ABD ve İran Arasında Tarihi Mutabakat: Hürmüz Boğazı Açılıyor, Deniz Ablukası Kalkıyor

Üst düzey ABD'li bir yetkili, düzenlediği telekonferansta ABD ile İran arasında varılan mutabakata ilişkin detayları basın mensuplarıyla paylaştı.

Yetkili, İran'la mutabakat zaptına ABD Başkanı Trump ile Başkan Yardımcısı Vance'in, İran tarafında ise Meclis Başkanı Kalibaf'ın imza attığını söyledi.

ABD'li yetkili, "Bu mutabakat, müzakerelerimizin ve ilişkilerimizin gelecekte nasıl işleyeceğine dair bir çerçeve sunuyor. İranlılar nükleer programları, nükleer silah üretmediklerinin doğrulanması ve bölgedeki radikalizm ile terörizme finansman sağlamamaları konularında bizimle ne kadar işbirliği yapmaya istekli olurlarsa, dünya ekonomisine o kadar sıcak karşılanacaklar." dedi.

MUTABAKATIN DETAYLARI 1-2 GÜN İÇİNDE AÇIKLANACAK

ABD ile İran arasındaki mutabakatın detaylarının 24 ila 48 saat içinde kamuoyuna açıklanacağını kaydeden yetkili, bu detaylarla birlikte herkesin mutabakatı daha iyi kavrayacağını söyledi.

ABD'li yetkili, bu mutabakatın imzalanmasıyla birlikte Hürmüz Boğazı'nın derhal gemi trafiğine açılacağını ve ABD'nin İran'a yönelik deniz ablukasının da hızlıca kaldırılacağını belirtti.

Hürmüz Boğazı'nın normal deniz trafiğine dönmesinin birkaç hafta içinde hemen mümkün olmayacağını vurgulayan yetkili, bununla birlikte trafiğin her geçen gün artmasını beklediklerini sözlerine ekledi.

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundaki hesabından, ABD ve İran arasında sağlanan mutabakata ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Mutabakata ilişkin yoğun görüşmeler gerçekleştirdiklerini ve İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi üyelerinin büyük çoğunluğunun mutabakat zaptına destek verdiğini belirten Pezeşkiyan, “Mutabakatın tüm hükümleri doğru şekilde uygulanırsa, ülke için gurur verici bir belge olarak değerlendirilebilir.” ifadelerini kullandı.

Pezeşkiyan, İran Meclis ve Müzakere Heyeti Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ile Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi başta olmak üzere, mutabakatta emeği geçen tüm yetkililere teşekkür etti.

Mutabakatta varılan hususların savaşın durdurulması ve müzakere başlanılması noktasında önemli bir adım olduğunu dile getiren Pezeşkiyan, nihai anlaşmanın henüz şekillenmediğini kaydetti.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve ABD Başkanı Donald Trump, Fransa’nın Evian-les-Bains kentinde düzenlenen G7 Liderler Zirvesi kapsamında ikili görüşme için bir araya geldi.

Emmanuel Macron, görüşmenin başında yaptığı konuşmada, Trump'a zirve kapsamında Evian-les-Bains kentine gelmesinden ötürü teşekkür ederek, “İran ile varılan önemli anlaşmanın ardından G7 (Liderler Zirvesinin) olması önemli.” dedi.

Zirve kapsamında İran meselesi, Rusya-Ukrayna Savaşı ve farklı ekonomiler arası işbirliği gibi konuların görüşüleceğini kaydeden Macron, Trump’ın Fransa ziyareti vesilesiyle ABD’nin bağımsızlığının 250. yıl dönümünü de kutlayacaklarını dile getirdi.

Macron, ABD ve İran arasında sağlanan mutabakat hakkında “Anlaşmanın çok önemli olduğunu düşünüyorum. Önemli bir anlaşma çünkü her şeyden önce nükleer meselesini belirleyecek. Bu barış için ve tüm dünya için önemli bir konu. Bu Hürmüz'ün açılması ve Lübnan’da barışı sağlayacak.” ifadelerini kullandı.

