Trump’tan Çocukluk Çağı Aşı Takvimini Daraltan Tartışmalı Kararname

ABD Başkanı Donald Trump, çocukluk çağı aşı takviminin daraltılmasını ve aşıların zamana yayılmasını öngören tartışmalı bir kararnameye imza attı. Kararname tesliminde yaptığı konuşmada aşılar ile otizm arasında bağ kuran Trump’a bilim dünyasından ve pediatri uzmanlarından tepki gecikmedi.

Trump'ın imzaladığı belge, çocukların aldığı aşı sayısını düşürmeye yönelik önceki bir kararnameye benziyor. Belgede ayrıca ebeveynlerin aşıları çocuk doktoru ziyaretlerine daha yayarak yaptırmaları teşvik ediliyor ve eyaletlerin okula katılım için daha az aşı zorunluluğu getirmesi isteniyor. Kararname, kızamık, kabakulak ve kızamıkçık aşısının (MMR) ABD'de yaygın olarak uygulanan karma aşı yerine tekli iğneler halinde verilmesi çağrısında bulunuyor.

Yeni kararname, aşıları üç kategoriye ayırarak önceki girişimin daha da ötesine geçiyor: Tüm çocuklar için önerilenler, yalnızca yüksek riskli çocuklar için önerilenler ve ebeveynler ile doktorların her çocuk için riskleri ve faydaları tartıştığı ‘ortak karar alma’ sürecine tabi olanlar. Son kategoriye Covid-19, grip, Hepatit B ve daha fazla aşı dahil edilmiş durumda.

Kararname doğrudan aşıları otizmle bağdaştırmasa da Trump, Oval Ofis'te düzenlenen bir etkinlikteki konuşmasında bu bağlantıyı kurdu.

Trump, "On yıllar önce çocuklar bugün talep edilen aşıların sadece küçük bir kısmını alıyordu. O zamanlar insanlar çok daha sağlıklıydı ve elbette bugün gözlemlenen yüksek otizm oranları yoktu” dedi.

Aşı bilimcileri, ebeveynlerin aşıların otizme yol açtığı konusunda endişelenmemeleri gerektiğini ve çocukluk çağı aşı takvimini radikal bir şekilde küçültmenin bilimsel bir gerekçesi olmadığını belirtti.

Bilim insanları, günümüz aşılarının daha hassas olduğunu, çocukları daha fazla hastalığa karşı korurken bağışıklık sistemini geçmişteki aşılara kıyasla daha az antijenle uyardığını söylüyor. Ancak Trump ve Sağlık ve İnsani Hizmetler Bakanı Robert F. Kennedy Jr., aşıların otizme neden olduğu iddiasını defalarca gündeme getirdi ve ebeveynlere aşı yaptırmaları yönünde baskı yaptıkları gerekçesiyle ilaç endüstrisini ve çocuk doktorlarını suçladı.

Ayrıntılı aşı politikasının Beyaz Saray'dan çıkması alışılmadık, hatta eşi benzeri görülmemiş bir durum ve bu aşı tavsiyelerinin nasıl uygulanacağı henüz net değil. Aşı tavsiyelerini genellikle Aşı Uygulamaları Danışma Komitesi'ndeki bağımsız uzmanların danışmanlığında Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) belirler. Ancak bu süreç, Kennedy'nin yaptığı değişikliklerin bir federal yargıç tarafından engellenmesinin ardından bu yılın başlarında altüst olmuştu.

Kararname; Kennedy ve yeni açılan aşı görev gücüne, önümüzdeki 90 gün içinde çocukluk çağı aşılarının zamanlaması ve sıralamasına ilişkin yeni tavsiyeler geliştirmesi ve yaygın bir aşı bileşeni olan alüminyuma alternatifler bulması yönünde çağrıda bulunuyor. Geçen yıl Danimarka'da bir milyondan fazla çocuk üzerinde yapılan bir araştırma, aşılardaki alüminyum ile çocukluk çağı kronik hastalıkları arasında hiçbir bağlantı bulamadı; ancak Kennedy bu araştırmayı kınadı. Bilim insanları, çocukların günlük yaşamda aşılarda aldıklarından daha fazla alüminyuma maruz kaldığını belirtiyor.

Trump, otizmin nedenlerini araştırmak ve kızamık aşısını bölmek amacıyla aşı takvimini daraltma arzusunu aylardır dile getiriyordu. Bilim insanları, MMR aşısını bölmek için bilimsel bir neden olmadığını ve bunu yapmanın kaçırılan dozlara yol açabileceğini ifade etti. Çok sayıda bilimsel çalışma, MMR aşısı ile otizm arasında hiçbir bağlantı olmadığını gösterdi; bunlara Danimarka'da 600.000'den fazla çocuk üzerinde yapılan 2019 tarihli Annals of Internal Medicine araştırması ve 138 çalışmayı inceleyen 2021 tarihli Cochrane incelemesi de dahil.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'nin (CDC) tahminlerine göre, dünya çapında 2023'te tahmini 10,3 milyon kızamık vakası vardı ve bu 2022'ye göre %20'lik bir artış anlamına geliyor. Kızamık, iki doz kızamık aşısıyla önlenebiliyor; ancak 2023'te dünya genelinde 22 milyondan fazla çocuk ilk doz kızamık aşısını olmadı. Dünyanın en bulaşıcı insan virüslerinden biri olan kızamık salgınını önlemek ve toplumları bu virüsten korumak için her ülke ve toplumda iki doz kızamık aşısının yüzde 95 veya daha fazlasının uygulanması gerekiyor. Trump’ın imzaladığı yeni kararnamenin kızamık vakalarını daha da artıracağından endişe ediliyor.

