Yapay zekâ destekli estetik uygulamaları: Görünüş kaygısı üzerinden kazanç

Estetik çılgınlığı günümüzde sınır tanımıyor; burunlardan şakaklara, alınlardan dudaklara, çenelerden kalçalara kadar yüzün ve vücudun her unsuru için estetik operasyon yapılabiliyor. Meme büyütme, liposuction (yağ aldırma), rinoplasti (burun estetiği) gibi cerrahi müdahale gerektiren operasyonların yıllık küresel pazar büyüklüğü 85 milyar doları buluyor. Bu finansal hacim de kullanıcılar için para tuzağı olan uygulamaların devreye konulmasına neden oluyor.

Son zamanların modası ise fotoğrafınızı yolladığınızda yapay zekâyla yüzünüzün analizini yapan ve hangi estetik işlemlere ihtiyacınız olduğunu bildiren, bunun karşılığında da yüklü ödemeler alan dijital uygulamalar. Bu dijital uygulamaların en çok rağbet görenleri ise Avustralya merkezli Qoves, ABD merkezli Epica ve İngiltere merkezli Facemaxify. Guardian gazetesinin haberine göre bu uygulamalar, müşterilerini 18 yaş üstü yetişkinlerle sınırlandırsa da yaş sınırlamaları kolayca aşılabiliyor.

Haftalık, aylık paketler

Birçok yüz analizi uygulamasında, insanların görünüşleriyle ilgili güvensizliklerinden faydalanarak ve onlara en iyi hallerine ulaşmalarına yardımcı olma bahanesiyle para kazanılıyor. Qoves, botoks, dolgu gibi cerrahi olmayan tavsiyeleri için 150 dolar (7 bin TL), ameliyat tavsiyesi içeren raporlar için 300 dolardan (14 bin TL) fazla ödeme istiyor. Epica’nın kullanıcıları genellikle ücretsiz bir taramaya çektiği ama sonuçları görmek istediklerinde ödeme çıkardığı belirtiliyor; uygulamanın App Store’daki haftalık erişimi bin TL, yıllık ise 8 bin TL.

Gençler arasında yayılan “looksmaxxing” (görünüşü kusursuzlaştırma) akımını tamamen paraya devşiren Facemaxify ise haftalık erişimi Türkiye için App Store ve Google Play’de 230 TL ile faturalandırıyor. Uygulamalar, ücretsiz deneme süresi biter bitmez kredi kartlarından parayı otomatik çekmeye başlıyor. Kullanıcı iptal etmeyi unuttuğunda, ayda 920 TL, yılda ise fark ettirmeden 11 bin TL’den fazla parayı tek bir yüz analizi uygulamasından sürekli çekmiş oluyor. Qoves bunu doğrudan tek seferde peşin isterken, Facemaxify “taksit taksit hissettirmeden koparma” yöntemini kullanıyor.

Uzmanlar: Öz güvensizliği istismar ediyorlar

Ottawa Üniversitesi’nde psikoloji profesörü olan Dr. Tracy Vaillancourt, yüz analizi uygulamalarının öz saygı üzerindeki olumsuz psikolojik etkisinden duyduğu endişeyi dile getirdi: “Kadınların kendilerini en fazla güvensiz hissettikleri konu, görünümleridir. Uygulamalar, bazılarına düşündüklerinden daha iyi göründüklerini söyler ama bu gerçekten zaman içinde sürdürülebilir mi? Başka bir deyişle, öz değerin bir ölçütü olarak görünümü vurgulayan bir uygulama, birine kalıcı bir huzur sağlayabilir mi, yoksa öz eleştiri döngüsünü mü besler?”

Arkansas Üniversitesi’nde çekicilik bilimi üzerine çalışan Dr. Mitch Brown, “Bu uygulamalar, güvenilir olarak görülmek istiyorlarsa, yöntemlerinin bilimsel olarak ne olduğunu kanıtlayabilmeyi hem müşterilerine hem de kendilerine borçludurlar” dedi. Brown gibi uzmanlara göre, çekicilik üzerine mevcut literatür çok kapsamlı olduğundan, evrensel, tüm nüfusu kapsayan genellemeler sorgulanabilir. Belirli özelliklerin belirli bir topluluk tarafından çekici olarak kabul edildiğini bilsek bile, bu bulgular kişinin görünümünü değiştirmeyi haklı çıkaracak kadar kalıcı mı; ücretli bir uygulamanın tavsiyesini destekleyecek kadar sağlam mı? Brown, görünüm istismarının düşük öz saygıya sahip insanlar için çok yıkıcı olduğunu belirtti.