Öte yandan Macron, mutabakatın barış için olduğu kadar küresel ekonomi için de önemli olduğuna dikkati çekti.

Bir gazetecinin Fransa’nın ABD-İran mutabakatı sonrası üstleneceği role ilişkin sorusunu yanıtlayan Macron yarından itibaren Hürmüz Boğazı’nda gözlem misyonuna yardımcı olabilecek savaş uçaklarını bölgeye sevk etmeye hazır olduklarını ve 48 saat içinde fırkateynlerin, 2-3 gün içinde de Fransız amiral gemisi Charles de Gaulle ve beraberindeki grubun Boğaz'ın güvenliği için konuşlandırılabileceğini kaydetti.

Hürmüz Boğazı’nda seyrüsefer özgürlüğünün sağlanmasına yönelik İngiltere ile kurdukları geçici misyona bugüne kadar yaklaşık 20 ülkenin somut katkı sunduğunu dile getiren Macron, ihtiyaç olması halinde harekete geçmeye hazır olduklarını söyledi.

Macron, “(Bu misyon) Bu bir teklif, biz hazırız. Bu uluslararası toplumun (Hürmüz) Boğaz'ın yeniden açılması için istekliliğini gösteriyor ve Başkan'ın (Donald Trump) da dediği gibi bu belki istenmeyecek, belki buna gerek kalmayacak ancak bu her durumda yardım etmeye ve desteklemeye hazır olduğumuzun göstergesi.” diye konuştu.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, İran parlamentosunun Ekonomi Komisyonu üyeleriyle yapılan toplantının ardından İran-ABD arasındaki anlaşmaya ilişkin açıklamalarda bulundu. Arakçi, İsviçre'de İran ve ABD heyetleri arasında "muhtemelen" bir toplantı yapılacağını belirterek, bu toplantıda mutabakat zaptının imzalanacağını ve ardından ilk müzakere turunun başlayacağını söyledi. İran’ın ABD’nin herhangi bir anlaşmaya bağlılığı konusunda derin şüpheleri olduğunu belirten Arakçi, "Geçmişte verilen sözlerin tutulmaması, anlaşmaların uygulanmaması ve yırtılıp atılması gibi örnekler var" ifadelerini kullandı.

Mutabakat zaptının İran için "ekonomik fırsatlar oluşturabileceğini" aktaran Arakçi, İran'ın herhangi bir anlaşmanın ekonomik faydalarını en üst düzeye çıkarmaya çalışacağını ancak anlaşmaya aşırı bağımlılıktan kaçınacağını ifade etti.

"ANLAŞMAYI DÜN DİJİTAL OLARAK İMZALADIK"

Öte yandan İsviçre’de cuma günü düzenlenmesi beklenen imza töreni öncesi konuşan ABD Başkan Yardımcısı James David Vance ise, ABD ile İran arasındaki mutabakat zaptının dün elektronik ortamda "dijital olarak" imzalandığını söyledi.

Adı açıklanmayan ABD’li bir yetkili de, ABD ile İran arasındaki mutabakat zaptının ABD Başkanı Donald Trump, ABD Başkan Yardımcısı Vance ve Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf tarafından imzalandığını söyledi.

ABD ile İran'ın gece mutabakata vardığı ve "Lübnan dahil tüm cephelerde askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sona erdirildiği" ilan edildi.

ABD Başkanı Donald Trump'ın İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'dan Lübnan'a saldırıları durdurmasını istediği bildirilirken, Tel Aviv yönetimi ise Lübnan'daki işgalin süreceğini savunuyor.

İsrailliler, ABD ile İran arasında sağlanan mutabakat ve İsrail ordusunun Lübnan'a yönelik saldırılarına ilişkin Anadolu Ajansının sorularını yanıtladı.

