ABD ve İran Arasındaki Savaşta İki Ay: Trump Çıkış Stratejisi ve Artan Maliyetlerle Karşı Karşıya

ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıyla başlayan savaşın üzerinden iki ay geçerken, ABD Başkanı Donald Trump, maliyeti giderek artan, kamuoyunda ciddi destek bulmayan ve net bir çıkış stratejisi olmayan bir çatışmanın karmaşık gerçekliğiyle karşı karşıya.

Enerji piyasaları sarsılmış durumda. Pentagon, savaşın maliyetine ilişkin ilk resmi tahminini açıkladı: şimdiye kadar 25 milyar dolar. Kongre'deki kilit Cumhuriyetçiler sabırsızlanmaya başlarken, Trump da Almanya gibi çatışmaya katılmaya yanaşmayan müttefiklerine sert tepki gösteriyor.

Cuma günü destekçilerine hitap eden Trump, kararından pişmanlık duymadığını söyledi. "Ne yaptım bilmiyorum; belki aptalcaydı, belki cesurdu ama akıllıcaydı" diyen Trump, Florida'daki Cumhuriyetçilerin güçlü olduğu emeklilik yerleşimi The Villages'da, "Yine olsa yine yapardım" ifadelerini kullandı.

Buna rağmen Trump'ın, savaşın kısa süreceği ve ekonomik sonuçlarının sınırlı kalacağı yönündeki öngörülerinin birer birer çöktüğü görülüyor.

Tahran'daki yönetim ayakta kaldı. Trump, 28 Şubat'ta İsrail ile birlikte başlattığı savaşı defalarca savundu ve İran'ın asla nükleer silaha sahip olmaması gerektiğini söyledi. ABD ile İsrail, askeri hedefleri vurdu ve dini lider dahil üst düzey İranlı isimleri öldürdü. Ancak Tahran'daki yönetim ayakta kaldı ve ABD'ye zarar verme kapasitesini koruyor.

Çatışmalar sürerken Trump, Amerikalılardan gelişmeleri "doğru perspektife oturtmalarını" istedi. Vietnam Savaşı ve Irak Savaşı'nı örnek göstererek, İran'daki Amerikan müdahalesinin "aslında çok uzun sürmediğini" savundu.

Oysa sadece üç hafta önce Trump, İran'ın tüm taleplerini kabul ettiğini söylemiş ve bir dönüm noktasının yakın olduğunu ima etmişti. Buna göre İran, zenginleştirilmiş uranyumunu ABD ile birlikte ortadan kaldıracak, enerji fiyatları düşecek ve ciddi siyasi sonuçlar doğurma potansiyeli taşıyan küresel kriz hafifleyecekti. Bunların hiçbiri gerçekleşmedi.

Trump, savaşın geleceğine ilişkin çelişkili mesajlar vermeyi sürdürüyor. Bir yandan İran'ın anlaşma yapmak istediğini söylerken, diğer yandan Tahran'daki yönetimin "o kadar dağınık" olduğunu ve kararları kimin verdiğinin anlaşılmadığını belirtiyor. Ayrıca, sonuçlanmayabilecek bir anlaşma için temsilcilerinin 18 saat uçmasının değmeyeceğini de ifade etti.

Cuma günü, İran'ın Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına ilişkin son teklifinden memnun olmadığını söyledikten sonra Trump, "Açıkçası belki de hiç anlaşma yapmamak daha iyidir. Gerçeği bilmek ister misiniz? Çünkü bunun sürüp gitmesine izin veremeyiz" dedi.

Cumartesi günü ise sosyal medyada yaptığı paylaşımda, İran'ın son teklifini incelediğini ancak bunun "kabul edilebilir olacağını hayal bile edemediğini" belirterek bu tutumunu daha da sertleştirdi.

Trump, İran konusunda model aldığı örneğin ocak ayında ABD güçlerinin Nicolas Maduro'yu devirdiği Venezuela operasyonu olduğunu söyledi. Ancak iki durum arasında büyük farklar bulunuyor. Venezuela'da yalnızca Maduro devrilmiş, devlet yapısının geri kalanı yerinde kalmış ve Trump yönetimiyle çalışmaya istekli olmuştu. İran'da ise özellikle geniş askeri kapasite nedeniyle böyle bir tablo yok.

