Việt Nam đẩy mạnh "đại sắp xếp" bộ máy hành chính, Đảng và Nhà nước

Tiến trình “đại sắp xếp” khởi động từ các cơ quan Đảng cuối năm 2024. Trước sáp nhập, cơ quan Đảng Trung ương có 14 đảng bộ trực thuộc với 8.875 đảng viên. Sau sáp nhập, Ban Đảng Trung ương giảm hai đầu mối: Ban Tuyên giáo sáp nhập với Ban Dân vận thành Ban Tuyên giáo và Dân vận; Ban Đối ngoại Trung ương được chuyển về Bộ Ngoại giao. Một số đơn vị sự nghiệp kết thúc hoạt động như: Truyền hình Nhân dân; Báo Điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam; Ban Bảo vệ chăm sóc sức khỏe cán bộ Trung ương…

Ngoài tinh gọn, Trung ương Đảng cũng tiếp nhận 5 đơn vị sự nghiệp khác từ Chính phủ, tăng quy mô lên 19 đảng bộ trực thuộc. Trong nội bộ, các cơ quan Đảng Trung ương cũng tinh gọn 110 đơn vị cấp vụ và tương đương, 440 cấp phòng, và 35 đơn vị sự nghiệp công lập.

Văn phòng Chủ tịch nước với bộ máy vốn nhỏ gọn không có quá nhiều thay đổi, chỉ giảm một vụ là Thi đua - Khen thưởng, và không tổ chức cấp phòng từ tháng 3/2025.

Ở Quốc hội, cơ cấu tổ chức từ tháng 2/2025 còn 9 Ủy ban - giảm 4 đơn vị nhờ hợp nhất, đồng thời, kết thúc hoạt động hai đơn vị sự nghiệp là Viện Nghiên cứu Lập pháp và Truyền hình Quốc hội. Riêng Văn phòng Quốc hội, số đầu mối trước sắp xếp giảm từ 35 còn 17 đơn vị; và giảm 37 đầu mối cấp phòng. Trong khi, Kiểm toán nhà nước giảm một đơn vị trực thuộc và 18 cơ quan cấp phòng.

Từ năm 1992 đến nay, Chính phủ trải qua 5 lần tách nhập, thay đổi tên gọi các bộ. Cơ cấu bộ máy gồm 18 bộ và 4 cơ quan ngang bộ duy trì ổn định từ năm 2007. Tháng 2/2025, Quốc hội quyết định giảm từ 22 còn 17 bộ, cơ quan ngang bộ, cắt giảm hàng loạt đầu mối. 11 đơn vị được giữ nguyên, số còn lại hợp nhất, riêng một cơ quan được thành lập mới là Bộ Dân tộc và Tôn giáo.

Sau tinh gọn, bộ máy Chính phủ cắt giảm 13/13 tổng cục, giảm 505 cục, 235 vụ, 3.377 chi cục và tương đương, cùng 82 đơn vị sự nghiệp công lập.

Sau sáp nhập, hai “siêu bộ” hình thành là Bộ Tài chính (35 đơn vị) và Bộ Nông nghiệp và Môi trường (30 đơn vị) - đều được hợp nhất từ hai bộ cũ có quy mô 27-28 đơn vị mỗi bộ. Quá trình tinh gọn giúp hai đơn vị này giảm lần lượt 37% và 45% đầu mối so với trước, cho thấy hiệu quả tinh gọn khi sáp nhập đơn vị chồng lấn chức năng, nhiệm vụ.

Tỷ lệ cắt giảm trung bình của nhóm bộ không sáp nhập mà chỉ tái cơ cấu nội bộ là khoảng 12%, còn nhóm hợp nhất là 43%. Thanh tra Chính phủ là cơ quan duy nhất tăng quy mô, từ 19 lên 22 đơn vị, do tiếp nhận chức năng, nhiệm vụ từ 12 thanh tra Bộ để lập ra 8 Cục thanh tra chuyên ngành mới.

Với hệ thống Tòa án Nhân dân và Viện Kiểm sát Nhân dân, từ giai đoạn 2014-2015 đến nay, bộ máy tương đối ổn định, được tổ chức đồng nhất theo 3 cấp - Trung ương, tỉnh, huyện. Năm 2015, hệ thống tòa và viện cấp khu vực được thành lập ở Hà Nội, Đà Nẵng và TP HCM (Toà án Nhân dân Cấp cao, và Viện Kiểm sát Nhân dân Cấp cao).