"TRUMP HİÇBİR ŞEYİNE GÜVENEMEYECEĞİN BİR ADAM"

İsrail vatandaşı Yair Forer, Trump'ın İsrail ile birlikte İran'a karşı saldırılara girişmekle iyi bir karar verdiğini ancak bir mutabakata vararak "aptalca" hareket ettiğini iddia etti.

ABD-İran mutabakatıyla Trump'ın İsrail'i yalnız bıraktığını vurgulayan Forer, "Trump hiçbir şeyine güvenemeyeceğin bir adam. Hiçbir şeyine güvenemezsin." ifadelerini kullandı.

ABD'nin Tel Aviv yönetimine Lübnan'a yönelik saldırıları durdurması için baskı yaptığı yönündeki haberlere ilişkin Forer, Trump'ın kendilerine ne yapacağını söyleyemeyeceğini savundu.

Netanyahu'yu sevmediğini ancak İran ve Lübnan'da ne gerekiyorsa onu yaptığını ileri süren Forer, İsrail'in daha fazlasını yapacak güce sahip olduğunu ancak yapmadığını ileri sürdü.

ABD-İran mutabakatının İsrail'in çıkarlarına ters düştüğü düşüncesine sahip olduğunu söyleyen Jana Şimonov ise İran'ın dondurulmuş fonlarına erişebileceğini, nükleer programını ve balistik füze gücünü koruyacağını ancak İsrail'in hiçbir şey elde edemediğini ve "yapayalnız" kaldığını söyledi.

"İSRAİL, LÜBNAN VE GAZZE'DE ATEŞKESİ DEFALARCA İHLAL ETTİ"

Washington ile Tahran yönetimleri arasında sağlanan mutabakat nedeniyle "savaşa susamış" İsraillilerin aksine sevinçli olduğunu söyleyen Tal Marom ise İsrail ordusunun Lübnan'a yönelik saldırılarına karşı çıktığını ifade etti.

Marom, duyurulan mutabakatın Lübnan'ı kapsamasının harika olacağını ancak İsrail ordusunun saldırıları bağlamında bunun çok uzun süre geçerli olacağını düşünmediğini söyledi.

İsrail'de diplomasinin bir anlaşma yöntemi olarak görülmediğini vurgulayan Marom, "İsrail'in daha önce Lübnan ve Gazze Şeridi'nde yaptığı çok sayıda ateşkesi defalarca ihlal ettiğinin" altını çizdi.

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, CNBC televizyonuna verdiği röportajda, "Bence en iyi sonuç, Amerikan halkı için iyi bir anlaşmadır ve biz de esasen buna sahibiz." dedi.

Haftanın son günü yapılması beklenen görüşmeye ilişkin değerlendirmelerde bulunan Vance, "Esasen burada tüm kozlar bizim elimizde. Nükleer program konusunda uzun vadede istediğimiz taahhütleri vermezlerse İranlılara herhangi bir şey vermek zorunda değiliz." ifadelerini kullandı.

Vance, İran'la anlaşmanın iki temel unsurunun "Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması ve İran'ın hiçbir zaman nükleer silah geliştirmeyeceğine ilişkin uzun vadeli taahhüt vermesi" olduğunu belirterek, Tahran'ın yükümlülüklerini yerine getirmesi halinde ekonomik yaptırımların ve diğer kısıtlamaların gevşetilebileceğini söyledi.

ABD Başkan Yardımcısı, İran ile müzakerelerin artık doğrudan yürütüldüğünü vurgulayarak, muhataplarıyla doğrudan görüştüklerini ve bu sayede "neyin gerçek neyin sahte olduğunu" anlayabildiklerini ifade etti.

Vance, bu çerçevede cuma günü yapılacak görüşmenin başarılı geçeceğine inandığını belirtti.

Washington'ın Tahran ile ilişkileri geliştirmeye açık olduğunu kaydeden Vance, "Eğer bizimle görüşmek, ABD ile olan ilişkilerinizi değiştirmek isterseniz, biz de İran ile olan ilişkimizi değiştiririz. Teklifimiz bu. Bu noktada bize karşılık verip vermeyeceklerini göreceğiz." ifadelerini kullandı.