Şimdilik iki taraf bir irade savaşına kilitlenmiş görünüyor. Washington, İran'ın zenginleştirilmiş uranyumu teslim etmeyi reddetmesi üzerine deniz ablukasını sürdürüyor. Trump, Cuma günü İran'a ait bir yük gemisinin ele geçirilmesini överken ABD donanmasını "korsanlar gibi" davrandığı sözleriyle anlattı.

Cumartesi günü ise üst düzey bir İranlı general, İran ile ABD arasında yeniden çatışma çıkmasının mümkün olduğunu söyledi.

Trump ayrıca askeri saldırıların yeniden başlayabileceğini de kabul etti. Cumartesi günü Florida'da gazetecilere yaptığı açıklamada, İran'a yönelik yeni askeri saldırı ihtimalinin bulunduğunu söyledi ancak ayrıntı vermedi: "Olabilir, böyle bir ihtimal var."

Hürmüz Boğazı'nın fiilen haftalar boyunca kapalı kalması bekleniyor. Bu da enerji fiyatlarının uzun süre yüksek seyretmesi ihtimalini güçlendiriyor. Trump benzin fiyatlarının kısa sürede düşeceğini öne sürse de, Enerji Bakanı Chris Wright geçen ay fiyatların yıl sonuna kadar yüksek kalabileceğini kabul etti.

Boğazın kapalı kalması, Trump'ın iki hafta sonra yapacağı yüksek riskli Çin ziyaretini de karmaşıklaştırıyor. Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, ülkesinin petrol ve doğalgaz ithalatının yaklaşık üçte birinin geçtiği bu su yolunun yeniden açılmasını talep etti.

Savaş, Trump'ın küresel müttefikleriyle arasındaki çatlakları da derinleştirdi. Almanya Şansölyesi Friedrich Merz, Trump'ın İran savaşı nedeniyle "küçük düşürüldüğünü" söyleyince Trump sert bir karşılık verdi ve yönetimi Almanya'dan binlerce askeri çekme kararı aldı. Benzer bir adımın, savaştan uzak duran İtalya ve İspanya için de atılabileceğini ima etti.

Trump, savaşı sürdürmek için Kongre'den yetki istemeyi ise reddetti. Oysa bunu yapmak için öngörülen 60 günlük yasal süre Cuma günü doldu. Yönetim, ateşkesin fiilen "saati durdurduğunu" savunarak yeni bir yetkiye gerek olmadığını ileri sürdü.

Ancak Trump, Kongre'ye mektup gönderilmesinden sadece saatler sonra kendi savunmasını zayıflattı. "Biliyorsunuz, biz savaş halindeyiz" diyen Trump, Florida'da yaptığı açıklamada, "Çünkü sanırım siz de kabul edersiniz, delilerin nükleer silaha sahip olmasına izin veremeyiz" ifadelerini kullandı.

Ara seçimlere yalnızca altı ay kalmışken ve Cumhuriyetçilerin sandalye kaybetmesi de ihtimal dahilinde. Savaşın maliyeti konusundaki kaygılar arttıkça bazı Cumhuriyetçiler de yönetimin "duran saat" savunmasına itiraz etmeye başladı.

Pentagon yetkilileri hafta başında savaşın şimdiye kadar 25 milyar dolara mal olduğunu açıkladı. Bu rakam, geçen yılki uzun hükümet kapanmasının merkezindeki Obamacare sübvansiyonlarının genişletilmesinin maliyetine yaklaşık olarak eşdeğer. ABD basını ise savaşın maliyetinin açıklanan rakamının iki katı olduğunu yazdı.

Trump buna karşılık, gerek kraliyet ailesi onuruna verilen devlet yemeğinde gerek Florida'daki vergi indirimi konuşmasında, İran'ın nükleer kapasitesinin ortadan kaldırılması için benzin fiyatlarındaki her artışa değeceğini defalarca vurguladı. Ancak kamuoyu yoklamalarının büyük bölümü, savaşın Amerikalılar arasında destek görmediğini ortaya koyuyor.