İran'a Saldırı Hazırlığı ve Diplomatik Manevralar: ABD ve İsrail'in Planları, İran'ın Teklifi ve Bölgesel Riskler

İsrail ile ABD'nin, İran'a saldırıların yeniden başlatılmasına ilişkin ortak hazırlıkları tamamladığı iddia edildi. İsrail devlet televizyonu KAN'ın ismi açıklanmayan ABD'li bir yetkiliye dayandırdığı haberinde, İsrail ve ABD'nin tam koordinasyon halinde olduğu belirtildi. KAN'a konuşan ABD'li yetkili, İsrail ve ABD ordularının İran'a saldırıların yeniden başlatılmasına ilişkin ortak hazırlıkları tamamladığını söyledi.

Haberde, Tel Aviv'deki askeri ve siyasi kadronun, ABD ile İran arasında varılan geçici ateşkesten bu yana en üst seviyede alarm durumuna geçtiği aktarıldı. The Jerusalem Post'a konuşan ve ismi açıklanmayan İsrailli yetkililer, ABD Başkanı Donald Trump'ın er ya da geç İran'a yönelik saldırı talimatı vereceğini öne sürerek, asıl meselenin saldırıların ne zaman başlayacağı olduğunu ifade etti.

ABD Başkanı Trump, Beyaz Saray'ın bahçesinde devam eden balo salonu inşasını inceledikten sonra basın mensuplarına İran gündemini değerlendirdi. Trump, dün İran'a yönelik saldırıları yeniden başlatmaya tamamen hazır olduklarını anlatarak "Saldırıların başlamasına ne kadar zaman kalmıştı?" sorusuna, "Sadece 1 saat kalmıştı. Her şey hazırdı. Dünden bahsediyorum. Şu anda (saldırılar) gerçekleşiyor olacaktı. Her şey hazırdı." yanıtını verdi. Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Katar liderlerinin kendisine ulaşarak İran'la anlaşmaya çok yakın olduklarını ve bu yüzden saldırıları bir süre ertelemesi ricasında bulunduklarını belirten Trump, "Dün bölgeden telefonlar aldım, 'Efendim anlaşmaya çok yakınız birkaç gün (saldırıları) bekletebilir miyiz?' dediler, ben de tamam dedim." ifadelerini kullandı.

İran’ın dini liderinin askeri danışmanı Mohsen Rezaei, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik saldırıyı erteleme kararını sosyal medya hesabından alaya aldı.

Washington yönetiminin geri adım attığını savunan Rezaei, kararın İran’ın teslim olmasını sağlama yönündeki “boş umut” nedeniyle alındığını öne sürdü.

Trump’ın saldırıyı erteleme kararının İran’ı teslim olmaya zorlayacağı düşüncesiyle alındığını öne süren Rezai, şu ifadeleri kullandı:

"Askeri bir saldırı için bir süre belirledikten sonra, İran milletinin ve yetkililerinin teslim olacağı yanılgısıyla kendisi iptal etti! Güçlü silahlı kuvvetlerinin ve büyük İran milletinin demir yumruğu, onları geri çekilmeye ve teslim olmaya zorlayacaktır"

KÖRFEZ'DEN TRUMP'A CEVAP

ABD Başkanı Donald Trump, Savunma Bakanı Pete Hegseth ve ABD’li askeri yetkililere İran’a yönelik düzenlemeyi planladıkları operasyonun durdurulması talimatını verdiğini duyurdu.

Wall Street Journal gazetesinde yer alan habere göre, Trump’ın açıklamalarına rağmen bazı Körfez yetkilileri, İran’a yönelik yakın zamanda planlanan bir saldırıdan haberdar olmadıklarını belirtti.

İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, Meclis Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu üyeleriyle gerçekleştirdiği toplantıda, ABD ile yürütülen diplomasi sürecine ilişkin son durumu ve Tahran’ın Washington’a sunduğu yeni teklifi kapsamlı şekilde değerlendirdi.

Garibabadi’nin sunumunda, müzakere sürecinin kritik başlıklarına ilişkin detaylı bir çerçeve çizildi.

“URANYUM ZENGİNLEŞTİRME HAKKI KIRMIZI ÇİZGİ”

Garibabadi, İran’ın uranyum zenginleştirme hakkı ve barışçıl nükleer enerji kullanımının korunmasının müzakerelerin temel ilkeleri arasında yer aldığını vurguladı.

