Học sinh giỏi vẫn trượt lớp 10: Đánh giá năng lực và kỳ vọng thực tế

Những ngày gần đây, đọc các bài viết về điểm thi vào lớp 10, tôi thấy rất nhiều phụ huynh và học sinh hụt hẫng. Không ít em có học bạ toàn điểm cao, nhiều năm liền đạt danh hiệu học sinh giỏi nhưng khi bước vào kỳ thi lại không đạt kết quả như mong đợi. Tôi hiểu cảm giác thất vọng đó, bởi gia đình tôi cũng vừa trải qua.

Cháu tôi vừa tham gia kỳ thi vào lớp 10 và kết quả thấp hơn kỳ vọng. Cháu buồn, bố mẹ cũng buồn vì đặt nguyện vọng vào trường top có điểm chuẩn quá cao. Nhưng thay vì đổ lỗi cho đề thi hay cho rằng con làm bài thi không tốt so với những gì học bạ thể hiện, tôi nghĩ cần nhìn nhận thực tế hơn về cách đánh giá năng lực học sinh hiện nay.

Bản thân tôi là học sinh cấp ba cách đây hơn 20 năm. Tôi cũng trải qua đủ các kỳ thi quan trọng, từ thi học kỳ, thi học sinh giỏi cấp tỉnh đến thi đại học. Có lúc đạt kết quả tốt, có lúc thất bại. Với tôi, chuyện đó hoàn toàn bình thường. Điều thú vị là suốt từ cấp hai đến hết cấp ba, tôi chưa từng đạt danh hiệu học sinh giỏi toàn diện. Điểm trung bình các môn của tôi chỉ quanh mức 7.0. Nếu nhìn vào học bạ, có lẽ không nhiều người đánh giá tôi là học sinh xuất sắc.

Thế nhưng ở những môn thuộc khối thi đại học, kết quả của tôi lại khá tốt. Trong nhiều năm học, điểm số các môn này luôn ổn định và khi bước vào kỳ thi đại học, tôi đạt mức điểm gần tương đương với năng lực mà thầy cô đánh giá. Nói cách khác, kết quả thi phản ánh khá sát khả năng thực tế của tôi.

Nhìn lại thời đi học, tôi nhớ cả trường chỉ có rất ít học sinh đạt điểm trung bình từ 8.0 trở lên. Một lớp vài chục học sinh thì may ra có một hoặc hai bạn được xem là học sinh giỏi nổi bật. Điểm 9, điểm 10 là rất hiếm. Chính vì vậy, khi một học sinh được đánh giá giỏi, mọi người đều có thể hình dung khá chính xác năng lực của em đó.

Còn hiện nay, ít nhất qua những gì tôi quan sát từ lớp học của con, tỷ lệ học sinh giỏi cao hơn rất nhiều. Như lớp của cháu tôi có tới 80-90% học sinh đạt loại giỏi. Điểm 9, điểm 10 xuất hiện đầy rẫy trong học bạ. Điều đó khiến không ít phụ huynh mặc nhiên tin rằng con mình đang nằm trong nhóm học sinh xuất sắc. Nhưng khi bước vào những kỳ thi có tính cạnh tranh và sàng lọc cao hơn, kết quả lại không hoàn toàn như kỳ vọng. Khoảng cách giữa điểm số trên lớp và điểm thi thực tế vì thế trở thành cú sốc đối với nhiều gia đình.

Thực tế, chương trình hiện nay có nhiều nội dung mới, áp lực cũng không hề nhỏ. Tuy nhiên, tôi nghĩ việc đánh giá trong nhà trường đang có phần "rộng tay" hơn trước, khiến điểm số chưa phản ánh đầy đủ năng lực thực tế của học sinh. Chính vì vậy, tôi muốn chia sẻ với những em vừa không đạt kết quả mong muốn trong kỳ thi vào lớp 10 rằng: thất vọng là điều dễ hiểu, nhưng không nên xem đó là dấu chấm hết.

Bản thân tôi và nhiều người bạn ngày trước đều học ở những trường làng không có tiếng tăm. Chúng tôi không sở hữu bảng thành tích quá đẹp, cũng không phải những học sinh luôn đứng đầu toàn trường. Nhưng nhờ gặp được những thầy cô tận tâm, nhờ sự cố gắng của bản thân, nhiều người vẫn đỗ đại học với điểm số cao và sau này có công việc tốt.

Hơn 20 năm đi học rồi đi làm giúp tôi nhận ra một điều: thành tích ở một kỳ thi rất quan trọng, nhưng không quyết định toàn bộ tương lai. Xã hội không đánh giá một con người chỉ bằng việc em đỗ hay trượt một trường cấp ba nào đó. Điều tạo nên khác biệt vẫn là năng lực thật, khả năng tự học và sự bền bỉ. Nếu chịu khó học hỏi và không ngừng vươn lên, bạn vẫn có thể đạt được những kết quả tốt, dù xuất phát điểm không hoàn hảo như mong muốn.

Vì thế, thay vì than vãn hay đắm chìm trong thất vọng, hãy coi kỳ thi vừa qua là một trải nghiệm để hiểu rõ hơn năng lực của mình. Con đường phía trước còn rất dài, và cơ hội để chứng minh bản thân chắc chắn không chỉ có một lần.

Vũ Đình Tư