Cựu quan chức gốc Việt ở Mỹ lĩnh 5 năm tù vì tham nhũng

Tháng 6/2025, Andrew Đỗ, người gốc Việt 62 tuổi, bị tuyên án 5 năm tù sau khi nhận tội tham nhũng, hối lộ trong thời gian giữ chức thành viên Hội đồng Giám sát quận Cam, bang California, Mỹ.

Bê bối đã khiến quận Cam rúng động, bởi ông Đỗ từ năm 2015 được bầu vào Hội đồng Giám sát quận, cơ quan gồm 5 thành viên chịu trách nhiệm quản lý ngân sách hàng năm 9 tỷ USD.

Theo Bộ Tư pháp Mỹ, ông Đỗ bị cáo buộc nhận hơn 550.000 USD tiền hối lộ để chỉ đạo và bỏ phiếu ủng hộ việc phân bổ hơn 10 triệu USD quỹ Covid-19 cho Viet America Society (VAS), tổ chức từ thiện có liên hệ với con gái ông.

Khoản tiền này vốn được dành để cung cấp bữa ăn cho người cao tuổi và cư dân khuyết tật trong đại dịch, nhưng hồ sơ tòa án cho thấy phần lớn nguồn quỹ đã được chuyển qua các công ty trung gian và những người liên quan, rồi chảy vào các khoản chi có lợi cho gia đình ông Đỗ.

VAS từ tháng 4/2021 đến tháng 2/2024 đã trả cho một doanh nghiệp được gọi trong hồ sơ tòa án là "Công ty số 1" ít nhất 100.000 USD mỗi tháng, tổng cộng khoảng 3,8 triệu USD. Công ty này sau đó trả cho con gái ông Đỗ 8.000 USD mỗi tháng, tổng cộng khoảng 224.000 USD.

Tháng 7/2023, Công ty số 1 chuyển 381.500 USD vào một tài khoản ký quỹ. Con gái ông Đỗ dùng khoản tiền này để mua một căn nhà ở Tustin với giá hơn một triệu USD. Ông Đỗ thừa nhận khoản tiền này thực chất là tiền hối lộ được che giấu.

Ông Đỗ cũng thừa nhận 100.000 USD chuyển cho người con gái khác là tiền hối lộ, trong đó có ba tấm séc 25.000 USD từ một công ty điều hòa từng được VAS thanh toán.

Một phần tiền đi qua tài khoản các con gái sau đó được dùng cho lợi ích trực tiếp của ông, trong đó có gần 15.000 USD để trả thuế bất động sản thuộc sở hữu của vợ chồng ông, và thanh toán hóa đơn thẻ tín dụng.

Theo thỏa thuận với Văn phòng Chánh công tố quận Cam, ông Đỗ đồng ý từ chức khỏi Hội đồng Giám sát và từ bỏ phần tín chỉ lương hưu trong thời gian thực hiện hành vi nhận hối lộ. Giới chức cũng tịch thu hơn 2,4 triệu USD từ các tài khoản của VAS và Công ty số 1.

Sau khi ông Đỗ nhận tội, giới chức đã tiến hành hàng loạt điều tra liên quan đến các khoản chi do giám sát viên quận Cam phê duyệt. Báo cáo kiểm toán giai đoạn một do Hội đồng công bố hồi tháng 3 cho thấy bê bối tham nhũng của ông Đỗ có thể không chỉ giới hạn ở Viet America Society.

Trong báo cáo, các kiểm toán viên phát hiện ông Đỗ đã trao hợp đồng cho hàng loạt doanh nghiệp có thuê người thân của ông, đóng góp cho chiến dịch tranh cử của ông hoặc mang lại lợi ích cá nhân cho ông, mà không qua phê duyệt của Hội đồng Giám sát hoặc quy trình đấu thầu.

Hai trong số nhiều công ty ký hợp đồng được nêu trong báo cáo là 2T Media, đơn vị nhận hơn 600.000 USD tiền thuế cho các hoạt động liên quan đến Tết và Trung thu trong khu vực, bên cạnh HD Entertainment, công ty do Peter Phạm điều hành. Phạm cũng bị truy tố và hiện trốn truy nã.

Giai đoạn một của cuộc kiểm toán do hãng Weaver thực hiện đã rà soát 145 hợp đồng được xếp vào nhóm ưu tiên cao, với tổng trị giá 486 triệu USD tại quận Cam. Weaver dự kiến đánh giá tổng cộng 2.552 hợp đồng của quận, trị giá 4,2 tỷ USD.

Báo cáo kiểm toán khiến Hội đồng Giám sát quận Cam đặt câu hỏi vì sao các sai phạm của ông Đỗ không bị phát hiện sớm hơn, dù nhiều khoản ngân sách đã chảy tới các tổ chức và doanh nghiệp có liên hệ với gia đình, bạn bè hoặc nhà tài trợ chính trị của ông. Báo cáo cũng phát hiện ông Đỗ và văn phòng của ông đã tạo ra một môi trường làm việc trong đó các quyết định của họ không bị chất vấn.

"Không thể tin nổi", Janet Nguyen, giám sát viên Hội đồng Giám sát quận Cam, đại diện khu vực bầu cử số 1, nói. "Địa hạt của chúng tôi trở thành nạn nhân trong kế hoạch của ông ta. Chúng tôi không có nguồn lực để hỗ trợ địa hạt của mình, trong khi văn phòng của các giám sát viên khác vẫn có ngân sách để phục vụ khu vực của họ".

"Chúng ta cần tiếp tục đào sâu để xem còn bỏ sót điều gì", bà Nguyen nói. Giai đoạn hai của cuộc kiểm toán sẽ xem xét những hợp đồng lớn hơn, thuộc nhóm ưu tiên cao, với tổng trị giá 1,7 tỷ USD.

Vicente Sarmiento và Katrina Foley, thành viên Hội đồng Giám sát, cùng đặt vấn đề làm thế nào để khuyến khích công chức quận lên tiếng khi phát hiện dấu hiệu sai phạm, và làm sao đảm bảo các cảnh báo này được xem xét nghiêm túc.

"Tôi nghĩ quận Cam có nhiều công chức liêm chính", ông Sarmiento nói. "Và tôi chắc chắn đã có người nhìn thấy điều gì đó, bởi đây là hàng trăm hợp đồng, với hàng trăm nghìn USD liên quan".

Bà Foley cho biết nhiều năm trước từng nghe được các cảnh báo về hợp đồng xét nghiệm Covid-19 của quận trong đại dịch, trong đó có 360 Clinic, nhà cung cấp dịch vụ xét nghiệm từng bị truyền thông địa phương nêu nghi vấn về thanh toán. Khi thảo luận với một số lãnh đạo hành chính cấp cao, bà nói mình "về cơ bản được trả lời rằng không có gì đáng chú ý".

Báo cáo kiểm toán tháng 3 sau đó phát hiện 360 Clinic đã lập hóa đơn với quận cho một số khoản, trong khi vẫn nhận tiền từ bảo hiểm tư nhân cho cùng các khoản này. "Đến một lúc nào đó, chúng ta phải tìm ra lý do mình không nhìn thấy những gì đang diễn ra trước mắt", bà Foley nói.