14 MADDELİK TEKLİFİN DETAYLARI ORTAYA ÇIKTI

İran’ın son teklifinde; Lübnan dahil tüm cephelerde savaşın sona erdirilmesi, ABD’nin deniz ablukasının kaldırılması, İran’a ait dondurulmuş varlıkların iadesi ve yaptırımların yol açtığı zararların tazmin edilmesi gibi başlıkların yer aldığı aktarıldı.

Ayrıca, tüm yaptırımların ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararlarının kaldırılması ile ABD güçlerinin İran çevresindeki bölgelerden çekilmesinin de teklifin önemli maddeleri arasında bulunduğu belirtildi.

KOMİSYON ÜYELERİNDEN SÜRECE YAKIN TAKİP

Toplantıda milletvekilleri de müzakere sürecine ilişkin görüş ve değerlendirmelerini paylaşırken, Garibabadi yöneltilen soruları yanıtladı ve sürecin hassasiyetine dikkat çekti.

“İRAN SAVAŞ SIRASINDA MÜZAKERE TALEBİNDE BULUNMADI”

İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu Sözcüsü İbrahim Rızai, komisyon toplantısının Garibabadi’nin katılımıyla yapıldığını açıkladı.

Rızai, “Sayın Garibabadi, olası herhangi bir anlaşmada savaşın Lübnan da dahil olmak üzere tüm cephelerde sona ermesi, Amerikan güçlerinin İran'ı çevreleyen bölgeden çekilmesi, deniz ablukasının kaldırılması, yaptırımların kaldırılması ve İran’ın dondurulan mali varlıklarının serbest bırakılması gerektiğini vurguladı” dedi.

Ayrıca Rızai, “İran, savaş sırasında ABD ile müzakere talebinde bulunmadı” ifadelerini kullandı.

PAKİSTAN ARABULUCULUĞUNDA İLETİLDİ

İran basınına göre, Tahran yönetimi Pakistan arabuluculuğunda Washington’a 14 maddelik yeni bir teklif metni iletti.

Teklifin, “savaşın sonlandırılmasına ilişkin müzakereler ve ABD tarafının güven artırıcı adımları” başlıklarına odaklandığı kaydedildi.

İran ile ABD-İsrail hattı arasında olası yeni bir çatışma senaryosunda, İranlı yetkililerin komşu ülkelere yönelik saldırıları yoğunlaştırma ve stratejik boğazları hedef alma gibi yeni taktikler uygulayabileceği değerlendiriliyor. Alman Uluslararası ve Güvenlik İşleri Enstitüsü’nden Hamidrıza Azizi, 28 Şubat'ta başlayan çatışmanın ilk aşamasında İran’ın yaklaşık 3 ay sürecek uzun bir savaşa hazırlandığını belirtti. Azizi, bu nedenle İran’ın İsrail ve bölgedeki hedeflere yönelik saldırılarda füze kullanımını sınırlayarak uzun süreli bir çatışma planı oluşturduğunu ifade etti.

"İRAN YÜKSEK YOĞUNLUKLU ÇATIŞMAYI TERCİH EDEBİLİR"

New York Times'a (NYT) demeç veren Azizi’ye göre, olası yeni bir savaşta İranlı liderler bu kez “kısa ama yüksek yoğunluklu” bir çatışma stratejisini tercih edebilir. Trump, İran’ın enerji altyapısına yönelik koordineli ve ağır saldırılar düzenlenebileceğini duyurmuştu. Azizi, altyapıya yönelik şiddetli saldırılara karşı İran'ın günde yüzlerce füzeyle misilleme yapabileceğini belirtti. Bu yaklaşım, ABD ile İsrail'in hesaplarını değiştirmeyi hedefleyen daha agresif bir stratejinin parçası olarak uygulanabilir.

KÖRFEZ VE ENERJİ ALTYAPISI RİSKİ

İran’ın Körfez ülkelerindeki enerji altyapılarını hedef alması, küresel ekonomiyi etkilemenin ve ABD üzerinde baskı kurmanın en etkili yollarından biri olarak görülüyor. Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Kuveyt ve Suudi Arabistan gibi ülkeler, savaşın yeniden başlaması durumunda ağır saldırılara maruz kalabilir. Son dönemde İranlı yetkililer ve hükümete yakın analistlerin, ABD üslerine ev sahipliği yaptığı gerekçesiyle BAE’ye yönelik sert söylemler kullanması dikkat çekti. Pazartesi günü Suudi Arabistan ve BAE'ye İHA saldırıları düzenlenmişti. BAE'de bir nükleer santralin yakınlarında yangına neden olan İHA saldırısı, İran'dan Körfez ülkelerine çatışmaların ne denli şiddetlenebileceğine ilişkin bir mesaj olarak yorumlanıyor.

