İran'dan Milli Birlik Çağrısı ve ABD ile Anlaşma Tartışmaları

İran lideri Mücteba Hamaney’in resmi Telegram hesabından yapılan paylaşımda, İran halkına “milli birlik” çağrısı yapıldı. “Milli birlik, büyük şeytan karşısındaki galibiyetin en önemli unsurlarından birisidir.” başlığını taşıyan mesajda, siyasiler başta olmak üzere herkesin, toplumsal birliğe zarar verecek girişimlerden ve siyasi çekişmelerden kaçınması gerektiği vurgulandı.

MUTABAKAT ZAPTI İRAN’DA TARTIŞMALARA SEBEP OLMUŞTU

İran Meclisi’nin muhafazakar milletvekillerinden Mahmud Nebeviyan, mutabakat zaptında, Hürmüz Boğazı’nın ücretsiz şekilde acil ve kısıtlama olmadan açılacağı ve uranyumun seyreltilmesine dair maddelerin yer almasına karşın, İran’a yönelik yaptırımların kaldırılması, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması ve İran’ın 300 milyar dolarlık fondan yararlanması konusunda belirsizlikler bulunduğunu belirterek, “Acaba bu metin ulusal çıkarları sağlıyor mu?” demişti.

Ayrıca başkent Tahran’daki İbni Sina Meydanı'nda toplanan bir grup İranlı, ABD ile gerçekleştirilen görüşmeler aleyhine gösteri düzenlemişti. Gösteride İran Meclisi ve Müzakere Heyeti Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ile İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi aleyhine sloganlar atılmıştı.

İran ile ABD arasındaki savaşın sonlandırılması ve 60 günlük müzakere sürecinin başlamasına ilişkin hazırlanan mutabakat zaptının pazar günü imzalanacağına dair kesin bir karar bulunmadığı bildirildi. İran’ın yarı resmi Fars Haber Ajansı’nda yer alan bir haberde, ABD Başkanı Donald Trump’ın mutabakat zaptının pazar günü imzalanacağına yönelik açıklamasının kesin bir hüküm olmadığı belirtildi.

Haberde, Trump’ın, mutabakat zaptının pazar günü imzalanması konusundaki ısrarının kendi doğum günü ile aynı tarihe getirme amacına hizmet ettiği ve Trump’ın bu vesileyle propaganda malzemesi elde etmeye çalıştığı vurgulandı. Ayrıca haberde, İran müzakere heyetinin, mutabakat zaptının imzalanmasına yönelik bir tarih belirtmediği ifade edildi.

ABD Başkanı Donald Trump, İran ile varılan anlaşmanın yarın imzalanmasının planlandığını ve imzalandıktan hemen sonra Hürmüz Boğazı'nın açılacağını duyurdu. Trump, sosyal medya platformundaki hesabından açıklama yaptı. Eski Başkan Barack Obama döneminde yapılan anlaşmanın İran’ın nükleer silaha giden yolu için "sorunsuz" olduğu yorumunu yapan Trump, şu an varılan anlaşmanın ise "nükleer silahlara karşı duvar" niteliğinde olduğunu öne sürdü.

“İMZALANDIKTAN HEMEN SONRA HÜRMÜZ BOĞAZI HERKES İÇİN AÇIK OLACAK”

Trump, İran'ın artık nükleer silaha sahip olmayı istemediğini belirterek, "Anlaşmanın yarın imzalanması planlanıyor ve imzalandıktan hemen sonra Hürmüz Boğazı herkes için açık olacak." bilgisini verdi. ABD'nin İran ile ilişkisinin önceki yönetimlerden "çok daha farklı ve daha iyi" olduğunu savunan Trump, İran'ın dondurulan paraları konusunda da herhangi bir "el değiştirme" olmayacağını kaydetti.

