NASA'nın TESS Teleskobu 'Pamuk Şeker Gezegenler' Keşfetti

NASA’nın TESS uzay teleskobu, aynı yıldız sisteminde Jüpiter büyüklüğünde ama kütleleri son derece düşük iki sıra dışı gezegen tespit etti. Bilim insanlarına göre bu “süper pofuduk” gezegenlerin yoğunluğu pamuk şekeriyle kıyaslanabilecek kadar düşük.

NASA’nın gezegen avcısı olarak bilinen Transiting Exoplanet Survey Satellite yani TESS aracı, gök bilimcilerin “pamuk şeker gezegenler” olarak tanımladığı iki yeni ötegezegen keşfetti. TOI-791 b ve TOI-791 c adı verilen gezegenler, boyut olarak Güneş Sistemi’ndeki gaz devlerine benziyor. Ancak kütleleri o kadar düşük ki, yoğunlukları bilinen gezegenler arasında en dikkat çekici örneklerden biri olarak görülüyor.

Oxford Üniversitesi Fizik Bölümü’nden George Dansfield liderliğindeki ekip, TESS’in topladığı verileri inceleyerek iki gezegenin özelliklerini ortaya çıkardı. NASA’ya göre bu iki dünya, bugüne kadar bulunan en “pofuduk” gezegenler arasında yer alıyor.

DEV AMA ÇOK HAFİF

Keşfedilen gezegenlerden TOI-791 b, neredeyse Jüpiter ile aynı büyüklükte. Buna rağmen kütlesi Jüpiter’in yalnızca yüzde 3’ü kadar. TOI-791 c ise Jüpiter’den daha büyük olmasına karşın, kütlesi Jüpiter’in sadece yüzde 5,9’u seviyesinde.

Bu özellikleri, gezegenleri “süper pofuduk” sınıfına sokuyor. Bilim insanları bu tür gezegenlerin nadir olduğunu, aynı sistemde iki örneğin birden bulunmasının ise çok daha sıra dışı bir durum olduğunu belirtiyor.

NASA Ames Araştırma Merkezi’nden Steve Howell, dev gezegenlerin oluşumunun gezegen sistemlerinin evriminde önemli rol oynadığını vurgulayarak, Jüpiter boyutunda ancak ondan çok daha düşük kütleli bu gezegenlerin incelenmesinin büyük değer taşıdığını söyledi.

YEDİ YILLIK VERİ

NASA, TESS’i 2018 yılında Güneş Sistemi dışındaki görece yakın gezegenleri tespit etmek amacıyla uzaya göndermişti. Teleskop, Kepler görevinin taradığı alandan yaklaşık 400 kat daha geniş bir bölgede ötegezegen arıyor.

TESS bugüne kadar 7 bin 931 ötegezegen adayı belirledi. Bunlardan 897’si şimdiden doğrulandı. TOI-791 sistemindeki keşif için ise TESS, yedi yıl boyunca toplam bin 122 günlük veri topladı.

Araştırmacılar bu verilerden yola çıkarak iki gezegenin alışılmadık derecede uzun yörüngelere sahip olduğunu belirledi. Bu da onları daha da nadir hale getiriyor.

BİRBİRLERİNİ ÇEKİYORLAR

TOI-791 b ve TOI-791 c, yıldızlarının etrafındaki hareketleri sırasında birbirlerinin kütleçekiminden etkileniyor. Bu etkileşim, gezegenlerin yıldızlarının önünden geçiş zamanlarında küçük değişimlere yol açıyor.

Bilim insanları da bu zamanlama farklılıklarını kullanarak gezegenlerin kütlelerini hesapladı. Bu yöntem, özellikle doğrudan ölçüm yapmanın zor olduğu uzak gezegen sistemlerinde önemli ipuçları sağlıyor.

Ancak iki gezegenle ilgili hâlâ yanıt bekleyen birçok soru var. Araştırmacılar, bu dünyaların atmosferlerinin kimyasal yapısını, kendi eksenleri etrafındaki dönüşlerinin şekillerini nasıl etkilediğini ve nihayetinde bu kadar düşük yoğunluklu dev gezegenlerin nasıl oluştuğunu anlamaya çalışacak.