BABÜL MENDEB VE HÜRMÜZ BOĞAZI

İran’ın ayrıca küresel ticaret açısından kritik öneme sahip Babül Mendeb Boğazı üzerinde de etki kurmaya çalışabileceği belirtiliyor. Kızıldeniz’i Aden Körfezi’ne bağlayan su yolu, Yemen’deki Husiler tarafından kolaylıkla hedef alınabilir. Husiler daha önce İsrail ile çatışmaları sırasında Kızıldeniz'i geçici süreliğine kapatmıştı.

Azizi, İran hükümetinin Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünün tehlikeye girmesi durumunda, ABD'yi tek bir cephe yerine aynı anda iki deniz cephesiyle uğraşmak zorunda bırakmak isteyebileceğini söyledi.

Al Jazeera'ye Trump’ın İran’a yönelik askeri seçeneklerine ilişkin değerlendirmelerde bulunan ABD’nin eski Cezayir Büyükelçisi Henry Ensher, bütün olasılıkların son derece "berbat" olduğunu belirterek, olası senaryoların ciddi sonuçlar doğurabileceğini söyledi.

Ensher, Washington yönetiminin hareket alanının dar olduğunu vurgulayarak, “Eğer sadece küçük bir saldırı yaparsa eleştiri alır ve İran rejimi üzerinde hiçbir etkisi olmaz. Çok büyük bir saldırı yaparsa hem ABD kayıpları açısından hem de başarısız olma ihtimali nedeniyle riskler çok büyük olur. Dolayısıyla askeri seçenekleri çok kısıtlı" ifadelerini kullandı.

Körfez ülkelerinin Trump’tan İran’a yeniden saldırmaktan vazgeçmesini talep edebileceğini belirten Ensher, bölgedeki aktörlerin yeni bir çatışmadan endişe duyduğunu ifade etti.

Hizbullah’ın kullandığı insansız hava araçları (İHA), Lübnan’ın güneyindeki İsrail askeri operasyonlarının yaklaşık yüzde 80’ini kısıtladı. İsrail ordusunun değerlendirmesinde, patlayıcı yüklü İHA’ların sahadaki hareket kabiliyetini ciddi ölçüde azalttığı ve askerler arasında moral bozukluğuna neden olduğu ifade edildi. Artan saldırı tehdidi nedeniyle birçok operasyonun artık gündüz saatlerinde gerçekleştirilmediği belirtildi. İsrail ordusu, Hizbullah İHA'larının hedefi olma endişesiyle kara saldırılarını ve askeri sevkiyatları gece saatlerine kaydırdı.

İHA TEHDİDİ OPERASYONLARI ETKİLİYOR

KAN’ın haberine göre, İsrail ordusu artan İHA tehdidine karşı yeterli ekipman sıkıntısı yaşıyor. Bu nedenle insansız hava araçlarını önlemeye yönelik sistemlerin her askeri birliğe sınırlı sayıda dağıtıldığı kaydedildi. Haberde, özellikle patlayıcı taşıyan İHA’ların sahadaki askerler üzerinde baskıyı artırdığı ve Lübnan'da yıkım operasyonunu zorlaştırdığı ifade edildi.

HİZBULLAH GERİLLA TAKTİKLERİNE YÖNELDİ

İsrail askeri istihbarat kaynaklarına dayandırılan haberde, Hizbullah’ın son dönemde organize komuta yapısından uzaklaşarak daha esnek gerilla taktiklerine geçtiği belirtildi. Kaynaklar, örgütün Lübnan’ın güneyindeki köyler arasında hareket eden küçük gruplarla hızlı saldırılar düzenlediğini kaydetti.

RADWAN GÜCÜ KOMUTANLARININ ÖLDÜRÜLMESİ ETKİLİ OLDU

Haberde, Hizbullah üyelerinin daha bağımsız hareket etmeye başlamasında Rıdvan Gücü’nün üst düzey komutanlarının öldürülmesinin etkili olduğu ifade edildi. İsrail istihbaratına göre bu durum, örgütün daha dağınık ancak hızlı hareket eden bir yapıya dönüşmesine yol açtı.