“İRAN VE TÜM ORTA DOĞU İLE UZUN YILLAR BİRLİKTE ÇALIŞMAYI DÖRT GÖZLE BEKLİYORUZ”

Trump, İran'daki zenginleştirilmiş uranyumun da "her şey sakinleştiğinde" ve "uygun bir zamanda" İran veya ABD’de imha edileceğini belirterek, "İran ve tüm Orta Doğu ile uzun yıllar birlikte çalışmayı dört gözle bekliyoruz." değerlendirmesinde bulundu.

Sürecin hızlı, kolay ve sorunsuz bir şekilde ilerlemesini umduğunu aktaran Trump, "Eğer ilerlemezse, umarım bir daha asla kullanılmayacak nihai bir alternatifimiz var." ifadelerini kullandı.

ABD Başkanı Donald Trump'ın İran ile savaşın sona erdiğini açıklamasının ardından İsrail'de siyasi ve güvenlik çevrelerinde şaşkınlık ve endişenin hâkim olduğu öne sürüldü. İsrail basınındaki analizlerde, Tel Aviv yönetiminin ABD ile İran arasında olası bir anlaşmaya sıcak bakmadığı, hatta müzakerelerin başarısızlıkla sonuçlanmasını istediği iddia edildi.

TRUMP'IN AÇIKLAMASI TEL AVİV'İ HAZIRLIKSIZ YAKALADI

Trump, 11 Haziran'da yaptığı açıklamada ABD'nin İran'la savaşı sona erdirme kararı aldığını öne sürdü. Bu açıklama, aynı gün İran'a yönelik "şiddetli" saldırılar düzenlenebileceği yönündeki ifadelerinin hemen ardından geldi.

ABD Başkanı'nın çıkışı, İsrail Güvenlik Kabinesi'nin İran'a yönelik olası askeri tırmanma senaryolarını değerlendirdiği sırada yapılması nedeniyle Tel Aviv'de dikkatle takip edildi.

İRAN'DAN YANIT: "BUNLAR SADECE SPEKÜLASYON"

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise Trump'ın duyurduğu şekilde nihai bir anlaşmaya varılmadığını belirtti. Bekayi, bu yöndeki değerlendirmelerin yalnızca "spekülasyon" niteliği taşıdığını savundu.

NETANYAHU OFİSİ: İSRAİL MASADA YOK

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun ofisi, Trump'ın açıklamasının ardından iki lider arasında telefon görüşmesi gerçekleştirildiğini doğruladı. Açıklamada, Washington ile Tahran arasında hazırlanması beklenen mutabakat metninde İsrail'in taraf olmadığı ifade edildi.

İsrail'in olası bir anlaşmada yer almasını istediği dört temel şart da sıralandı.

İSRAİL'İN DÖRT ŞARTI

Netanyahu'nun ofisine göre Tel Aviv yönetimi;

- İran'daki zenginleştirilmiş nükleer maddelerin ülke dışına çıkarılmasını, - Uranyum zenginleştirme altyapısının tamamen sökülmesini, - İran'ın füze programına sınırlamalar getirilmesini, - Tahran'ın bölgedeki müttefiklerine verdiği desteğin sona erdirilmesini talep ediyor.

"TEL AVİV ANLAŞMANIN ÇÖKMESİNİ UMUYOR"

İsrail'in önde gelen gazetelerinden Yedioth Ahronot'ta yayımlanan değerlendirmelerde, Tel Aviv'in ABD ile İran arasındaki olası mutabakata yönelik ciddi şüpheler taşıdığı aktarıldı.

Gazeteye konuşan İsrailli yetkililere göre, İsrail yönetimi bu anlaşmayı istemiyor ve görüşmelerin başarısızlıkla sonuçlanmasını, mevcut haliyle kabul edilmemesini umuyor.

ABD ve İsrail, İran'ın nükleer ve füze programlarının İsrail ile bölgedeki ABD müttefikleri açısından tehdit oluşturduğunu savunurken; Tahran yönetimi nükleer faaliyetlerinin barışçıl amaçlar taşıdığını, nükleer silah üretmeyi hedeflemediğini ve başka ülkelere tehdit oluşturmadığını belirtiyor.

