ABD ve İran arasında anlaşma Kongre'ye takılabilir

ABD ile İran arasında bir anlaşmaya varılması hâlâ uzak bir ihtimal olarak görülse de, tarafların müzakerecilerinin uzlaşması tek başına anlaşmanın yürürlüğe girmesi için yeterli olmayabilir.

ABD’de 11 yıl önce yürürlüğe giren bir yasa, Başkan Donald Trump’ın İran ile Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasının ötesine geçen kapsamlı bir anlaşma yapmasının önünde ciddi bir engel oluşturabilir.

YASANIN KAPSAMI

Politico’nun haberine göre, İran Nükleer Anlaşmasını İnceleme Yasası (INARA), Başkan’ın İran ile yaptığı herhangi bir anlaşmayı imzalandıktan sonraki beş gün içinde Kongre’ye sunmasını ve yönetim yetkililerinin anlaşma hakkında Kongre üyelerine bilgilendirme yapmasını zorunlu kılıyor.

Yasa ayrıca, Kongre’nin anlaşmayı incelemesi için uygulanmasını iki aya kadar erteleyebiliyor ve milletvekillerine anlaşmayı reddetme yönünde oylama yapma yetkisi veriyor. Bununla birlikte, Başkan’ın veto hakkı saklı kalıyor.

Teksas Demokrat Temsilcisi Joaquin Castro, Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi’nde düzenlenen bir oturumda Dışişleri Bakanı Marco Rubio’ya hitaben şunları söyledi:

Eğer INARA kapsamında Kongre incelemesine tabi olacak bir anlaşma varsa, ona açık fikirle yaklaşacağım. Umarım herkes de aynı yaklaşımı benimser. Tek isteğim, komitenin anlaşmanın ayrıntıları konusunda düzenli olarak bilgilendirilmesidir.

Illinois Demokrat Temsilcisi Brad Schneider’in, yönetimin söz konusu yasaya uyup uymayacağı yönündeki sorusuna Rubio şu yanıtı verdi:

“INARA’ya uyacağız.”

CUMHURİYETÇİ KANATTA ÇATLAK

Habere göre, bazı Cumhuriyetçi siyasetçiler ise İran ile yapılabilecek herhangi bir anlaşmaya kuşkuyla yaklaşıyor.

Senato Silahlı Hizmetler Komitesi Başkanı Roger Wicker, Tahran ile bir anlaşma arayışının 'zayıflık izlenimi yaratabileceğini' savundu.

Senatör Lindsey Graham ise olası bir anlaşmanın “bölgedeki güç dengesinde büyük değişikliklere yol açabileceği” uyarısında bulundu. Bununla birlikte Graham, Trump’ın “sonuçta İran ile kötü bir anlaşmayı kabul etmeyeceğine” inandığını ifade etti.

KONGRE'YE TAKILABİLİR

Yasa kapsamında Kongre’nin yetkilerini nasıl kullanacağı henüz net değil. Trump yönetiminde İran dosyasında görev yapmış eski bir yetkili, İran’ın nükleer programıyla ilgili herhangi bir anlaşmanın – uranyum meselesi dahil – otomatik olarak INARA hükümlerini devreye sokacağını belirtti.

Yetkili ayrıca Trump’ın daha önce yaptığı, “İran asla bir nükleer silaha veya nükleer bombaya sahip olmamayı kabul etmelidir” şeklindeki paylaşımına dikkat çekerek, bu tür ifadelerin bile anlaşmanın Kongre incelemesine tabi tutulması için yeterli olabileceğini söyledi.

YAPTIRIMLAR İNCELENECEK

Senato Dış İlişkiler Komitesi’nin kıdemli Demokrat üyesi Senatör Jeanne Shaheen, İran ile yapılacak herhangi bir anlaşma ya da mutabakatın Kongre’nin öngördüğü inceleme prosedürlerine tamamen uyması gerektiğini vurguladı.

Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi Orta Doğu ve Kuzey Afrika Alt Komitesi Başkanı Cumhuriyetçi Mike Lawler ise, yaptırımların hafifletilmesi veya dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması gibi konuların Kongre tarafından ayrıntılı biçimde incelenmek isteneceğini belirtti.

Trump nihayetinde Kongre’nin anlaşmayı reddeden bir kararını veto edebilir. Ancak yasa, inceleme süresi boyunca Temsilciler Meclisi ve Senato’da resmi tartışmalar ve oylamalar yapılmasını zorunlu kılıyor.

Bu nedenle İran ile varılacak herhangi bir anlaşma, yürürlüğe girmeden önce Washington’da yoğun bir siyasi ve hukuki denetime tabi tutulacak.