Yapay Zeka Yatırımları ve Sektörel Dönüşüm: Küresel Rekabet ve Türkiye'nin Stratejisi

Anadolu Ajansının (AA) "Zeka Yapay, Yarış Gerçek" başlıklı dosyasının ilk haberinde, bu alanda yapılan yatırımlar ve sektörlerde görülen dönüşüm ele alındı.

Yapay zekanın birçok sektörde hızla benimsenmesiyle söz konusu teknolojilere yönelik artan talep, şirketleri çip, grafik işleme merkezi, veri merkezi ve enerji altyapısı yatırımlarını hızlandırmaya yöneltti. Bu alanda çalışmalar yürüten Nvidia, AMD, Microsoft, Google, Amazon ve Huawei gibi şirketlerin milyarlarca dolarlık yatırımları enerji, yarı iletken ve savunma sanayisi gibi alanları doğrudan etkiler boyuta ulaştı.

Rekabet arttı, yatırımlar katlandı

Son yıllarda yapay zeka rekabeti büyürken yapılan yatırımlar da rekoru beraberinde getirdi.

Stanford Üniversitesi tarafından yapılan araştırmaya göre, 2013-2025 döneminde ülkelerin özel sektör yapay zeka yatırımları 757,3 milyar doları buldu.

En büyük gelişme ise geçen yıl yaşandı. Şirketler, sadece 2025'te bir önceki yıla göre yüzde 127,5 artışla 344,7 milyar dolarlık yapay zeka yatırımı yaptı. Böylece söz konusu dönemdeki yatırımların yaklaşık yarısı geçen yıl yapıldı.

Söz konusu geçen yıl yapılan yatırımların 285,9 milyar dolarlık kısmını ABD'li şirketler gerçekleştirdi. Bunu "bilinen" 12,4 milyar dolarlık yatırımla Çinli şirketler, 5,9 milyar dolarla Birleşik Krallık şirketleri izledi.

Bazı ülkelerin ve şirketlerin yatırımlarını gizli yürütmesi dolayısıyla açıklananlar dışında da bu alana yatırımların zamanla gün yüzüne çıkması bekleniyor.

Türkiye yeni stratejiyle atılım planlıyor

Son yıllarda Türkiye de yapay zeka projelerine ağırlık verdi. Stanford Üniversitesinin raporunda Türkiye ile ilgili verilerin yer almadığı görüldü.

Türkiye ise yaptığı çalışmaların yanı sıra stratejisini güncelledi. Yeni Eylem Planı'nın Kurban Bayramı'ndan sonra kamuoyuyla paylaşılması bekleniyor. 2021-2025 dönemini kapsayan Ulusal Yapay Zeka Stratejisi kapsamında 6 öncelik ve 119 tedbirle adımlar atılmıştı. Yeni stratejiyle yapay zeka yatırımlarının artırılması hedefleniyor.

Yapay zeka modelinde ABD-Çin yarışı

Kurumsal ve diğer yan yatırımlarla birlikte toplam yapay zeka yatırımı ise geçen yıl bir önceki yıla göre yüzde 129,9 artışla 581,7 milyar dolara ulaştı.

ABD, fonlanan şirketler sayısında da 1953 ile ilk sırada yer aldı. İkinci sırada 172 ile Birleşik Krallık ve üçüncü sırada 161 ile Çin geldi.

Buna karşın Çin, bu alandaki yayınlar, atıflar ve patent verme konularında lider konumda bulunuyor. Çin, sadece geçen yıl 35 patent alarak dikkati çekti.

Yapay zeka yasalarına öncelik

Ülkeler bir yandan bu dönüşümün ekonomik fırsatlarını değerlendirmeye çalışırken teknolojinin oluşturabileceği sosyal, etik ve güvenlik risklerini kontrol altına alabilmek amacıyla yeni regülasyon mekanizmalarını da devreye alıyor.