"İSRAİL BELİRLEYİCİ ROLÜNÜ KAYBEDEBİLİR"

İsrailli siyasi analist Itamar Eyhner, İsrail'in Katar arabuluculuğunda yürütülen ABD-İran temaslarında ilerleme yaşandığını bildiğini ancak Trump'ın açıklamasının zamanlaması ve içeriğine hazırlıksız yakalandığını ifade etti.

Eyhner, İsrail'in bundan sonraki süreçte müzakereleri etkilemeye çalışacağını belirterek, anlaşmanın şekillenmesinde belirleyici rol oynayamama ihtimaliyle karşı karşıya kalabileceğini söyledi.

İsrailli analist, "İsrail bu anlaşmayı istemedi ve hâlâ görüşmelerin çökmesini umuyor." ifadelerini kullandı.

Eyhner ayrıca gündemdeki anlaşmanın; ateşkesi, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasını ve İran'ın nükleer silah elde etmeye çalışmayacağı yönündeki taahhütleri içerebileceğini dile getirdi.

Trump'ın bu sayede hızlı bir diplomatik başarı elde edebileceğini savunan Eyhner, İran'ın ise müzakereleri şimdiye kadar kendi çıkarları doğrultusunda yönettiğini, zaman kazanmaya ve ekonomik avantaj sağlamaya çalıştığını öne sürdü.

"MÜTTEFİKLİK BÖYLE Mİ OLUR?"

Tel Aviv Üniversitesi Rektör Yardımcısı ve akademisyen Eyal Zisser de ABD'nin İran politikasını sert sözlerle eleştirdi.

İsrail'in İran'la yaşanan çatışmalarda bedel ödediğini ancak yürütülen müzakerelerin dışında bırakıldığını savunan Zisser, bunun müttefiklik anlayışıyla bağdaşmadığını ifade etti.

"Biz paralı asker miyiz? Gerektiğinde bombalıyoruz ve füzeleri karşılıyoruz, bize ihtiyaç duyulmadığında ise müzakere süreci hakkında bilgi verilmiyor." diyen Zisser, Washington'un yaklaşımına tepki gösterdi.

Zisser ayrıca Trump'ın önceliğinin kendi siyasi tabanı olduğunu, İran üzerindeki baskının uzun vadede sonuç verebileceğine inandığını ancak ABD Başkanı'nın tutumunun İsrail ve bölge ülkeleri açısından güçlü ve kararlı bir lider görüntüsü vermediğini savundu.

DÜNYA KUPASI DETAYI DİKKAT ÇEKTİ

İsrail'deki bazı siyasi analistler, Trump'ın İran'a ilişkin açıklamasının 2026 FIFA Dünya Kupası'nın başlangıç dönemine denk gelmesine de dikkat çekti.

Analistler, ABD'nin küresel spor organizasyonu öncesinde bölgede istikrarın sağlandığı ve tansiyonun düştüğü algısını oluşturmayı hedeflemiş olabileceğini öne sürdü.

Hakikatten, İsrail basını, Washington'un İran politikasındaki kararlarının Dünya Kupası ile bağlantılı olduğuna ilişkin resmi bir bilginin bulunmadığını vurguladı.

Bazı medya kuruluşları, ABD'nin Dünya Kupası sürecinde güvenlik ve istikrar görüntüsünü korumak isteyebileceğini savunurken, bu değerlendirmelerin resmi verilere dayanmadığını da hatırlattı.

İsrail basınında ayrıca ABD-İran geriliminin daha önce İran Milli Takımı'nın turnuvaya katılımı ile vize ve ulaşım süreçlerine ilişkin soru işaretlerini de beraberinde getirdiğine dikkat çekildi.

Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, ABD ile İran arasında bir barış anlaşmasına hiç olmadığı kadar yakın olduklarını ve anlaşmanın 24 saat içinde nihayete erdirilmesini beklediklerini açıkladı.

