VCCI: Quốc hội Việt Nam ban hành luật kỷ lục, rút ngắn thời gian soạn thảo

Ghi nhận trên được Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nêu trong báo cáo "Dòng chảy pháp luật kinh doanh 2025", công bố ngày 2/6.

"Chỉ trong ba kỳ họp, Quốc hội đã thông qua 89 luật - một con số kỷ lục trong lịch sử lập pháp gần đây", ông Đậu Anh Tuấn, Phó tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI, cho biết. Nếu cộng gộp hai năm 2024 và 2025, tổng cộng Quốc hội ban hành 120 đạo luật, vượt số luật của 8 năm trước đó cộng lại.

Với áp lực "vừa chạy vừa xếp hàng", tốc độ soạn thảo văn bản cũng được rút ngắn đáng kể. Khảo sát của VCCI trên 33 luật liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh cho thấy thời gian soạn thảo trung bình chỉ còn khoảng 221 ngày, thay vì thời gian tối thiểu 22 tháng như quy trình cũ. Nhiều luật khởi động trong năm 2025 chỉ mất hơn 4 tháng, có luật mất 72 ngày soạn thảo.

Báo cáo ghi nhận việc soạn thảo gấp rút giúp chuyển tải nhanh hơn cơ chế đột phá vào thực tiễn. Quy trình xây dựng pháp luật mới cũng giúp kịp thời tháo gỡ khó khăn chính sách. Ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội các Nhà thầu xây dựng Việt Nam, lấy ví dụ chính phủ đã nhanh chóng sửa đổi nghị định 103 năm 2024, giảm tải nghĩa vụ tài chính về khoản thu bổ sung với thời gian chưa tính tiền sử dụng, thuê đất của dự án đã có quyết định giao, cho thuê đất. Theo đó, mức lãi suất trên số tiền chậm nộp giảm về 3,6%, từ mức 5,4%.

Liên quan đến nghị định trên, ông Tuấn nhận định việc điều chỉnh giảm cho thấy Nhà nước ghi nhận phần nào sự bất hợp lý. Tuy nhiên, quy định này đang đẩy rủi ro tài chính về phía doanh nghiệp, dù họ không có lỗi. Tức là, cơ quan chức năng chậm trễ trong việc xác định giá đất, nhưng doanh nghiệp lại phải gánh chi phí phát sinh, dù họ đã hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ tài chính theo quy định trước đó.

Cũng trong năm qua, cơ quan chức năng đã rà soát hơn 2.000 phản ánh, kiến nghị của doanh nghiệp trên toàn quốc để tháo gỡ. "Các bộ, ngành và địa phương đã tiếp nhận, phân loại và xử lý với tinh thần lắng nghe, cầu thị chưa từng có", đại diện VCCI nêu. Trong đó, 1.300 phản ánh được phản hồi, giải thích rõ ràng trên cổng thông tin điện tử các cơ quan. Khoảng 38% (787 phản ánh) được công nhận là vướng mắc thực sự cần xử lý. Quá trình này giúp thu hẹp khoảng cách giữa "logic pháp lý" và "thực tiễn", giúp chính sách tiến gần hơn với trải nghiệm vận hành thực tế của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, báo cáo lưu ý một số thách thức khi nhà điều hành đẩy nhanh tốc độ soạn luật. Trưởng ban Pháp chế VCCI cho biết nhiều luật có hiệu lực, nhưng phần lớn văn bản hướng dẫn chưa kịp ban hành.

Ví dụ, Luật Hóa chất có hiệu lực ngày 1/1, nhưng ba nghị định cùng hai thông tư hướng dẫn chưa kịp hoàn thiện. Tình trạng này khiến TP HCM và Đồng Nai đóng băng hoạt động cấp phép trong 17 ngày. Doanh nghiệp không thể thực hiện thủ tục nhập khẩu, cấp phép hóa chất, dẫn đến hàng loạt container nguyên liệu mắc kẹt tại cảng, với chi phí lưu bãi 80-120 USD mỗi container một ngày.

Một hệ lụy nữa của việc soạn thảo nhanh là thời gian tham vấn rút ngắn hai phần ba, còn 20 ngày với dự thảo luật, đặt thách thức cho doanh nghiệp nghiên cứu và góp ý chính sách. Dữ liệu của VCCI cho thấy hơn 70% doanh nghiệp cho biết họ không gửi góp ý nào cho các dự thảo văn bản. Hơn 90% doanh nghiệp khó đoán định thay đổi chính sách cấp trung ương và cách thực thi ở địa phương.

Chuyên gia từ VCCI khuyến nghị nhà điều hành cân bằng giữa tốc độ và chất lượng chính sách. Bên cạnh đó, cơ chế tham vấn phải được tổ chức hiệu quả, với việc coi doanh nghiệp là đối tác chính sách. Phạm vi tham vấn cũng cần được mở rộng tới các nhóm doanh nghiệp mới (doanh nghiệp nhỏ và vừa, startup, doanh nghiệp số), thay vì tập trung vào một số hiệp hội truyền thống.

Đại diện doanh nghiệp, ông Hiệp cho biết một điểm thuận lợi trong lần xây dựng dự thảo Luật Xây dựng mới đây là họ được tham vấn. "Chúng tôi được ngồi bàn tròn với cơ quan soạn thảo, tranh luận thẳng thắn. Việc ngồi lại giữa người soạn thảo, thực thi và người bị tác động sẽ giúp giảm độ 'vênh' chính sách", ông Hiệp nói.