Cơ cấu thay đổi từ 1/7/2025. Hệ thống tư pháp gồm Tòa án và Viện Kiểm sát nhân dân cũng bỏ cấp huyện, tái cấu trúc toàn diện theo hệ thống 3 cấp - Trung ương; tỉnh; và khu vực. Bên cạnh đó, hệ thống Tòa án Nhân dân cấp cao và Viện Kiểm sát Nhân dân cấp cao kết thúc hoạt động sau 10 năm vận hành. Thay vào đó, 3 Tòa Phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao tại Hà Nội, Đà Nẵng, TP HCM được thành lập mới để phúc thẩm quyết định sơ thẩm của Tòa án nhân dân cấp tỉnh.

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ra đời từ năm 1930 với bộ máy tương đối ổn định gồm cơ quan Uỷ ban MTTQVN và 5 tổ chức chính trị - xã hội (Tổng Liên đoàn Lao động, Hội Nông dân, Trung ương Đoàn, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Hội Cựu chiến binh) vận hành như 6 cơ quan hành chính độc lập, dẫn đến nhiều nhiệm vụ trùng lặp. Từ tháng 4/2025, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội được cơ cấu lại thành một bộ máy duy nhất. Số đầu mối tham mưu, giúp việc giảm từ 62 xuống 21, với cơ quan cấp tỉnh giảm từ 32 còn 10 đầu mối.

Theo Tổng Bí thư Tô Lâm, trước tinh gọn, khoảng 70% ngân sách dùng để trả lương, chi thường xuyên và phục vụ hoạt động của bộ máy, chỉ còn 30% dành cho đầu tư phát triển, quốc phòng - an ninh và an sinh xã hội. Bộ máy cồng kềnh đã kìm hãm sự phát triển, do đó cần tinh gọn bộ máy, tinh giản biên chế, giảm chi thường xuyên để dành nguồn lực đầu tư phát triển.

Một năm sau khi bắt đầu quá trình sắp xếp, thay đổi lớn nhất nằm ở quy mô tổ chức bộ máy. Tuy nhiên, mục tiêu của cải cách không dừng ở việc giảm đầu mối hay tinh giản biên chế, mà hướng tới nâng cao hiệu quả vận hành của hệ thống.

Theo Chính phủ, việc tổ chức lại bộ máy giúp giảm khoảng 53% thời gian thực hiện thủ tục hành chính ở nhiều quy trình, ước tính tiết kiệm cho xã hội hơn 23.000 tỷ đồng mỗi năm.

Sau khi kết thúc hoạt động của cấp huyện, cấp xã tiếp nhận khoảng 73,8% khối lượng nhiệm vụ được phân cấp, trở thành cấp trực tiếp giải quyết phần lớn công việc của người dân và doanh nghiệp.

Khảo sát của Chính phủ nêu 83,08% người dân hài lòng với quá trình giải quyết thủ tục hành chính, trong khi 89,09% cho biết không còn tình trạng nhũng nhiễu, phiền hà tại nơi tiếp nhận hồ sơ.

Đồng thời, ngân sách nhà nước đã chi hơn 115.000 tỷ đồng để thực hiện chính sách đối với hơn 143.000 cán bộ, công chức, viên chức và người lao động chịu tác động từ quá trình sắp xếp.

Quá trình chuyển đổi cũng đặt ra nhiều yêu cầu tiếp tục hoàn thiện.

Theo Chính phủ, khoảng 550 văn bản quy phạm pháp luật vẫn cần được sửa đổi, bổ sung để đồng bộ với mô hình tổ chức mới. Trong khi đó, cấp xã - nơi tiếp nhận phần lớn nhiệm vụ sau sắp xếp - đang chịu áp lực lớn về khối lượng công việc; gần 68,8% đội ngũ hiện nay vẫn là nguồn công chức cấp xã trước đây, đặt ra yêu cầu tiếp tục nâng cao năng lực chuyên môn sâu.

Tại Hội nghị toàn quốc sơ kết một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy không dừng lại ở những phép cộng trừ cơ học về đầu mối hay nhân sự, mà quan trọng nhất hiệu năng thực tế.

“Tổ chức mới phải tạo ra năng lực mới, cơ chế phân cấp - phân quyền mới phải song hành với trách nhiệm mới, dữ liệu mới phải tạo ra phương thức quản trị mới, và bộ máy mới phải đem lại chất lượng phục vụ mới cho người dân và doanh nghiệp”, Tổng bí thư nói.