Dự thảo Thông tư đề xuất tăng thù lao cho nhà khoa học Việt Nam lên tới 300 triệu đồng/tháng

Dự thảo Thông tư về cơ chế tài chính đối với nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược được kỳ vọng tạo động lực để nhà khoa học chuyên tâm nghiên cứu, phát triển.

Dự thảo, do Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia (Nafosted) chủ trì soạn thảo, đề xuất nâng thù lao cho đội ngũ nghiên cứu, dựa trên kinh nghiệm của Singapore và điều chỉnh phù hợp thực tế Việt Nam. Theo cơ chế mới, nghiên cứu viên có thể hưởng tối đa 80 triệu mỗi tháng, nghiên cứu viên chính 100 triệu, trưởng nhóm nghiên cứu 120 triệu đồng. Mức cao nhất, 300 triệu đồng mỗi tháng, dành cho vị trí tổng công trình sư các công nghệ chiến lược.

Trước đó, theo Thông tư 39/2025 của Bộ Khoa học và Công nghệ, mức thù lao tối đa quy đổi theo tháng đối với chủ nhiệm nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hiện là 70 triệu đồng, trong khi các chức danh khác được hưởng tối đa bằng 0,8 lần mức này.

Là chủ nhiệm một đề tài hợp tác giữa Việt Nam - Nhật Bản về bán dẫn và được Nafosted tài trợ, PGS.TS Nguyễn Thị Thúy, làm việc tại Khoa Vật lý - Đại học Sư phạm Hà Nội, cho rằng việc đưa ra mức đãi ngộ này sẽ giúp nhà khoa học yên tâm hơn với công việc nghiên cứu, có điều kiện tập trung cho chuyên môn.

"Thu nhập của nhà khoa học Việt Nam khá cơ bản, trong khi chi phí sinh hoạt ngày càng tăng. Nếu đãi ngộ quá thấp, họ phải tìm thêm công việc khác để kiếm sống, như vậy rất lãng phí nguồn lực", bà nói.

Bà nhận định, mức tối đa 80 triệu đồng mỗi tháng dành cho nghiên cứu viên và 120 triệu đồng cho trưởng nhóm là "tương đối tốt". Bản thân nhiều năm làm việc trong nước, bà chia sẻ chỉ cần đạt thu nhập khoảng 100 triệu đồng mỗi tháng đã "cảm thấy hài lòng".

Riêng với vị trí tổng công trình sư, PGS Nguyễn Thị Thúy cho rằng mức đãi ngộ cần đủ sức cạnh tranh để thu hút chuyên gia giỏi từ nước ngoài trở về. "Thu nhập nên tương đương với những gì họ đang được hưởng, nhưng vẫn phải phù hợp với điều kiện Việt Nam", bà cho hay.

Thu nhập thực ra không phải là khó khăn duy nhất đối với các nhóm nghiên cứu công nghệ chiến lược như bán dẫn. Trở về Việt Nam năm 2018 sau thời gian ở nước ngoài, PGS Thúy từng gặp nhiều trở ngại do điều kiện nghiên cứu tại Việt Nam hạn chế, đặc biệt về cơ sở vật chất và công cụ mô phỏng phục vụ nghiên cứu. "Chúng tôi phải hợp tác với đối tác nước ngoài, cả trong nghiên cứu lẫn chế tạo", bà chia sẻ.

Theo bà, về lâu dài, Việt Nam cần một trung tâm nghiên cứu bán dẫn đủ mạnh, đạt trình độ quốc tế để các nhà khoa học trong nước cùng tham gia nghiên cứu và phát triển.

Từng đóng góp vào các dự án nghiên cứu về IoT tại Italy và Phần Lan trước khi về nước, TS Ngô Trung Kiên, thuộc Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, cũng đánh giá khung thù lao trong dự thảo đã có tính cạnh tranh nhất định, nếu so với thu nhập của giới nghiên cứu tại châu Âu.

Từ kinh nghiệm thực tế, ông cho biết, nghiên cứu viên tại các nước EU thường nhận 3.000-4.000 Euro (khoảng 100 triệu đồng) mỗi tháng, trong khi vị trí sau tiến sĩ (postdoc) có thể trên 6.000 Euro, tùy khu vực và dự án.

Tuy nhiên, theo ông, thu nhập cao chưa đủ thu hút những nhà khoa học đã làm việc ở nước ngoài trở về. Quyết định này còn phụ thuộc vào môi trường nghiên cứu, cuộc sống và gia đình.

"Với người đã làm ở nước ngoài, chỉ tiền thôi chưa đủ thuyết phục họ về nước", ông thẳng thắn nhận định.

Theo TS Ngô Trung Kiên, nhiều nhà khoa học chọn con đường nghiên cứu vì sự thoải mái và tự do. Do vậy, Việt Nam cần giảm thủ tục, tăng sự tự do trong nghiên cứu, đồng thời có chính sách hỗ trợ về nơi ở, việc học của con cái để nhà khoa học tập trung chuyên môn. Ông cho rằng chính sách mới nên chú trọng hơn đến nhà nghiên cứu trẻ, tạo điều kiện để họ tiếp cận những chương trình công nghệ chiến lược và phát triển lâu dài.