Orta Doğu savaşı merkez bankalarının faiz kararlarında sıkılaşma baskısını artırdı

ABD ve İsrail'in şubat ayı sonlarında İran'ı hedef almasıyla başlayan ve İran'ın misillemeleriyle Orta Doğu'da yükselen tansiyon, dünya ekonomileri için tehdit unsuru olmaya devam ediyor.

Bölgede 8 Nisan'da ABD ile İran arasında sağlanan ve İsrail'i de kapsayan ateşkesin kalıcılığına ilişkin belirsizlik sürüyor. Çatışmaların makroekonomik görünüme etkileri, enflasyon endişelerini artırarak merkez bankalarının politika kararlarında belirleyici rol oynadı.

Savaşın başlamasıyla dünya genelinde enflasyon endişeleri güçlendi. Merkez bankalarının bu yıl atacağı adımlara ilişkin faiz indirimi beklentileri tersine döndü.

Savaş öncesinde ABD Merkez Bankasının yıl sonuna kadar iki faiz indirimine gideceği tahmin ediliyordu. Bugün itibarıyla yıl sonuna kadar bir faiz artırımına neredeyse kesin gözüyle bakılıyor. Fed'in 2027 sonuna kadar politika faizini yüzde 4,00-4,25 aralığına taşıyabileceğine ilişkin ihtimaller de arttı.

ABD ile İran heyetlerinin arabulucular eşliğinde İsviçre'de yürüttüğü müzakerelerde henüz net sonuç alınmadı. Ancak tarafların uzlaşmacı tavrı, savaşın nihai olarak sona erebileceği ihtimalini canlı tutuyor.

Savaşın en belirgin etkisi petrol fiyatları üzerinden enflasyon beklentilerinde görülüyor. Dünya enerji arzında kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı'na ilişkin jeopolitik riskler, petrol fiyatlarını yukarı iterek bu gelişmede etkili oldu.

Küresel ölçekte enflasyonun hızlanacağına yönelik beklentiler, merkez bankalarının politika alanını daraltarak onları sıkı duruşa yöneltti.

ABD Merkez Bankası, politika faizini beklentiler doğrultusunda yüzde 3,5-3,75 aralığında sabit tuttu. Banka, federal fon oranına ilişkin tahminini bu yıl sonu için yüzde 3,4'ten yüzde 3,8'e yükseltti. Bu tahmin, 2026'da faiz artırımı yapılabileceğinin sinyali olarak değerlendirildi.

Federal Açık Piyasa Komitesi üyelerinin gelecekteki faiz beklentilerini gösteren nokta grafiği, 18 yetkiliden 9'unun bu yıl en az bir faiz artırımı öngördüğünü ortaya koydu.

Fed'in yeni başkanı olarak ilk kez açıklamalarda bulunan Kevin Warsh, enflasyonun yüzde 2 hedefinin oldukça üzerinde seyrettiğini belirterek fiyat istikrarını sağlama konusunda kararlı olduklarını ifade etti.

Warsh, para politikasının yürütülmesinde merkezi öneme sahip beş alanda çalışma grubu oluşturulacağını söyledi. Bu alanların Fed'in iletişim faaliyetleri, bilanço politikası, mevcut veri kaynaklarının kullanımı, dönüşüm çağında verimlilik ve istihdam ile Fed'in enflasyon çerçeveleri olduğunu aktardı.

Avrupa Merkez Bankası, Orta Doğu'daki savaş kaynaklı enflasyonist baskılar doğrultusunda, piyasa beklentilerine paralel olarak Eylül 2023'ten bu yana ilk kez faiz artırımına gitti.

ECB'den yapılan açıklamada refinansman faizinin yüzde 2,40'a, mevduat faizinin yüzde 2,25'e ve marjinal fonlama faizinin yüzde 2,65'e çıkarıldığı belirtildi. Böylece haziran ayı toplantısıyla birlikte Eylül 2023'ten bu yana ilk kez faiz artırımı kararı alınmış oldu.

Banka, Avro Bölgesi'nin 2026 yılı ekonomik büyüme tahminini üç ay önceki yüzde 0,9 seviyesinden yüzde 0,8'e düşürdü. Gelecek yıl için yalnızca yüzde 1,2'lik büyüme öngören banka, fiyat beklentilerini dengelerken ekonomik büyümeyi zora sokmama konusunda hassas bir çizgide ilerlemek zorunda olduğunu ortaya koydu.

