Ung thư tuyến tiền liệt: Phát hiện muộn, tiên lượng xấu

TS.BS Nguyễn Tế Kha, Trưởng khoa Phẫu thuật Ung bướu Tiết niệu, Bệnh viện Bình Dân, tại hội thảo tập huấn chuẩn châu Âu về giải phẫu bệnh tiết niệu 2026 ngày 20/6, cho biết ung thư đường tiết niệu hiện gồm ba nhóm chính là ung thư thận, bàng quang và tuyến tiền liệt, với hơn 10.000 trường hợp mắc mới được phát hiện mỗi năm tại Việt Nam. Trong đó, ung thư tuyến tiền liệt đang có xu hướng gia tăng với số ca mổ chiếm tỷ lệ lớn tại viện, có thể do tuổi thọ dân số tăng, khả năng phát hiện tốt hơn và người dân quan tâm sức khỏe nhiều hơn trước.

Theo bác sĩ Kha, ung thư tuyến tiền liệt nguy hiểm ở chỗ thường tiến triển âm thầm. Ở giai đoạn sớm, phần lớn bệnh nhân gần như không có triệu chứng rõ ràng. Các biểu hiện như tiểu khó, tiểu đêm, tiểu lắt nhắt hoặc cảm giác tiểu không hết thường dễ bị nhầm với phì đại lành tính tuyến tiền liệt, khiến nhiều người chủ quan.

"Không ít bệnh nhân đến viện khi ung thư đã tiến triển vì trước đó chỉ nghĩ mình mắc bệnh tiết niệu thông thường", bác sĩ nói. Dữ liệu tại Bệnh viện Bình Dân cho thấy chỉ khoảng 20% bệnh nhân ung thư tuyến tiền liệt được phát hiện ở giai đoạn sớm, trong khi 80% còn lại đến khám khi bệnh đã tiến triển.

Theo chuyên gia, xét nghiệm PSA (kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt), giá khoảng 200.000-300.000 đồng, là công cụ quan trọng nhất trong tầm soát. Đây là xét nghiệm máu đơn giản, giúp phát hiện bất thường ngay cả khi người bệnh chưa có triệu chứng. Chỉ số PSA thường dưới 4 ng/ml. Khi PSA tăng từ 4 trở lên, đặc biệt trên 10, bác sĩ có thể chỉ định thêm MRI hoặc sinh thiết để xác định ung thư. PSA ở mức 10-20, khối u còn khu trú bên trong tuyến tiền liệt, ung thư đã ở giai đoạn hai. Chỉ số này từ 20 trở lên, khối ung thư xâm lấn ra bên ngoài nhưng chưa có di căn hạch hay di căn xa, bệnh ở giai đoạn ba.

Tuy nhiên, PSA tăng không đồng nghĩa chắc chắn mắc ung thư. Chỉ số này cũng có thể tăng sau viêm nhiễm, đặt thông tiểu, khám trực tràng hoặc sau quan hệ tình dục. Vì vậy, kết quả xét nghiệm cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá toàn diện.

Bác sĩ Kha cho biết nam giới có tiền sử gia đình mắc ung thư tuyến tiền liệt là nhóm nguy cơ cao. Nếu bố hoặc anh em ruột mắc bệnh, nguy cơ tăng đáng kể so với dân số chung, nên bắt đầu tầm soát từ tuổi 40 thay vì 50. Bên cạnh đó, béo phì, hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia, chế độ ăn nhiều thịt đỏ, ít rau xanh và ít vận động cũng được xem là các yếu tố làm tăng nguy cơ bệnh.

Ung thư tuyến tiền liệt phát hiện càng muộn, tiên lượng càng xấu. Khi ung thư còn khu trú trong tuyến tiền liệt, tỷ lệ sống sau 5 năm gần như đạt 100%, đồng nghĩa nhiều trường hợp có thể chữa khỏi hoàn toàn. Người bệnh cũng có cơ hội bảo tồn chức năng tiểu tiện và sinh lý.

Ngược lại, khi ung thư xâm lấn hoặc di căn, tỷ lệ sống giảm mạnh. Bệnh nhân có thể đối mặt với đau xương dữ dội, gãy xương bệnh lý, bí tiểu, liệt chi dưới hoặc di căn đến phổi, gan và các cơ quan khác.

"Điều trị giai đoạn muộn rất tốn kém, nhiều bệnh nhân phải phẫu thuật, xạ trị, nội tiết hoặc hóa trị kéo dài, chi phí có thể lên tới hàng trăm triệu đồng", bác sĩ Kha nói.

PGS.TS.BS Trần Vĩnh Hưng, Giám đốc Bệnh viện Bình Dân, cho biết chẩn đoán chính xác là nền tảng để điều trị hiệu quả ung thư tiết niệu. Phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm không chỉ tăng cơ hội chữa khỏi mà còn giúp bảo tồn cơ quan, chức năng và chất lượng sống cho người bệnh.

Hiện chưa có biện pháp phòng ngừa đặc hiệu đối với ung thư tuyến tiền liệt, song các chuyên gia khuyến cáo nam giới nên duy trì cân nặng hợp lý, tập thể dục thường xuyên, hạn chế thịt đỏ, tăng rau xanh, bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia và đặc biệt không bỏ qua tầm soát định kỳ.