Học sinh học ngoại ngữ hơn 10 năm vẫn loay hoay đọc hướng dẫn sử dụng

Tôi nhờ đọc hộ tờ hướng dẫn sử dụng chỉ vài chục câu bằng tiếng Anh, nhưng con phải tra Google, vừa dịch vừa đoán nghĩa cả tiếng đồng hồ.

Có một chuyện nhỏ trong gia đình khiến tôi suy nghĩ rất nhiều về cách chúng ta đang dạy và học. Hôm đó, tôi mua một chiếc bếp điện mới. Trong hộp có tờ hướng dẫn sử dụng bằng tiếng Anh, chỉ vài chục câu, chủ yếu là những lưu ý an toàn và cách vận hành. Tôi gọi con lại nhờ đọc giúp. Cháu đã học tiếng Anh từ tiểu học đến hết phổ thông, điểm số không tệ, còn đạt trình độ ngoại ngữ theo yêu cầu của nhà trường.

Thế nhưng, thay vì đọc và giải thích ngay, con tôi phải mở điện thoại, tra Google, vừa dịch vừa đoán nghĩa. Hai bố con loay hoay gần một giờ mới hiểu hết nội dung. Tôi không cho rằng lỗi thuộc về giáo viên. Điều khiến tôi trăn trở là sau hơn chục năm học ngoại ngữ, tại sao học sinh vẫn chưa thể xử lý một tình huống rất đời thường như đọc một tờ hướng dẫn sử dụng?

Từ câu chuyện ấy, tôi nghĩ đến nhiều điều khác. Không ít học sinh học rất giỏi trên lớp, thuộc bài, làm bài kiểm tra tốt nhưng khi bước vào cuộc sống lại lúng túng. Các em giải được những bài toán phức tạp, nhưng cầm một vài dụng cụ kỹ thuật thông dụng thì không biết sử dụng. Các em giải phương trình rất nhanh, nhưng gặp một vấn đề thực tế cần quan sát, lắp ghép hay xử lý thì mất rất nhiều thời gian.

Có những em viết bài văn nghị luận đạt 8-9 điểm, lập luận chặt chẽ trên giấy, nhưng khi làm việc nhóm, gặp bất đồng quan điểm lại không biết cách trình bày ý kiến để thuyết phục người khác. Tôi từng gặp không ít sinh viên mới ra trường cũng trong hoàn cảnh tương tự. Kiến thức không thiếu, bằng cấp cũng có, nhưng họ vẫn loay hoay không biết mình phù hợp với công việc nào, phải bắt đầu từ đâu?

Theo tôi, vấn đề không nằm ở chỗ học sinh học ít hay giáo viên dạy chưa đủ. Điều còn thiếu là sự gắn kết giữa việc học lý thuyết và thực hành. Chúng ta dành nhiều thời gian để dạy kiến thức, nhưng chưa dành đủ thời gian để dạy học sinh cách học, cách vận dụng kiến thức đó vào những tình huống thật trong cuộc sống.

Việc đánh giá học sinh hiện cũng chủ yếu dựa trên bài kiểm tra và các dạng bài tập quen thuộc, trong khi những kỹ năng cần thiết ngoài xã hội lại ít được đo lường. Một học sinh có thể đạt điểm rất cao nhưng chưa chắc đã biết đọc một bản hướng dẫn, viết một email công việc, trình bày ý tưởng trước tập thể hay xử lý một tình huống phát sinh.

Tôi vẫn tin nền giáo dục của chúng ta đang nỗ lực đổi mới theo tinh thần "học đi đôi với hành". Đó là hướng đi đúng. Điều tôi mong là việc đổi mới sẽ đi sâu hơn vào thực chất, để học sinh không chỉ biết kiến thức mà còn biết sử dụng kiến thức đúng lúc, đúng việc.

Chỉ khi một học sinh học ngoại ngữ hơn 10 năm có thể tự tin đọc một tờ hướng dẫn sử dụng, giao tiếp với người nước ngoài, tìm kiếm thông tin chuyên môn hay giải quyết những việc nhỏ trong cuộc sống mà không cần phụ thuộc vào công cụ dịch, có lẽ khi ấy chúng ta mới thực sự đạt được mục tiêu của việc học. Bởi suy cho cùng, giá trị của giáo dục không chỉ nằm ở những gì học sinh nhớ được, mà còn ở những gì các em có thể làm được.

Nguyen Hung