başlandı.Burada tüketiciye de önemli bir görev düşüyor. Çünkü üreticiyi yönlendiren en önemli güç tüketici.

İnsanlar satın aldıkları ürünün malzemesine, nerede ve hangi koşullarda üretildiğine daha fazla dikkat ettikçe markalar da buna göre hareket etmek zorunda kalacak. Özellikle genç kuşakta bu bilincin arttığını gözlemliyorum. Az ve öz alışveriş yapmak, zamansız ve uzun ömürlü tasarımlara yatırım yapmak da sürdürülebilirliğin önemli bir parçası. Değişim zaman alacak ama bu konuların artık moda dünyasının gündeminde olması bile önemli.

‘STİLİNİZ, KİŞİLİĞİNİZİ ANLATIYOR’

- Sosyal medyanın etkisiyle neredeyse her gün yeni bir eğilim ortaya çıkıyor. Bu hızlı değişim içinde kişisel stilimizi nasıl oluşturabiliriz?

Giydiğimiz kıyafetler, biz konuşmadan kim olduğumuzu anlatır, kişiliğimize ilişkin mesaj verir. Bu nedenle kişisel stil oluşturmanın ilk adımı, kendinizi tanımak ve ne mesaj vermek istediğinizi keşfetmektir. Gardırobunuzdaki seçimler de zamanla buna göre şekillenir.

Eğilimleri takip etmekte sakınca yok ama peşinden sürüklenmemek gerekiyor. Bir renk, aksesuvar ya da küçük bir ayrıntıyla eğilimleri stilinize katabilirsiniz. Asıl önemli olan, zamansız ve size ait bir stil oluşturmak.

‘EL SANATLARI GİYİLİRSE YAŞAR’

- “Halkın Sanatı” kitabınızda “El sanatları korunarak değil, giyilerek yaşatılabilir” diyorsunuz. Geleneksel el sanatlarını dolaplarımıza nasıl taşıyabiliriz?

Geleneksel el sanatlarını stilimizin bir parçası yapmanın yolu, onları özünden koparmadan bugünün tasarım anlayışıyla yeniden yorumlamaktan geçiyor. Örneğin, Kahramanmaraş’ın geleneksel sırma işçiliği var. Geçmişte daha çok kaftanlarda, üç eteklerde ve altın tonlarında görmeye alıştığımız çok değerli bir el işçiliği. Ben bu tekniği geleneksel kullanımından farklılaştırarak modern bir kadife etek-ceket takıma uyguladım. Geleneksel altın renk yerine sırma işçiliğini kumaşla tonsürton uyguladım. Böylece ortaya bugün bir kokteylde ya da akşam yemeğinde rahatlıkla giyilebilecek çağdaş ve zamansız bir tasarım çıktı. Buna benzer modern tasarım alternatifleri çoğaldıkça geleneksel el sanatlarını stilimizin parçası yapmak kolaylaşacak.

- Dilek Hanif kadınını tanımlayan tasarım dili nedir?

Tasarımlarımın merkezinde zarif, güçlü ve zamansız bir kadın var. Zarafet benim için çok önemli. Fazla gösterişten, aşırı dekolteden ve kıyafetin kadının önüne geçmesinden hoşlanmıyorum. Kıyafet, kadını tamamlamalı, kişiliğini yansıtmalı. Tasarım dilimi geçmişten gelen kültürel öğelerle de besliyoru. Bu mirası bugünün kadınının rahatlıkla giyebileceği modern ve zamansız tasarımlara dönüştürüyorum. Yıllar önce tasarladığım kıyafetlerin bugün hâlâ giyilebilmesi de bunun en net göstergesi.

‘KÜRESELDE ÖZGÜNLÜĞÜ KÜLTÜRÜMÜZ YARATIYOR’

- Genç moda tasarımcılarının en çok hangi alanda kendilerini geliştirmelerini önerirsiniz?

Bizi dünyada farklılaştıran kendi kültürümüz. Genç tasarımcılar Anadolu’nun zanaatlarını, dokumalarını ve el sanatlarını ne kadar iyi tanırsa o kadar özgün olabilirler. Bu birikimi kendi tasarım dilleriyle buluşturduklarında küresel moda dünyasında daha güçlü olabilirler. Ayrıca yapay zekânın giderek yaygınlaştığı bir dönemde, yalnızca el işçiliğiyle yapılabilen özel tekniklerin çok daha değerli olacağına inanıyorum. Bu nedenle bence okullarda el işi eğitimi yer almalı.

- Sizce yapay zekâ bir Dilek Hanif tasarımı yapabilir mi?

Ben de bunu merak edip denedim! Ortaya çıkanlar, kesinlikle Dilek Hanif tasarımı değildi. Yapay zekâ tasarım sürecinde güçlü bir destek olabilir; eğilimleri analiz eder, alternatifler sunar, ürün geliştirmeye katkı sağlar. Ama tasarımın özündeki duyguyu veremez. Özellikle couture söz konusu olduğunda bu mümkün değil. Ben tasarım yapacağım kişiyle bire bir zaman geçiriyor, karakterini anlamaya çalışıyor, ardından ona özel, sıfırdan bir tasarım yaratıyorum. Yapay zekâ mevcut fikirleri geliştirebilir ama o ilk kıvılcımı ve tasarımcının kişisel dokunuşunu oluşturamaz. Bence gelecekte de insanı yapay zekâdan ayıran, tasarımlarına kattığı duygu olacak.