Trump artan otizm oranlarına atıfta bulunarak, "Bir şeyler yanlış gitti" dedi. Kararnamenin getireceği değişikliklerin çocuk hastalıklarının yeniden hortlamasına yol açabileceği uyarısında bulunan eleştirmenleri geçiştirir gibi görünen Trump, "Yaptığımız şeyden kötü hiçbir şey çıkmaz" iddiasında bulundu.

Yönetime aşı adımları nedeniyle dava açan Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) bünyesindeki doktorlar, kararnameyi kınadı ve aşıları daha fazla doktor ziyaretine yaymanın çocukların tam koruma alma olasılığını düşürebileceğini söyledi.

AAP Enfeksiyon Hastalıkları Komitesi üyesi Dr. Aaron Milstone, "Bu açıklamadan çıkacak en somut şey ebeveynler için kafa karışıklığı olacaktır. Çocuklarda aşıların güvenliğini vurgulayan çok, çok, çok uzun yıllara dayanan bilimsel veriler var” ifadelerini kullandı.

Türk Klinik Mikrobiyoloji ve İnfeksiyon Hastalıkları Derneği’ne göre, kızamığın son 50 yıldır, çok etkili aşısı var. Kökü kazınabilir, insanlık için sorun olmaktan çıkarılabilir. Aşı dünya çapında 2000-2015’de kızamık ölümlerinde %79’luk bir düşüşe neden oldu. Tahminen 20.3 milyon ölümü önledi.

Donald Trump geçtiğimiz yıl da hamile kadınları Tylenol veya parasetamol olarak da bilinen asetaminofen almamaları konusunda uyarmış, bunun çocuklarda otizm riskini artırdığını iddia etmişti.

Otizmde genetiğin büyük bir rolü vardır ancak bilim insanları ebeveyn yaşı, erken doğum ve gebelik öncesi ilaçlara, çevresel kimyasallara veya enfeksiyonlara maruz kalma gibi potansiyel çevresel faktörlerin de rolünü araştırıyor.

İsveç'teki Karolinska Enstitüsü'nden epidemiyoloji doçenti Renee Gardner, "Hamilelik sırasında meydana gelen bir şeyin nörogelişimi etkileyebileceği fikri, özellikle yeni, çılgın veya tuhaf bir fikir değil. Büyük bir kalıtsal veya ailesel etkinin olduğunu biliyoruz ancak çevre genetik eğilimlerle etkileşime giriyor” dedi.

Parasetamol, 1950'lerden beri ağrı kesici olarak yaygın bir şekilde kullanılıyor ve hamileyseniz dünya genelinde doktorlar tarafından ilk tercih edilen ağrı kesici olarak tavsiye ediliyor. Son yıllarda bir dizi çalışma, hamilelik sırasında parasetamol alan kadınların, otizm tanısı konan bir çocuğa sahip olma olasılıklarının çok az daha yüksek olduğunu öne sürdü.

Ancak bu, bağlantının nedensel olduğunu kanıtlamıyor. Birleşik Krallık İlaç ve Sağlık Ürünleri Düzenleme Kurumu (MHRA) gibi kurumlar, hamilelik sırasında parasetamol almanın çocuklarda otizme neden olduğuna dair hiçbir kanıt olmadığını belirtiyor.

Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Dr. Kağan Kocatepe de tüm bu bilgilere ek olarak, “Araştırmaları bir kenara bırakalım, bir mantık yürütelim: Dünyada uzun yıllardan beri parasetamol ağrı kesici olarak hamileler arasında yaygın olarak kullanılıyor. Eğer gerçekten otizme neden olsaydı dünya üzerinde otizm olgularının çok daha fazla olması gerekirdi” dedi ve şunları söyledi:

-- Şunu biliyoruz ki zannedilen aksine otizm olguları son yıllarda artmış durumda değil, ağır otizm olguları her zamanki gibi toplumda oldukça düşük seviyede ortaya çıkıyor. Lakin otizmi bir spektrum olarak değerlendirecek olursak, spektrumun daha normale yakın olan belirtilerle seyreden alt grupları tanı yöntemlerinin kolaylaşmasına ve sık yapılmasına bağlı olarak artmış görünüyor.

-- Ancak ağır otizm olgularında bir artış olduğunu kesinlikle söyleyen bir çalışma yok, varsa bile bunlar çok ufak gruplarda yapılmış çalışmalar olabilir. Epidemiyolojik bağlamda otizm dünyada eğer parasetamol kullanımı ile alakalı olarak artmış olsaydı, o zaman patlama şeklinde bir artışla karşılaşmak durumunda kalırdık.