Şerif, ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundan yaptığı açıklamada, "(ABD-İran) Anlaşmaya barış anlaşmasına hiç olmadığı kadar yakınız. 24 saat içinde (anlaşmanın) nihayete erdirilmesini bekliyoruz." ifadelerini kullandı.

Pakistan'ın, barış anlaşmasının elektronik ortamda imzalanması için hazırlıklarını sürdürdüğüne işaret eden Şerif, gelecek hafta ise teknik düzeyde görüşmeler yapılacağını belirtti.

Şerif, müzakereler esnasında kararlılıkları için ABD ve İran'a teşekkür ederek şunları kaydetti:

"Bölgedeki kardeşlerimize de destekleri için en içten şükranlarımızı sunuyoruz. Bu tarihi anlaşmanın, kalıcı barış için sağlam bir temel oluşturacağına inanıyoruz."

BAE Dışişleri Bakanlığı, İran'a fon aktarıldığı yönünde çıkan iddialara ilişkin yazılı açıklama yaptı. Açıklamada, "Birleşik Arap Emirlikleri, bazı uluslararası medya kuruluşları tarafından yayınlanan ve BAE'den İran'a 3 milyar ABD doları da dahil olmak üzere para transferi yapıldığı iddialarını kesin bir dille yalanlamaktadır" ifadeleri kullanıldı.

İddiaların tamamen asılsız ve temelsiz olduğu, dondurulmuş İran fonlarının hiçbirinin BAE aracılığıyla serbest bırakılmadığı, transfer edilmediği veya buna kolaylık sağlanmadığı vurgulandı. Medya kuruluşlarına doğruluğa önem verme, resmi kaynaklara dayanma ve doğrulanmamış bilgileri ve asılsız iddiaları yayınlamaktan ve yaymaktan kaçınma çağrısında bulunuldu.

Uluslararası medyada çıkan haberlerde, BAE'nin İran'a 10 milyar dolar fon aktarmayı kabul ettiği, bunun 3 milyar dolarının zaten aktarıldığı iddia edilmişti.

İran devlet televizyonu, ABD'nin 47 yıl aradan sonra İran'ın egemenliğine saygı gösterdiğini öne sürerek dikkat çeken değerlendirmelerde bulundu. Yayında, yalnızca üç ay önce İran'da rejim değişikliğini hedeflediği iddia edilen ABD'nin, bugün uzlaşı arayışına girerek müdahale etmeme ilkesini kabul etmek zorunda kaldığı ifade edildi.

"MÜDAHALE ETMEME İLKESİNİ KABUL ETMEK ZORUNDA KALDILAR"

İran televizyonunda yapılan yorumlarda, Washington yönetiminin Tahran'a yönelik yaklaşımında önemli bir değişim yaşandığı savunuldu. Yayında, "Üç ay önce rejimi devirmeyi amaçlayan Amerikalılar, artık bir uzlaşmaya varmak için müdahale etmeme ilkesini kabul etmek zorunda kaldılar" ifadelerine yer verildi.

HÜRMÜZ BOĞAZI VE DONDURULMUŞ FONLAR GÜNDEMDE

Televizyon kanalında, stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı'nın İran'ın kontrolünde kalmaya devam ettiği belirtildi. Ayrıca, İran'a ait olduğu belirtilen dondurulmuş 24 milyar dolarlık fonun serbest bırakılmasının da taraflar arasında görüşülen başlıklardan biri olduğu aktarıldı.

Yayında, yaptırımların kaldırılması ve nükleer dosyaya ilişkin kapsamlı bir anlaşmaya varılmasının ardından gerekli incelemelerin yürütüldüğü ifade edildi.

"NÜKLEER MALZEMELER YURT DIŞINA TRANSFER EDİLMEYECEK"

İran devlet televizyonu, ülkenin nükleer programına ilişkin tutumunu da net ifadelerle ortaya koydu. Yayında, İran'ın nükleer malzemelerini yurt dışına transfer etmeyeceği özellikle vurgulandı.