Veri güvenliği, telif hakları, dezenformasyon, kişisel mahremiyet ve algoritmik şeffaflık gibi başlıklar, hükümetlerin yapay zeka politikalarında öncelikli alanlar arasında bulunuyor. Avrupa Birliği'nin "AI Act" düzenlemesi, ABD'de yürütülen güvenlik odaklı tartışmalar ve Çin'in devlet kontrolünü merkeze alan yaklaşımı küresel ölçekte farklı regülasyon modellerini ortaya koyuyor.

Bu kapsamda 2016'ya kadar G20 ülkeleri arasında yapay zekayla ilgili hiçbir yasa yokken geçen yıl sonu itibarıyla bu sayı 150'ye yükselmiş bulunuyor. ABD, 25 ile burada da ilk sırada yer alırken bu ülkeyi Güney Kore 17, Fransa ve Japonya 10'ar yasayla takip ediyor.

"Yapay zeka çağı" sektörleri de dönüştürüyor

Teknolojiyi derinlemesine değiştiren yapay zeka, sağlıktan tarıma, ulaştırmadan enerjiye, savunmadan bankacılık ve finansa kadar hemen her alanda dönüşümü beraberinde getirdi.

Bu kapsamda yapay zekanın tarım teknolojilerinde kullanılmasıyla üretim süreçlerinde verimliliğin artırılması, kaynak kullanımının optimize edilmesi ve iklim değişikliğinin tarımsal üretim üzerindeki etkilerinin azaltılması hedefleniyor. Halen tarımda sensörler, uydu görüntüleri, dron teknolojileri de kullanılarak, sulama, gübreleme, ürün sağlığı ve hasat zamanı yapay zekayla doğru şekilde belirlenebiliyor.

Sağlıkta uzaktan ameliyat, ulaşımda akıllı yol uygulamaları artıyor

Sağlık alanında ise yapay zeka, erken teşhis, tıbbi görüntüleme, ilaç geliştirme, hasta takibi ve kişiselleştirilmiş tedavi süreçlerinde önemli rol üstleniyor. Son dönemde mobil imkanların da artmasıyla birlikte uzaktan ameliyatlar dahil birçok tedavi yönteminde yapay zekadan yararlanılıyor.

Ulaştırma ve lojistik sektöründe yapay zeka, rota optimizasyonu, trafik yönetimi, yakıt tasarrufu, otonom araç teknolojileri ve tedarik zinciri planlamasında kullanılıyor. Sürücüsüz araçlar, akıllı yollar gibi sistemler yapay zekayla birlikte günlük hayatı kolaylaştırıyor.

Enerji ve sanayi sektöründe yapay zeka, yenilenebilir enerji üretiminin desteklenmesi, arıza tahmini ve verimlilik uygulamalarında öne çıkıyor.

Savaşlarda yapay zekayla konsept değişiyor

Savunma sanayisinde ise otonom sistemler, görüntü işleme, hedef tespiti, elektronik harp, siber güvenlik, simülasyon ve karar destek sistemleri gibi alanlarda yapay zeka stratejik bir unsur haline geliyor. Son dönemde yaşanan savaşlarda yapay zeka teknolojilerinden de yoğun olarak yararlanıldı.

Bankacılık ve finans sektöründe yapay zeka teknolojisi, dolandırıcılık tespiti, kredi risk analizi, müşteri davranışlarının modellenmesi ve kişiselleştirilmiş finansal hizmetlerde yaygın şekilde kullanılıyor. Bu sayede banka şubelerine gitmeden işlemlerin yapılması, yatırımlarda yapay zekanın kullanılması hem zamandan hem mekandan tasarruf imkanı sağlıyor.

Ülkeler yapay zekayla dolandırıcılığa çare arıyor

Bu yönüyle yapay zeka, yalnızca yeni bir teknoloji alanı olarak değil, ülkelerin üretim kapasitesini, hizmet ihracatını, verimlilik artışını ve küresel rekabet gücünü etkileyen temel ekonomik unsurlardan biri olarak öne çıkıyor. Son dönemde yapay zeka kullanılarak gerçekleştirilen dolandırıcılık ve usulsüzlük faaliyetleri ise ülkelerin odaklandığı ana sorunlar arasında yer alıyor.