ABD ve İran Arasında Doha'da Toplantı Talebi ve Gerilim

ABD Başkanı Donald Trump, İran ile yarın Katar'ın başkenti Doha'da toplantı yapılacağını açıkladı.

Sosyal medyadaki paylaşımında konuya ilişkin detay vermeyen Trump, "İran toplantı talebinde bulundu. Toplantı yarın Doha'da gerçekleşecek" ifadelerini kullandı.

Beyez Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, Fox News televizyonuna yaptığı açıklamada, ABD Başkanı'nın özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner'ın görüşmelere katılacağını doğruladı.

Leavitt, "Özel Temsilci Witkoff ve Jared Kushner, mutabakat zaptını görüşmeye devam etmek üzere bu hafta üst düzey toplantılar için Doha'ya seyahat edecek. Bu üst düzey görüşmelerin yanı sıra teknik görüşmeler de gerçekleştirilecek" dedi.

Sözcü ayrıca, "Biz kendi payımıza düşen ateşkes yükümlülüklerini yerine getiriyoruz. Şiddete şiddetle karşılık verilecektir" uyarısında bulundu.

İki ülke arasında dört aydır süren savaşı sonlandırmak amacıyla 17 Haziran'da 14 maddelik mutabakat zaptı imzalanmıştı .

Taraflar, anlaşma çerçevesinde askeri eylemleri durdurmayı ve küresel petrol ile sıvılaştırılmış doğalgaz sevkiyatının beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nı yeniden trafiğe açmayı kabul etmişti.

Ancak Hürmüz Boğazı'nda perşembe günü kargo gemisinin İran kaynaklı mühimmatla vurulmasıyla başlayan karşılıklı misilleme saldırıları, bu hassas anlaşmayı tehlikeye soktu.

Hürmüz Boğazı'nın kapalı kalması, petrol fiyatlarının varil başına 100 doların üzerine çıkmasına yol açarak küresel enflasyonu yükseltmişti. Bu durum, ABD'de yaklaşan ara seçimler öncesinde Trump yönetimi için siyasi açmaza dönüştü.

Trump, paylaşımlarında düşen petrol ve akaryakıt fiyatlarını öne çıkardı. İmzalanan mutabakat zaptı, tarafların İran'ın nükleer programı gibi çetin konuları ele alacağı 60 günlük derinlemesine müzakerelerin önünü açıyor. Ancak iki taraf da üzerinde uzlaşılan hususlara dair çelişkili açıklamalar yapmayı sürdürüyor.

Bu sabah itibarıyla hafta sonu yaşanan askeri hareketliliğin anlaşmanın kırılganlığını ortaya koymasıyla Brent petrolü vadeli işlemleri yaklaşık yüzde 1 değer kazandı.

ABD ve İran, birbirlerini geçici ateşkesi ihlal etmekle suçluyor. İran, pazar günü erken saatlerde Kuveyt ve Bahreyn'deki ABD askeri tesislerine füze ve insansız hava araçlarıyla saldırı düzenlemişti.

Saldırılar, Trump'ın sosyal medyadaki "Artık makul davranamayacağımız bir noktaya gelebiliriz ve askeri olarak başlattığımız işi tamamlamak zorunda kalabiliriz. Bu gerçekleşirse, İran İslam Cumhuriyeti artık var olmayacaktır" uyarısının ardından yaşandı.

Kuveyt ordusu hava savunma sistemlerinin füze ve insansız hava araçlarına karşılık verdiğini açıklarken, Bahreyn'de de siren sesleri duyuldu.

İran Devrim Muhafızları Ordusu ise ABD saldırılarının ateşkesi ihlal ettiğini belirterek bölgedeki Amerikan üslerinin gelecek günlerde zor anlar yaşayacağını açıkladı.

DOHA'DA TEKNİK SÜREÇ BAŞLIYOR

Gelişmelere aşina kaynak, tarafların geçici barış anlaşmasının uygulanması üzerindeki çalışmalarını sürdürmek üzere Doha'da bir araya geleceğini aktardı.

Kaynak, arabulucuların olası olayları önlemek adına "gerilimi düşürme kanalları" kurduğunu bildirdi.

Üst düzey İranlı kaynak da Reuters'a verdiği demeçte Doha'da yapılacak toplantının, İsviçre'de düzenlenen önceki teknik görüşmelerden farklı olarak doğrudan Hürmüz Boğazı'nın yönetimi ve askeri hareketliliğin azaltılmasına odaklanacağını belirtti.

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, devlet medyasında yer alan açıklamasında, anlaşma doğrultusunda Katar'da dondurulan 12 milyar dolarlık varlığın 6 milyar dolarlık kısmının serbest bırakılacağını söyledi.

Petrol ve petrokimya sektörlerine yönelik yaptırım muafiyetlerini içeren mutabakatı "İran halkı için büyük zafer" olarak nitelendiren Pezeşkiyan'ın ardından, üst düzey İranlı yetkili de Doha ve Tahran'ın ilk dilimin iki parça halinde serbest bırakılmasına ilişkin teknik detaylarda son aşamaya geldiğini kaydetti.

Diğer yandan, İran Dışişleri Bakanı Yardımcısı Kazım Garibabadi, Trump'ın açıklamasından önce yaptığı değerlendirmede bu hafta için teknik çalışma grubu toplantısının planlanmadığını açıklamıştı.

LÜBNAN MUTABAKATINA TEPKİLER

Diğer yandan, Lübnan ile İsrail arasında ABD arabuluculuğunda varılan anlaşmaya dair belirsizlik sürüyor.

Hizbullah'ın müttefiki olan Emel Hareketi'nin önde gelen isimlerinden olan Lübnan Meclis Başkanı Nabih Berri, Lübnanlıları iç çatışmaya sürükleme riski taşıdığını belirttiği anlaşmayı "dikte" olarak nitelendirdi ve uygulanmayacağını söyledi.

Berri, İsrail'in Lübnan'dan çekilmesini sağlayacak tek gerçekçi fırsatın ABD-İran görüşmeleri olduğunu ifade etti.

İsrail ordusu, pazar günü Hizbullah'ın ateşkes ihlallerine yanıt olarak Lübnan'ın güneyindeki üç komuta merkezini vurduğunu ve gece saatlerinde 200 metre uzunluğundaki Hizbullah tünelini imha ettiğini açıkladı.

Hizbullah ise pazartesi günü yaptığı açıklamada, şu ana kadar ateşkese bağlı kaldığını belirterek vatanını ve halkını savunma hakkını saklı tuttuğunu bildirdi.

Maruni Hristiyan Cumhurbaşkanı Jozef Avn ve Sünni Başbakan Nevaf Selam liderliğindeki Beyrut hükümeti, Hizbullah'ın itirazlarına rağmen İsrail ile doğrudan görüşmeleri sürdürmüştü.

Lübnan hükümeti, Hizbullah'ın 2024 yılındaki savaşta ciddi şekilde zayıflamasının ardından geçen yıldan bu yana örgütün silahsızlandırılması politikasını takip ediyor.

Cumhurbaşkanı Avn, cumartesi günü Trump ile yaptığı telefon görüşmesinde, Washington'ın İsrail'e güney Lübnan'dan çekilmesi yönünde baskı yapmasını ümit ettiğini dile getirmişti.

Geçen cuma günü imzalanan anlaşma, Lübnan ordusunun güneydeki kontrolü kademeli olarak devralmasını ve Hizbullah'ın silahsızlandırılmasını öngörüyor.