xAI'nin Gizli Gaz Türbinleri: Siyah Topluluklar En Ağır Yükü Taşıyor

Yapay zeka teknolojilerinin hızlı gelişimi, veri merkezleri için devasa enerji ihtiyacı doğururken, bu talebin ulusal güvenlik risklerini de beraberinde getirdiğini göz ardı etmemek gerekiyor. Özellikle askeri operasyonları destekleyen AI sistemleri, enerji arzı konusunda kritik hassasiyetler yaratıyor. Ancak Elon Musk’ın xAI şirketi, Tennessee’deki Colossus 2 projesinde federal izinleri bypass ederek gaz türbinleri kurmakla, bu enerji ihtiyacının çevresel ve toplumsal maliyetlerini acımasızca gözler önüne seriyor. Reuters’in incelemesi, kirliliğin en ağır yükünü siyah toplulukların çektiğini gösteriyor. xAI, Colossus 2 veri merkezi için kamuoyuna açıkladığından yaklaşık iki kat fazla, yani toplam 59 doğal gaz türbini kurdu. Bunlardan 57’si, Tennessee sınırına hemen bitişik Mississippi’nin Southaven kentinde bulunuyor. Şirket, türbinlerin “taşınabilir” ve “geçici” olduğu gerekçesiyle federal izin gerekmediğini savunurken, EPA standartları bu ölçekteki emisyonlar için net bir izin zorunluluğu getiriyor. Mississippi yetkilileri ise Mart ayında 41 kalıcı türbin için izin verdi; bu süreç sadece üç haftalık bir halk toplantısıyla tamamlandı. Reuters’in türbin üreticisi verilerine dayalı analizi, sadece 30 türbinin yıllık potansiyel emisyonlarını şöyle hesapladı. Yaklaşık 2.500 short ton nitrojen oksit, 4.000 short ton karbon monoksit ve 22 short ton formaldehit. Bu rakamlar, Temiz Hava Yasası’nın 100 short tonluk eşik değerini dramatik şekilde aşıyor. Nitrojen oksitler smog ve solunum yollarında iltihaba, karbon monoksit oksijen yoksunluğuna, formaldehit ise kansere yol açabiliyor. Uzmanlara göre tesis, ABD’deki en kirletici doğal gaz santralleriyle aynı seviyede NOx emisyonu üretebilir. Türbinlerin bulunduğu beş mil çapındaki bölgede yer alan 28 mahallede astım ve kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) oranları, ilçe ortalamalarının belirgin şekilde üzerinde. Bölge nüfusu, Mississippi tarafında ilçe ortalamasından daha yüksek oranda siyah; Tennessee tarafında ise dramatik bir şekilde %94 siyah nüfusa sahip. Tarihsel olarak kırmızı çizgi çekilen bu topluluklar, zaten yüksek fosil yakıt kirliliğine maruz kalıyor. Yerel sakinler, jet motoru gibi ses çıkaran türbinlerin gece gündüz rahatsız ettiğini ve sağlık sorunlarını artırdığını belirtiyor. NAACP ve Southern Environmental Law Center, Nisan ayında xAI aleyhine dava açarak türbinlerin Temiz Hava Yasası ihlali olduğunu savundu. Avukatlar, “Bu ölçekte bir ihlal kamu sağlığını doğrudan tehdit ediyor” diyor. Adalet Bakanlığı ise Haziran ayında türbinlerin kısıtlanmasının ulusal güvenlik çıkarlarını, özellikle İran’la ilgili askeri operasyonları tehlikeye atabileceğini belirterek devreye girdi. Dava, yapay zeka sektörünün çevresel yasalara nasıl tabi olacağına dair önemli bir emsal oluşturabilir. Southaven ve Memphis’in siyah mahallelerinde yaşayanlar, xAI’nin hızlı genişlemesinin para odaklı olduğunu, halkın sağlığını ve yaşam kalitesini hiçe saydığını ifade ediyor. Uzmanlar, ek NOx emisyonunun mevcut ozon sorununu kötüleştirebileceği ve sistemik ırksal sağlık eşitsizliklerini derinleştirebileceği uyarısında bulunuyor.