Vance, İsrail'in olası bir anlaşmaya vereceği tepkiye ilişkin soruya, "Her şeyden önce, İsrail içinde bu anlaşmayı oldukça olumlu karşılayan kesimler olduğunu düşünüyorum. Ayrıca anlaşmaya ilişkin bazı yanlış haberlerin yapıldığı kanaatindeyim." yanıtını verdi.

ABD ile İran arasında yapılacak anlaşma metninin bu hafta açıklanmasının beklendiğini belirten Vance, barışı sağlayacak imzaların atılmasının "sadece önümüzdeki birkaç yıl için değil, gelecek nesiller için de yeni bir Orta Doğu" oluşturulmasına katkı sağlayacağını ifade etti.

Vance, ABD ile İran arasında varılan ön anlaşmanın, iki ülke arasındaki ateşkesi 60 gün daha uzatacağını ve Tahran'ın nükleer programı ile diğer önemli konulara ilişkin gelecekteki müzakereler için çerçeve oluşturacağını söyledi.

ABD ile İran arasında mutabakata varıldığının ilan edilmesinden kısa süre sonra Avrupa ülkeleri ortak yazılı açıklama yaptı. Almanya, İngiltere ve İtalya, ABD ile İran arasındaki savaşın sona erdirilmesi amacıyla varılan mutabakatı memnuniyetle karşıladıklarını bildirdi.

İtalya Başbakanlığının paylaştığı ortak açıklamada, "ABD ve İran arasında imzalanan mutabakat zaptının ilanını büyük bir memnuniyetle karşılıyoruz. Bu diplomatik atılım için ABD ve İran hükümeti ile Pakistan, Katar ve diğer arabulucular dahil tüm ilgili tarafları tebrik ediyoruz." ifadeleri kullanıldı.

HÜRMÜZ BOĞAZI'NDA ASKERİ YARDIM TEKLİFİ

Hürmüz Boğazı’nın acilen yeniden açılmasının ve seyrüsefer serbestisinin hiçbir koşul ve kısıtlamaya tabi olmaksızın sağlanmasının büyük önem taşıdığı vurgulanan açıklamada, şunlar kaydedildi:

"Biz de bu hedefe ulaşılması için üzerimize düşeni yapmaya kararlıyız. Buna, kendi anayasal gerekliliklerimiz doğrultusunda, ticari deniz taşımacılığına güvence sağlamak ve mayın temizleme faaliyetleri yürütmek amacıyla tamamen savunma amaçlı ve bağımsız bir görev dahil olabilir."

LÜBNAN'A DESTEK

Ortak açıklamada, Avrupa'nın Lübnan'a olan desteği teyit edilerek, şunlar kaydedildi:

"Bu hedef doğrultusunda ABD, İran ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) ile çalışmaya hazırız. İran’ın nükleer programına ilişkin açık ve doğrulanabilir adımlar atması halinde, ilgili yaptırımları kaldırmaya da hazırız. Bu fırsatı değerlendirmek, sürecin ivmesini korumak ve uzun vadeli diplomatik çözüme ulaşmak için ABD, İran ve bölgedeki ortaklarımızla yoğun şekilde çalışacağız. Ayrıca Lübnan'ın istikrarına, egemenliğine ve toprak bütünlüğüne olan tam desteğimizi ve güçlü bir ateşkesin önemini yeniden teyit ediyoruz."

ABD Ulusal Terörle Mücadele Merkezi'nin eski başkanı Joe Kent, Tahran yönetimi ile varılan ateşkes anlaşmasını memnuniyetle karşıladı.

