Stress công việc: Nhận biết dấu hiệu và cách quản lý hiệu quả

Stress công việc là phản ứng tâm lý và sinh lý khi áp lực công việc vượt quá khả năng thích nghi của mỗi người, trong một giai đoạn nhất định. Đây là tình trạng khá phổ biến ở người lao động phải làm việc cường độ cao, thời gian kéo dài hoặc nhiều áp lực về hiệu suất.

Khi gặp áp lực, não bộ lập tức kích hoạt các hormone như adrenaline, cortisol để đưa cơ thể vào trạng thái "chiến đấu" nhằm sinh tồn và giải quyết vấn đề. Ở mức độ nhẹ, stress có thể khiến người bệnh cảm thấy mệt mỏi, căng thẳng, giảm tập trung hoặc khó ngủ trong thời gian ngắn. Các triệu chứng thường cải thiện khi được nghỉ ngơi, điều chỉnh lối sống hoặc giảm áp lực công việc.

Người bệnh nên cân nhắc khám chuyên khoa tâm lý - tâm thần khi các biểu hiện kéo dài trên hai tuần, ảnh hưởng đáng kể đến công việc, học tập hoặc các mối quan hệ.

Một số dấu hiệu cảnh báo gồm mất ngủ kéo dài, thường xuyên lo âu, dễ kích động, suy giảm khả năng tập trung, giảm hiệu suất làm việc, cảm giác kiệt sức, mất hứng thú với các hoạt động thường ngày. Hoặc các triệu chứng cơ thể xuất hiện như đau đầu, đau dạ dày, hồi hộp, tim đập nhanh.

Stress công việc kéo dài dễ dẫn đến hội chứng kiệt sức nghề nghiệp (burnout), rối loạn lo âu, trầm cảm, làm nặng thêm các bệnh lý tim mạch, tiêu hóa, rối loạn giấc ngủ. Một số người có xu hướng lạm dụng rượu bia, thuốc lá hoặc các chất kích thích để giải tỏa căng thẳng, làm cho tình trạng tâm lý nghiêm trọng hơn.

Bạn có các triệu chứng như mất ngủ, khó tập trung, dễ cáu gắt và giảm hứng thú với công việc kéo dài hơn hai tháng cho thấy căng thẳng đã vượt quá mức stress thông thường. Bạn nên đi khám để được đánh giá chuyên sâu nhằm xác định nguyên nhân. Bác sĩ có thể chỉ định tầm soát các rối loạn tâm thần thường gặp như rối loạn lo âu, trầm cảm hoặc hội chứng kiệt sức nghề nghiệp.

Bạn có thể được hỏi về triệu chứng, tiền sử sức khỏe tâm thần, đánh giá các yếu tố áp lực trong công việc và cuộc sống, kết hợp các thang đo tâm lý chuyên biệt nhằm xác định mức độ căng thẳng, lo âu hoặc trầm cảm. Một số trường hợp có thể được chỉ định thêm các xét nghiệm hoặc thăm dò cận lâm sàng phù hợp để loại trừ nguyên nhân thực thể gây triệu chứng tương tự.

Tùy mức độ bệnh, người bệnh có thể được tư vấn tâm lý, hướng dẫn kỹ năng quản lý stress, cải thiện giấc ngủ, điều chỉnh lối sống để cân bằng công việc - cuộc sống.

Trị liệu nhận thức hành vi (CBT) giúp người bệnh nhận ra những suy nghĩ tiêu cực, vòng lặp hành vi góp phần tạo thêm căng thẳng hiện tại, từ đó điều chỉnh và thay đổi để cải thiện chất lượng sức khỏe. Nếu lo âu hoặc trầm cảm mức độ trung bình đến nặng, bác sĩ có thể cân nhắc điều trị bằng thuốc, kích thích từ trường xuyên sọ (TMS) kết hợp tâm lý trị liệu nhằm đạt hiệu quả tối ưu.

Phát hiện sớm, can thiệp kịp thời giúp người bệnh cải thiện sức khỏe tinh thần, nâng cao chất lượng cuộc sống, hạn chế nguy cơ tiến triển thành các rối loạn tâm thần nghiêm trọng hơn.

ThS. Võ Huỳnh Yến Nhi

Chuyên viên Tâm lý lâm sàng, Đơn vị Tâm thần

Trung tâm Khoa học Thần kinh

Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM