Atatürk'ün Fotoğrafçıları: Gizli Kahramanlar Aydınlatılıyor

ATATÜRK Araştırma Merkezi Başkanlığı, Atatürk Ansiklopedisi’nin içeriğini geliştirmeye devam ediyor. Ansiklopediye eklenen önemli makalelerden birisi de Yazar Hüseyin Çoğun’un “Atatürk’ün Fotoğrafçıları, Atatürk Dönemi Fotoğrafçıları” adlı araştırması oldu. Çoğun, Mustafa Kemal Atatürk’ün günümüze kadar ulaşan ve onun en önemli anlarını objektifine yansıtan altı gizli kahramandan şöyle bahsetti:

ANKARA İSTASYONUNA VARIŞ

- CEMAL IŞIKSEL (1905-1989): 1905’te İstanbul’da doğdu. Yüksek öğrenimini Ankara’da tamamladı. Lise öğrencisiyken fotoğraf çekmeye başladı. Harrı Tarık Us’un önerisi üzerine bir süre sonra Vakit gazetesinin Ankara fotomuhabiri olarak basın hayatına girdi. Aynı yıl Mustafa Kemal Atatürk’ün Ankara İstasyonu’na gelişini görüntüleyen Işıksel, bu fotoğrafı ile büyük önderin ilgisini çekti. Daha sonra da Atatürk’ün yurt gezilerine özel fotoğrafçısı olarak katıldı.

Cumhuriyet’in ilk 40 yılına ait çok zengin bir fotoğraf arşivi oluşturdu. Çektiği Atatürk fotoğraflarının bazıları para ve pullara basıldı.

Cemal Işıksel

GARP CEPHESİNİ GÖRÜNTÜLEDİ

- ETEM TEM (1895-1971): Ankara’da doğdu. Mülkiye mezunu. Kurtuluş Savaşı sırasında Garp Cephesi’nin fotoğrafçılığını yaptı. Siirt mebusu Mahmut Bey’in Cumhuriyet’in ilk döneminde yayımladığı Milliyet gazetesinde fotomuhabirliği yapan Etem Tem, 1932 yılında Cağa­loğlu Yokuşu üzerinde açtığı stüdyoyu 1934 yılında Beyoğlu’na taşıdı. Ankara’da vefat eden Etem Tem’in belgesel sinema çalışmaları da bulunuyor.

Etem Tem

İLK SERGİYİ O AÇTI

- NAMIK GÖRGÜÇ (1895-1945): Fotomuhabiri. Mücellitbaşı şehriyarı Ali Ragıp Bey’in ilk evliliğinden olan Nuri Bey’in ilk evladı. Burhan Bey adında fotoğrafçı bir erkek kardeşi ile Pakize Hanım adında bir kız kardeşi vardı. Namık Bey öğrenimini Vefa İdadisi’nde tamamladı. Cumhuriyet gazetesine 1924 yılında foto­muhabiri olarak girdi ve ölünceye kadar da buradaki görevini sürdürdü. Gazete fotoğrafçılığında ‘Namık Görgüç Ekolü’ adıyla anılmaya değer bir çalışmayla çığır açtı. Kadıköy ve Eminönü Halkevleri’nde çalışmalarını sergileyerek Türkiye’de ilk kez fotoğraf sergisi açan kişi oldu. Namık Görgüç Bey’in Cumhuriyet gazetesi tarafından basılmış ‘Fotoğraflarla Atatürk’ adlı bir eseri de (1939) var. 1945 yılında vefat edinceye kadar Beylerbeyi Fıstıklı semtinde bulunan büyük babası mücellitbaşı şehriyarı Ali Ragıp Bey’in köşkünde yaşadı.

Namık Görgüç

GAZİ PAŞA’NIN FOTOĞRAF SUBAYI

- ESAT NEDİM TENGİZMAN (1897-1980): Kurtuluş Savaşı’ndan sonra Anadolu’yu dolaşırken Gazi Paşa’yı adım adım izleyen objektif, Esat Bey’indi. İlk Çankaya Köşkü... Atatürk’ün annesi Zübeyde Hanım’ın basına kadar ulaşabilen ilk resimleri... Mustafa Kemal’in evlenişi... Çiçeklerle süslü bir fayton içinde, eşi Latife Hanım’la beraber yaptıkları araba gezintileri... Esat Nedim Tengizman, Mustafa Kemal’in Ankara’daki ilk ve özel fotoğraf zabiti, yani ‘Fotoğraf Subayı’ idi. Mustafa Kemal ‘Çay partisi veriyorum’ diye büyük taarruza hareket ettiği zaman bile fotoğraf zabitini yanına almıştı.

Esat Nedim Tengizman

KADINLARIN SİNEMAYA İLK GİRİŞİ

- CEMİL FİLMER (1895-1990): Yapımcı, film teknisyeni ve işletmeci. İlk Türk sinemacılarından. 1895 yılında doğdu. Atatürk’ün Ankara Sineması’na gelişini şöyle aktarmıştı: ‘Atatürk sinemaya geldiğinde yokuş hınca hınç doluydu. Kadın-erkek, Gazi’yi görmek için birbirini iteliyordu. Gazi, locaya oturduğunda eğilerek alt salondaki seyircilere baktı. Döndü ve ‘Niçin aralarında kadın yok?’ dedi. Ben, ‘Paşam, salı günleri, yalnız kadınlara bir matine yapıyoruz’ dedim. Bunu duyunca yaverine, ‘Muzaffer, aşağıya in ve dışarıdaki kadınları içeriye al’ dedi. Bir süre sonra sinemanın içi tıka basa kadın doldu. Türkiye’de ilk olarak, Ankara Sineması’nda kadınlarla erkekler ve Atatürk bir arada film seyrettiler. Kadınlar kendisini çılgınca alkışlamıştı.’

Cemil Filmer

3 BİNDEN FAZLA ATATÜRK KARESİ

- SELAHATTİN GİZ (1912-1994): İlk fotoğraflarını 1927’de Galatasaray Lisesi’nde öğrenci iken aldığı 6×9’luk rolfilm tipi bir fotoğraf makinesiyle çekti. Daha sonra Zeiss marka, 9×12’lik kompür tipi makineyle çalıştı. Çektiği fotoğrafları sınıf arkadaşı Doğan Nadi’nin babasının sahibi olduğu Cumhuriyet gazetesinin karanlık odasında basıyordu. Yaz tatillerini ‘gönüllü’ fotomuhabiri olarak Cumhuriyet’te çalışarak geçiren Giz, Galatasaray Lisesi’ni bitirince 30 lira aylıkla bu gazetede fotoğrafçı olarak çalışmaya başladı. Büyük bir bölümü Cumhuriyet gazetesinin arşivinde, bir bölümü de kendi arşivinde olan siyah-beyaz fotoğraflar günümüzde 1930’lu ve 1940’lı yılların birer belgesi olarak büyük değer taşıyor. Çektiği 3 binden fazla Atatürk fotoğrafının en güzellerini ‘Fotoğraflarla Atatürk’ adlı kitapta topladı.

Selahattin Giz