Sinice – czym są i jak funkcjonują?

Sinice – czym są i jak funkcjonują?

Sinice, określane również jako cyjanofity, cyjanobakterie lub cyjanoprokariota, to jedne z najstarszych form życia na Ziemi. Naukowcy szacują, że pojawiły się już ponad 2,5 miliarda lat temu. Przez długi czas uznawano je za rośliny ze względu na obecność chlorofilu i zielone zabarwienie, jednak dziś wiadomo, że należą do królestwa bakterii. Te jednokomórkowe mikroorganizmy wykazują wyjątkową odporność na trudne warunki środowiskowe – przetrwają zarówno długotrwałą suszę, jak i wysokie temperatury czy podwyższoną kwasowość wody.

Sinice są samożywne – przeprowadzają fotosyntezę, przekształcając energię słoneczną w substancje odżywcze. Dzięki temu mogą zasiedlać niemal każde środowisko: od słodkich i słonych wód, przez gleby, aż po gorące źródła i skały.

Gdzie i kiedy najczęściej występują sinice?

Najdogodniejsze warunki do masowego rozwoju sinic, czyli tzw. zakwitu, występują w ciepłych, słonych i zanieczyszczonych wodach. Szczególnie sprzyjają im:

Wysoka temperatura wody – latem, gdy temperatura wzrasta powyżej 20 st. C, sinice zaczynają gwałtownie się rozmnażać.

Obfitość substancji odżywczych – do mórz i jezior trafiają azotany oraz fosforany z nawozów rolniczych i ścieków, które są pożywką dla tych bakterii.

Stagnacja wody – brak falowania i ruchu sprzyja tworzeniu się gęstych skupisk sinic.

W Polsce zakwity sinic są szczególnie częste latem, zwłaszcza w Zatoce Gdańskiej i innych rejonach Morza Bałtyckiego, ale także w jeziorach i zbiornikach zaporowych. Zanieczyszczenia wód oraz upały sprawiają, że ryzyko ich pojawienia się wzrasta z roku na rok.

Jak rozpoznać obecność sinic w wodzie?

Obecność sinic można łatwo zauważyć, zwłaszcza podczas ich masowego rozwoju. Charakterystyczne objawy to:

Zmiana koloru wody – woda staje się zielona, niebiesko-zielona lub czasem nawet czerwono-brązowa.

Widoczne kożuchy i skupiska – na powierzchni pojawiają się gęste, zielone kożuchy lub mętna piana, które mogą przypominać glony.

Nieprzyjemny zapach – woda nabiera intensywnego, często odpychającego zapachu.

Mętność i piana przy brzegu – w miejscach, gdzie sinic jest najwięcej, woda staje się mętna, a na brzegu może pojawić się charakterystyczna piana.

Warto pamiętać, że zakwit sinic może przesuwać się wzdłuż wybrzeża nawet w ciągu kilku godzin, dlatego warto na bieżąco śledzić komunikaty o jakości wody. Znajdziesz je pod tym linkiem <<< KLIKNIJ TUTAJ >>>

Dlaczego sinice są niebezpieczne?

Sinice mogą produkować toksyny, które są groźne zarówno dla ludzi, jak i zwierząt. Do najważniejszych rodzajów toksyn sinicowych należą:

Hepatotoksyny – atakują wątrobę, mogą też szkodzić nerkom. Przykłady to mikrocystyny, nodularyna i cylindrospermopsyna.

Neurotoksyny – wpływają na układ nerwowy, mogą powodować porażenie mięśni i niewydolność oddechową. Należą do nich anatoksyna-a, anatoksyna-a(s) i saksytoksyna.

Dermatotoksyny – działają drażniąco na skórę, wywołując swędzenie, pieczenie, rumień, wysypki oraz zapalenie spojówek. Przykłady to lynbgyatoksyna-a, aplysiatoksyna i debromoaplysiatoksyna.

Objawy zatrucia sinicami mogą być różnorodne i obejmować:

wysypkę, świąd i zaczerwienienie skóry,

nudności, wymioty i biegunkę,

bóle głowy, mięśni i brzucha,

gorączkę,

podrażnienie oczu,

trudności z oddychaniem.

Niebezpieczeństwo pojawia się nie tylko w trakcie kąpieli. Toksyczne związki mogą unosić się także w powietrzu wokół skażonego zbiornika, dlatego zaleca się unikanie przebywania w pobliżu zakwitających akwenów, zwłaszcza dzieciom i osobom o obniżonej odporności.

Co robić w przypadku zakwitu sinic?

W przypadku zaobserwowania objawów zakwitu sinic należy:

Unikać kąpieli w zanieczyszczonej wodzie oraz nie pozwalać na to dzieciom i zwierzętom.

Obserwować komunikaty lokalnych służb i stosować się do wprowadzanych zakazów kąpieli.

Zgłosić zakwit odpowiednim służbom, jeśli nie został jeszcze uwzględniony w oficjalnych komunikatach.

Zgłosić się do lekarza w przypadku wystąpienia objawów zatrucia lub podrażnienia skóry po kontakcie z wodą.

Sinice jako element ekosystemu – czy mają jakieś zalety?