Roztocze w obliczu katastrofy. Stawy Echo mogą wyschnąć latem

Miejsca, które pamiętam jeszcze jako bagna, są w tym momencie suche - mówi jeden z turystów napotkanych na plaży w Zwierzyńcu. Takie same spostrzeżenia mają inni wypoczywający nad stawami Echo. Pamiętają, co widzieli zeszłego lata, pamiętają, dokąd sięgała woda. I widzą, że jest jej coraz mniej.

Tu, gdzie jest kąpielisko, jeszcze jest woda. Natomiast z drugiej strony, tam, gdzie koniki hasają, jest zdecydowanie sucho - mówi turystka bawiąca się z dziećmi na plaży. Przyznaje, że ubytek wody w stawach Echo widać gołym okiem. I mówi, jak inni, że wyschnięcie zbiorników byłoby bardzo smutną stratą. Kto się modli, niech się modli o deszcz, kto zaklina deszcz, niech go zaklina.

Niestety, prognozy hydrologiczne są bezlitosne dla Roztocza. Jeżeli w lipcu nie pojawią się dłuższe opady deszczu, całkiem zamrze strumień Świerszcz, zasilający stawy Echo, które bez dopływu wody mogą wyschnąć przed końcem tegorocznego lata.

Błoto zamiast stawu?

Smutne, ale niestety może być to prawdziwe - przyznaje Przemysław Stachyra, przyrodnik, zastępca dyrektora Roztoczańskiego Parku Narodowego.

Możemy się w końcu sierpnia zderzyć z takim oto obrazkiem, że będziemy mieć przed sobą kałużę albo wilgotne błoto. To niebezpieczeństwo, które staje się coraz bardziej realne, biorąc pod uwagę to, co się dzieje teraz z tą wodą i to, jakie są prognozy. Oczywiście, nikt nie jest w stanie przewidzieć tego, co się stanie za tydzień, bo się może nagle pojawić ogromna bańka z wodą, spadnie deszcz nawalny i jeśli nikomu nic złego nie zrobi, to tej wody w stawach Echo znów przybędzie, ale ja bym na to nie liczył – mówi.

Roztocze przeżywa w tym roku najgłębszą suszę w historii pomiarów - twierdzi RPN.

W stawach Echo i w ekosystemie Roztocza wody ubywa w tempie dramatycznym, zastraszającym, bezprecedensowym, bo nigdy w historii naszych obserwacji, takich wizualnych, jak i pomiarowych, takiego zjawiska nie było - mówi Stachyra i dodaje, że w kompleksie stawów Echo, obejmującym też podmokłe tereny, ubyło 70 proc. wody.

Tej wody nie ma, dlatego że mamy bezprecedensową suszę. Parowanie jest wyższe niż dopływ wody – mówi.

Musimy być gotowi

Dotkliwa susza pogłębia się z miesiąca na miesiąc. Zima, którą możemy pamiętać jako śnieżną, tak naprawdę była bardzo sucha. Chociaż towarzyszył nam widok zalegającego wokół śniegu, to wcale nie było go dużo, tylko po prostu długo zalegał, cały czas ten sam. Wiosna też była sucha, nie inne jest lato. Nie chcę propagować czarnowidztwa, ale musimy się przygotować na to, że może być jeszcze gorzej, niż jest w tym momencie - zastrzega wicedyrektor Roztoczańskiego Parku Narodowego.

Wyschnięcie stawów Echo, jeżeli nastąpi, będzie dotkliwe dla turystów, ale to zjawisko, które dopiero odczujemy. Przyroda tę suszę odczuwa już od dawna. I to bardzo mocno.

Spustoszenie w przyrodzie

Śródleśne małe cieki w dużej mierze wyschły albo wysychają. Śródleśne zbiorniczki wodne, miejsce rozrodu płazów, wielu bezkręgowców rzadkich, wyschły na wiór. Tam już nie rozmnażają się płazy, nie rozmnażają się bezkręgowce - wylicza przyrodnik z RPN.