İngiltere Merkez Bankası, politika faizini piyasa beklentilerine paralel şekilde yüzde 3,75'te sabit bıraktı. BoE'nin karar metninde Para Politikası Kurulu üyelerinden BoE Başkanı Andrew Bailey dahil 7'sinin politika faizini yüzde 3,75'te sabit tutma, 2'sinin ise 25 baz puan artırma yönünde görüş bildirdiği belirtildi.

Açıklamada, enerji krizinin İngiltere ekonomisine etkisinin henüz netleşmediğine işaret edildi. Yüzde 2'lik enflasyon hedefine ulaşılmasını sağlamak için gerekli politika duruşunun, şokun boyutuna, süresine ve ekonomi genelinde nasıl yayıldığına bağlı olacağı aktarıldı.

İngiltere'de yıllık enflasyonun mayısta yüzde 2,8 seviyesine gerilediği bildirildi. Ancak yüksek enerji fiyatlarının etkileri ekonomiye yansımaya devam ettikçe, bu yılın ilerleyen dönemlerinde enflasyonun yeniden hızlanmasının beklendiği ifade edildi. Açıklamada, "Orta Doğu'daki savaş ve bunun enerji fiyatları ile İngiltere ekonomisine etkisi, enflasyon görünümüne ilişkin belirsizliğin başlıca kaynağı olmaya devam ediyor." ifadeleri kullanıldı.

Japonya Merkez Bankası da enflasyon riskleri nedeniyle şahin duruş sergileyen merkez bankaları arasında yer aldı. BoJ, politika faizini beklentiler doğrultusunda yüzde 1'e yükselterek son 31 yılın en yüksek seviyesine çıkardı.

Açıklamada, yüksek ham petrol fiyatlarının ekonomik faaliyet üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturduğu belirtildi. Buna karşın ekonominin genel olarak yüksek şirket karları ile istihdam ve gelir koşullarındaki iyileşme gibi unsurlarla desteklendiği bildirildi.

BoJ, ekonomik faaliyet, fiyatlar ve finansal koşullardaki gelişmelere bağlı olarak politika faiz oranını yükseltmeye ve parasal destekleme derecesini ayarlamaya devam edeceğini vurguladı.

BoJ, devlet tahvili alımlarına ilişkin yeni düzenlemeler konusunda da bilgi verdi. Para politikasında kademeli normalleşme sürecinin devam ettiği, uzun vadeli tahvil piyasasında oynaklığın artması halinde müdahale esnekliğinin korunacağı ve bazı vadelerde ihale sıklığının azaltılacağı belirtildi.

Buna göre banka, Japon devlet tahvillerinin doğrudan alımlarında rekabetçi açık artırma yöntemi kapsamında aylık ihale sıklığını belirli vadelerde ayda 3'ten 2'ye indirecek. Düzenleme özellikle 1 ila 25 yıl vadeli tahvilleri kapsarken, 25 yıl üzeri vadeli tahviller için mevcut ihale sıklığı korunacak.

Çin'de gösterge faiz olarak işlev gören 1 ve 5 yıllık kredi faiz oranlarında değişikliğe gidilmedi. Ulusal Bankalar Arası Fon Merkezi, 1 yıllık kredi faiz oranını yüzde 3'te, 5 yıllık kredi faiz oranını ise yüzde 3,5'te sabit tuttu.

Çin'deki 18 bankanın, Çin Merkez Bankasının borçlanma faizi üzerine eklediği kar payı bildirimlerine göre belirlenen LPR, 2019'dan bu yana gösterge faizi işlevi görüyor. Bir yıl vadeli kredi faiz oranı kurumsal krediler için, 5 yıllık faiz oranı ise emlak kredileri için referans kabul ediliyor.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Para Politikası Kurulu da politika faizi olan bir hafta vadeli repo ihale faiz oranını yüzde 37'de sabit tuttu.

Merkez Bankası gecelik vadede borç verme faiz oranının yüzde 40'ta, gecelik vadede borçlanma faiz oranının da yüzde 35,5'te sabit tutulduğunu bildirdi. Duyuruda, "Yılın ilk aylarındaki yükselişinin ardından enerji fiyatlarının da etkisiyle nisan ayında artan enflasyonun ana eğilimi, mayıs ayında bir miktar gerilemiştir. Jeopolitik gelişmeler eşliğindeki belirsizlikler neticesinde enerji fiyatlarında oynaklık ve yüksek seyir sürmektedir. İlk çeyreğe ait veriler iktisadi faaliyetin yavaşlamaya devam ettiğini gösterirken, öncü veriler iç talepteki zayıf seyrin sürdüğüne işaret etmektedir." denildi.