İran'a karar savaş konusundaki anlaşmazlıklar nedeniyle daha önce Trump yönetiminden istifa eden Kent, X platformunda yaptığı açıklamada, "İsrail'e tüm askeri ve istihbarat yardımlarını keserek bu anlaşmanın hayata geçirilmesi şansımızı güçlendirebiliriz. Onlar bu anlaşmayı baltalamak için her fırsatı kullandılar ve biz harekete geçmediğimiz sürece muhtemelen bunu tekrar yapacaklar. Ayrıca, İran'ın ulaşabileceği Körfez'deki üslerimizden sessizce askerlerimizi çekmeliyiz. Bu, İran'daki radikallerin bizi tekrar savaşa sürüklemek için saldıramamalarını sağlar. İsrail ya da İran'ın şartlarına göre bizi savaşa geri sürükleyebilecek, kontrol edebileceğimiz her faktörü ortadan kaldırmalıyız. Kontrol edebileceğimiz tüm koşulları kendi lehimize ayarlamalıyız." ifadelerini kullandı.

The New York Times’a konuşan ABD Başkanı Donald Trump, Tahran'ın nükleer anlaşmaya yanaşmaması halinde İran'a yönelik askeri saldırıları yeniden başlatacağını belirtti. Trump, eğer İran ABD ile nükleer mutabakata varamazsa ya da ABD’ye “Orta Doğu’nun koruyucusu” olarak bölge gelirlerinin yüzde 20’si verilmezse harekete geçeceğini kaydetti. Trump ayrıca, İran’la vardığı anlaşmanın Hürmüz Boğazı’nı “süresiz olarak ücretsiz” hale getireceğini ifade etti.

Sosyal medya hesabından ayrı bir açıklamada bulunan Trump anlaşmayı doğrulayarak, “Tebrikler! Hürmüz Boğazı’nın ücretsiz açılmasını onaylıyor ve ABD deniz ablukasını derhal kaldırıyorum. Dünyanın gemileri, motorları çalıştırın. Petrol aksın.” dedi.

'NETANYAHU MİNNETTAR OLMALI'

Trump, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun itirazlarına rağmen anlaşmanın sağlandığını dile getirdi.

Ateşkes devam ederken İsrail savaş uçaklarının Beyrut’un güney banliyölerini bombalaması sonucu 3 kişi öldü, 15 kişi yaralandı.

Trump, ABD ile İran barış anlaşmasına yaklaşırken bu saldırının “olmaması gerektiğini” belirterek Netanyahu için şu ifadeleri kullandı:

“Kendisi çok zor biri. Açıkçası bize minnettar olmalı. Çünkü İran nükleer silaha sahip olsaydı, İsrail iki saat bile var olmazdı.”

İran'ın Tesnim Haber Ajansına göre, İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, ABD ile varılan anlaşma hakkında açıklama yaptı.

Garibabadi, "Mutabakat zaptının metni tamamlandı ve İslamabad mutabakat zaptının resmi imza töreni cuma günü İsviçre'de gerçekleşecek. İki heyetin başkanları, görüşmelerin gelecekteki düzenlemelerini belirlemek için müzakereler yürütecek. O zamana kadar, ABD tarafının savaşı sona erdirmek, ablukayı kaldırmak ve varlıkları serbest bırakmak konusundaki taahhütleri doğrulanacak. 60 günlük görüşmeler, ABD'nin bu taahhütleri yerine getirmesine bağlıdır." ifadelerini kullandı.

İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Garibabadi, anlaşmanın imzalanmasından sonraki 60 günlük süre içerisinde yaptırımlar, nükleer program ve ekonomik kalkınma mekanizması gibi konuların müzakere edileceğini kaydetti.

Anlaşmanın Lübnan'ı da kapsadığını belirten Garibabadi, "Lübnan da dahil olmak üzere çeşitli cephelerdeki savaş ve askeri operasyonlara derhal ve kalıcı olarak son verileceği bu gece açıklanacak." dedi.

Anlaşma metninde "İran'ın tüm önemli görüşlerinin" yer aldığını aktaran Garibabadi, 19 Haziran