Sztandarowy gatunek drzewa, jodła pospolita - pospolita już tylko z nazwy - zamiera. Ona lubi wilgotno, ona lubi mokro w glebie, nie cierpi upałów, nie cierpi długich okresów susz. Jodła zamiera. Bardzo piękne, charakterystyczne roztoczańskie drzewo. Również źle się czuje w takim klimacie sosna, przyzwyczajona do troszkę suchszych klimatów, ale jest dla niej za sucho, więc ona również zaczyna cierpieć. Te wszystkie związane z wodą płazy, część gadów, bardzo wiele bezkręgowców rzadkich jak ważki, chrząszcze, motyle, nie przechodzą pełnego cyklu rozwojowego, więc to wpływa na regres populacji w takiej dłuższej perspektywie – mówi przyrodnik.

Ucierpi na tym człowiek

Choć nie wydaje się to oczywiste, susza może zwiększać zagrożenie na drogach, bo zmusza zwierzęta do wędrówek w poszukiwaniu wody.

W miejscach, gdzie zwierzęta były do tej pory w miarę z dala od człowieka, bo miały jakieś źródło zaopatrzenia w pokarm i wodę, nagle im tam to zanika. Szukają innych miejsc, żeby mogły przeżyć - mówi Stachyra. Przechodzą przez szosy, przychodzą w pobliże zabudowań ludzkich, gdzie ktoś ma, na przykład, sadzaweczkę. Zwierzęta przychodzą, szukają tej wody nawet przy człowieku, nie bojąc się. Ja to wiem z doświadczenia – dodaje.

Tegoroczną klęskę rozrodczą płazów możemy odczuć na własnej skórze, i to bardzo dosłownie. Płazy pomagają redukować liczbę larw komarów i meszek. W mokrym roku komary i meszki mogą odbudować swą liczebność szybciej niż płazy, których populacja się załamała. Wtedy będziemy mieć więcej meszek i komarów.

Susza szkodzi także turystyce, utrudniając popularne na Roztoczu spływy kajakowe. Wieprz wciąż płynie, ale wody jest mało i często się zdarza, że kajaki szorują dnem po piachu.

Czy potrzeba nam cudu?

Co musiałoby się wydarzyć, żeby nie ziściły się prognozy mówiące o wyschnięciu stawów Echo?

Dobrze byłoby, gdyby pojawił się taki spokojny front opadowy, że sobie będzie krążył masyw chmur i z tych chmur będzie padać przez kilka dni woda. To oczywiście nie spowoduje, że w stawach Echo ta woda się pojawi, ale na pewno zmniejszy się zagrożenie pożarowe w lasach. Na pewno uprawy w rolnictwie trochę się tą wodą nasycą. Natomiast nie zagwarantuje to nam, że ten najcenniejszy pokład wód podziemnych, których my czerpiemy jako ludzie, będzie obfitował w wodę - mówi Stachyra.

Odtworzenie się tych zasobów to jest kwestia kilku lat, gdzie będą śnieżne zimy, takie naprawdę śnieżne, gdzie będą mokre okresy wiosenno-letnie, bo to typowy nasz klimat polski, gdzie wiosna jest mokra, gdzie lato jest burzowe, gdzie zima jest też mokra, bo są te zasoby śniegu dosyć duże i to gwarantuje odtworzenie się wód podziemnych – wyjaśnia Stachyra.

Czy pan chce powiedzieć, że, żeby nam Roztocze nie wyschło, przez kilka lat musiałoby być tak, jak od kilku lat nie jest?

Dokładnie tak.

To mało realne.

Aczkolwiek prawdopodobne. Do przyrody trzeba mieć pokorę. Różnie może być. Jesteśmy teraz, no, w takim chyba dołku tego okresu tak zwanych suchych lat.

Będzie odbicie?