Weightism: Discrimination Based on Body Mass in the Polish Labor Market

Rekrutacja pod dyktando sylwetki

Choć w debacie publicznej coraz więcej mówi się o walce z dyskryminacją ze względu na płeć czy wiek, do katalogu niepożądanych zjawisk dołącza także ocena człowieka przez pryzmat masy ciała. Najnowsze badania dr Martyny Krogulec-Łęskiej socjolog AHE w Łodzi pokazują, że tzw. weightism, czyli stygmatyzacja zawodowa ze względu na wagę, jest w Polsce coraz bardziej widoczna.

Badania pokazują, że atrakcyjny wygląd może ułatwiać karierę zawodową, choć oczywiście nie zastępuje kompetencji. Chciałabym, żeby o zatrudnieniu i awansie decydowały przede wszystkim wiedza, doświadczenie i umiejętności - zauważa dr Krogulec-Łęska.

„Niestety wygląd nadal wpływa na pierwsze wrażenie i sposób oceniania kandydatów. Nasze ciało jest jednym z pierwszych komunikatów, jakie odbiera otoczenie, dlatego może – świadomie lub nieświadomie – oddziaływać na decyzje rekrutacyjne i zawodowe” – przyznaje socjolog.

Liczby nie kłamią

W eksperymentach rekrutacyjnych przeprowadzonych przez dr Krogulec-Łęską respondentom przedstawiano profile kandydatów o identycznych kwalifikacjach i doświadczeniu. O wyborze decydowała wyłącznie sylwetka – aż 82,1 proc. badanych wskazało szczupłą kobietę jako lepszą kandydatkę na stanowisko menedżerskie, a 80,6 proc. wybrało szczupłego mężczyznę. Co więcej, nawet w zawodach wymagających zaawansowanej wiedzy, takich jak lekarz, aż 83,5 proc. respondentów preferowało kandydatów o szczupłej sylwetce.

Stereotypy i efekty psychologiczne

Dr Krogulec-Łęska podkreśla, że specjaliści HR są świadomi działania tych mechanizmów.

„Wielu z nich przyznaje, że mając do wyboru dwie osoby o porównywalnych kompetencjach, częściej wybierają kandydata, który lepiej wpisuje się w społecznie pożądany kanon wyglądu. Oznacza to, że masa ciała może wpływać na decyzje rekrutacyjne jeszcze zanim pracodawca zdąży ocenić rzeczywiste umiejętności kandydata” – tłumaczy.

U podstaw takich decyzji leżą głęboko zakorzenione mechanizmy psychologiczne, jak efekt aureoli (przypisywanie osobom atrakcyjnym wyższych kompetencji) czy efekt Golema (negatywne założenia wobec osób z nadmierną masą ciała).

Od kilku dekad dominującym ideałem urody pozostaje szczupła sylwetka. Jest ona silnie kojarzona z samokontrolą, dyscypliną i odpowiedzialnością za własne ciało. W efekcie, gdy widzimy osobę z nadmierną masą ciała, często – jeszcze zanim ją poznamy – uruchamiają się krzywdzące stereotypy, zgodnie z którymi jest ona leniwa, zaniedbana czy nie potrafi kontrolować swojego życia – dodaje badaczka.

Społeczny podział i statystyki

Według danych GUS nadmierna masa ciała dotyczy już 57,1 proc. dorosłych Polaków, przy czym znacznie częściej problem ten dotyka mężczyzn (65,7 proc.) niż kobiet (48,3 proc.). Analizy OECD i Eurostatu pokazują, że otyłość częściej występuje wśród osób z niższym wykształceniem i statusem materialnym. W Polsce nadwagę lub otyłość deklaruje 62 proc. osób z wykształceniem zawodowym i 42 proc. z wykształceniem wyższym.

Z tych danych można wyprowadzić prosty wniosek: atrakcyjna sylwetka coraz częściej staje się wskaźnikiem statusu społecznego. Dziś szczupłość nie jest wyłącznie efektem indywidualnych wyborów, ale także odzwierciedleniem dostępu do edukacji, zasobów finansowych, czasu i możliwości dbania o zdrowie – zaznacza dr Krogulec-Łęska.

Dyskryminacja na równi z rasizmem

Skala zjawiska jest niepokojąca. Międzynarodowe analizy prof. Rebeki Puhl z Uniwersytetu Connecticut pokazują, że dyskryminacja ze względu na wagę występuje w relacjach interpersonalnych równie często jak rasizm, a niekiedy nawet częściej niż uprzedzenia ze względu na płeć czy wiek.

Jak podsumowuje dr Krogulec-Łęska, choć atrakcyjny wygląd może ułatwiać karierę, to oczywiście nie zastępuje on kompetencji. Jednak masa ciała coraz częściej staje się wyraźną linią podziału społecznego i zawodowego.