Varlık Dergisi: Türk Kültür Hayatında 93 Yıllık Kesintisiz Bir Varlık

Yaşar Nabi Nayır’ın kültür hayatımıza en büyük katkısı elbette Varlık’tır. Varlık dergisi, 1933 senesinde Ankara’da II. Evkaf Apartmanı’nda ilk defa ortaya çıkarken 93 yıldır da aralıksız yayımlanmaya devam eder. Yaşar Nabi, Varlık’ın doğuşunu şöyle anlatır bizlere:

“1933’de yedek subay olarak terhis edildikten sonra Merkez Bankası’nda görev alarak Ankara’ya taşınmıştım. Aylardan mayıs. O sıra Nahit Sırrı, Millî Eğitim Bakanlığı mütercimi, Sabri Esat da Gazi Eğitim Enstitüsü’nde öğretmen olarak bulunuyorlardı. Evkaf Apartmanı’ndaki bekar odamda kafa kafaya verdik. (…) Nahit Sırrı epey yardım sağlayabileceğine inanıyordu. Halk Partisi’nin kültür işlerine bakan Necip Ali’ye gittik. Bizi teşvik etti. Hakimiyeti Milliye Matbaası müdürü Kemal Turan’a da bir tavsiye mektubu yazdı. Uygun şartlarda basılma imkânı bulundu. 15 Temmuz 1933’de (benim verdiğim adla) Varlık’ın ilk sayısı basılıp çıktı.”

Varlık, dönemin edebiyatçılarını sayfalarında ağırlar. Cahit Sıtkı Tarancı’dan Ahmet Hamdi Tanpınar’a, Behçet Kemal Çağlar’dan Ahmet Muhip Dıranas’a kadar geniş bir yelpazede, farklı şiir anlayışlarını benimsemiş olan şairler aynı sayfalarda bir araya gelir. Nurullah Ataç’ın ifadesiyle Varlık hem devrimin hem yeniliğin hem de hürriyetin dergisi olur. Bu yeniliğin en somut örneği ise Garip hareketine verdiği katkıdır. Orhan Velilerin ilk şiirleri Varlık’ta yayımlanırken Garip hareketini Türkiye’ye Varlık tanıtır.

Varlık, 15 Temmuz 1933 günü ilk kez yayımlanırken Sait Faik, Sabahattin Ali gibi hikayecilere de kucak açar; Reşat Nuri’nin, Yakup Kadri’nin piyesleri yine Varlık’ta neşredilir, Mahmut Makal gibi Köy Enstitülerinde yetişen isimlerin yazıları yine bu dergide ilk defa okuyucu ile buluşur.

ÇIKIŞ AMACI

Varlık, “Memlekette bir tek hakikî sanat mecmuası yok!” diyerek, bir boşluğu doldurma gayesiyle ortaya çıkar, ilk sayısında amacını da şöyle belirtir: “…Varlık, Cumhuriyeti en büyüğümüzden emanet alan bir Türk gençliğinin, yaratıcı bir inkılâp neslinin sanat sahasında da var olduğunu göstermek ve onun için çalışmak istiyor. (…) Yeter ki biz, inandığımız ve bildiğimiz memleket davasına en küçük bir hizmette bulunmuş olalım. Varlık’ın bir de iddiası vardır. Mecmuamız Türk edebiyatının bugün en olgun ve erişkin devresinde neşredeceği eserlerle ispat edecektir.”

Ayrıca Atatürk’ün dil hareketine de destek verdiğini yine ilk sayısında açıklar. Yazarlarına mümkün olduğu kadar öz Türkçe yazmalarını rica ederken dil hareketleri için yazılacak yazılara da sayfalarını daima açık tutacağını söyler.

YAYINEVİ KURULUYOR

1946 senesinde Hasan- Âli Yücel’in istifasının ardından Reşat Şemsettin Sirer’in bakanlığa getirilmesiyle Tercüme Bürosu’nda bir yaprak dökümü yaşanır. Bu süreçte Yaşar Nabi de aynı yıl İstanbul’a taşınarak Varlık Yayınları’nı kurar. Varlık, yıllar boyu hem dergi hem yayınevi olarak varlığını sürdürürken Türk edebiyatına da yeni isimler kazandırır. Reşat Nuri de Varlık’ın kuruluşunun yirminci yılı dolayısıyla kaleme aldığı yazısında bu özel dergiyi bir edebiyat hareketinin öncüsü olarak görür. Varlık’a özel bir anlam biçer. 1800’lerin sonunda Edebiyât-ı Cedîde topluluğunun yayın organı olan Servet-i Fünun dergisi gibi Varlık’ın da yenileşme hareketinin öncüsü olduğunu ve bir misyonu olduğunu belirtir. “Varlık edebiyatı” adıyla bir edebiyat hareketinin ileride literatüre girmesi gerektiğini ifade eder.

Yaşar Nabi’nin “Varlık” hareketi ile Türk kültür hayatına yaptığı katkılar ona ‘Kültür Bakanlığı Büyük Ödülünü’ kazandırır. Varlık’ın 53’ncü kuruluş yıldönümünde Yaşar Nabi’ye layık görülen bu anlamlı ödülü Ahmet Taner Kışlalı verirken, Kışlalı konuşmasında “…devletin sürekli yürütemediği bir hizmeti ödünsüz, yarım yüzyıldır sürdürdü, sürdürüyor” ifadesini kullanarak Nayır’a teşekkürlerini devlet adına sunar.

15 Mart 1981 günü Yaşar Nabi aramızdan ayrılırken de Mücap Ofluoğlu arkadaşının ardından bir şiir yazarak şöyle seslenir ona:

“Romancılar öykücüler şairler Varlık ocağında ağladılar güldüler Varlık’ta doğup Varlık’ta büyüdüler”

İşte yazarların doğup büyüdüğü o Varlık’ı Yaşar Nabi’nin kızı Filiz Nayır günümüzde devam ettiriyor. Varlık, geçen hafta 93’ncü yaşına girdi. 1933 senesinde Evkaf Apartmanı’ndaki bir küçük odada kurulan ve kuruluşundaki o felsefeyi devam ettiren Varlık, Türk kültür dünyasına önemli katkılar sağlamaya devam ediyor. ‘Yaşar Nabi Nayır Gençlik Ödülleri' ile de yeni yazarlara kucak açıyor, yeni Orhan Veli’leri, yeni Cahit Sıtkı’ları doğup büyütüyor. Nice yıllara Varlık... Hep var ol...