Erken sanayisizleşme Türkiye ekonomisinin uzun vadeli riskleri arasında öne çıkıyor

İstanbul Sanayi Odası’nın geçen hafta yayımladığı “Türkiye’yi Bekleyen Tehlike: Erken Sanayisizleşme” uyarısı, önümüzdeki on yılların kaderini belirleyebilecek önemde görülüyor.

Metin, Türkiye’de sanayinin henüz yüksek gelirli bir düzeye ulaşmadan, yüksek teknoloji üretimini kurmadan ve verimlilik sorununu çözmeden küçüldüğünü savunuyor. Bu duruma “erken sanayisizleşme” deniyor.

Yazıda, imalat sanayinin milli gelirdeki payının iki yılda yüzde 19.5’ten yüzde 16.3’e gerilediği belirtiliyor. Buna karşılık ticaret, inşaat ve çeşitli hizmetlerin büyüdüğü, ancak ülkenin üretim kabiliyetinin zayıfladığı ifade ediliyor.

Bahçıvan’ın değerlendirmesine göre Almanya, Japonya ve Güney Kore sanayileri küçülmeden önce zenginleşti. Türkiye’de ise zenginleşmeden sanayi kaybı yaşanıyor.

Metin, yüksek finansman maliyetleri, öngörülemez ekonomi, düşük teknoloji üretimi, ithal ara malına bağımlılık, verimlilik sorunu, mesleki eğitimin zayıflaması, gençlerin sanayiden uzaklaşması, sanayicinin yatırım yerine faizi düşünmesi ve uzun vadeli sanayi politikasının olmamasını yapısal sorunlar olarak sıralıyor.

Yazıda, sanayinin yalnızca milli gelir içindeki payının değil, ne ürettiğinin ve hangi teknolojiyle ürettiğinin de belirleyici olduğu vurgulanıyor. Bir ton çelik satmak ile o çelikten ileri teknoloji ürünü makine, tıbbi cihaz, robot ya da uçak parçası üretip satmak arasında büyük fark olduğu belirtiliyor.

Dünya Bankası verilerine göre yüksek teknoloji ihracatının havacılık, bilgisayar, ilaç, bilimsel cihazlar ve ileri elektronik gibi Ar-Ge yoğun ürünlerden oluştuğu aktarılıyor. Türkiye’de bu ürünlerin imalat sanayisi ihracatı içindeki payının hâlâ yalnızca yüzde 5 dolayında olduğu ifade ediliyor.

UNIDO hesaplamalarına göre imalat sanayisinde yaratılan her bir işin ekonominin diğer alanlarında ortalama 2.5 ilave istihdam oluşturduğu belirtiliyor. Bir fabrikanın lojistikten yazılıma, tasarımdan bankacılığa kadar geniş bir ekosistemi beslediği, bu nedenle sanayisizleşmenin yalnızca bugünün üretimini değil, yarının rekabet gücünü de aşındırdığı kaydediliyor.

Metin, yapay zekâ, robotik, biyoteknoloji ve ileri malzemelerin yeni sanayi devrimini şekillendirdiğini, bu yarışta üstünlüğün ucuz işgücüne değil bilgi üreten ve teknolojiyi ürüne dönüştürebilen insan kaynağına bağlı olduğunu söylüyor.

Türkiye’de eğitim sistemi ile üretim dünyası arasındaki bağın zayıfladığı; sanayicinin nitelikli eleman bulamadığı, gençlerin ise eğitim gördükleri alanlarda iş bulamadığı ifade ediliyor. OECD verilerine göre Türkiye’de her dört gençten birinin ne eğitimde ne istihdamda ne de mesleki eğitimde olduğu belirtiliyor.

Metin, sanayi politikası ile eğitim ve istihdam politikasının birbirinden ayrı düşünülemeyeceğini savunuyor ve hangi sektörlerde büyümek istendiği, hangi teknolojilerin geliştirileceği, gelecekte hangi meslek ve becerilere ihtiyaç duyulacağı gibi sorular soruyor.

Yazı, erken sanayisizleşmeyi önlemenin fabrikaları mevcut haliyle korumaktan ibaret olmadığını; üretimi dönüştürmek, teknoloji düzeyini yükseltmek ve insana yatırım yapmak gerektiğini vurgulayarak sona eriyor.