İran'dan ABD ile Müzakereler Hakkında Açıklama: 'Anlaşmaya Hem Çok Uzak Hem Çok Yakınız'

İran Dışişleri Bakanlığı ve Müzakere Heyeti Sözcüsü İsmail Bekayi, Pakistan Genelkurmay Başkanı Asım Munir'in Tahran ziyaretini değerlendirdi.

Bekayi, Munir'in, İran ile ABD arasında mesaj alışverişinde bulunmak üzere Tahran'ı ziyaret ettiğini belirterek, "Görüşmede üzerinde ihtilaf bulunan konular ele alındı. Anlaşmaya hem çok uzak, hem de çok yakınız. Üzerinde ihtilaf bulunan konular hala mevcut. Şu anda mutabakat zaptını sonuçlandırmak için çaba gösteriyoruz." ifadelerini kullandı.

İran'ın odak noktasının savaşının sona erdirilmesi olduğunu söyleyen Bekayi, ABD ve İran'ın ortaya koyduğu görüşlerin çözüme ulaşabilme noktasında birbirine yaklaştığını ancak bunun anlaşma manasına gelmediğini vurguladı. Bekayi, "ABD'nin çelişkili tutumu nedeniyle sürecin değiştiğini söyleyemeyiz." diye konuştu.

Bekayi, Hürmüz Boğazı'na ilişkin ise, "Hürmüz Boğazı'nın ABD ile ilgisi yok. Bu, biz ve kıyıdaş ülkelerle alakalı." dedi.

Müzakerelerin mevcut aşamasında nükleer meseleler ve yaptırımların ayrıntılarıyla ilgili hususların yer almadığını belirten Bekayi, ülkesinin yaptırımların kaldırılmasına yönelik talebinin değişmez bir tutum olduğunu söyledi.

Bekayi, nükleer meselenin ABD ile varılacak mutabakat sonrası ele alınması gerektiğine işaret ederek, İran'ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması konusunun ise görüşmede gündemde olduğunu söyledi.

Bekayi ayrıca, İran'ın ABD'ye ilettiği 14 maddelik teklifinde, hem nükleer konulara hem de dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması hususuna atıf yapıldığını dile getirdi.

Nükleer konuya 30 ya da 60 gün içinde girilip girilmeyeceği hususunun sonraki aşamalarla ilgili olduğunu söyleyen Bekayi, resmi arabulucu ülkenin Pakistan olduğunu ve Katar'ın da görüşmelere yardımcı olmaya çalıştığını ifade etti.

28 Şubat’taki İran saldırısı öncesi süreçte İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun, ABD Başkanı Donald Trump ile Durum Odası’nda bir araya geldiği ve ABD-İsrail ortak operasyonunun İran'ı zayıflatabileceği beklentisiyle süreci yönlendirdiği öne sürüldü.

Ancak kısa süre içinde tablo tamamen değişti. İsrailli iki savunma yetkilisine göre, İsrail Trump yönetimi tarafından büyük ölçüde süreç dışında bırakıldı ve ABD ile İran arasındaki ateşkes görüşmelerinden neredeyse tamamen habersiz hale geldi.

İSRAİL’E BİLGİ AKIŞI KESİLDİ

İddialara göre İsrailli yetkililer, Washington–Tahran hattındaki görüşmelere dair bilgilere artık doğrudan ABD üzerinden değil, bölgesel diplomatik kanallar ve İran içindeki gözlem ağları aracılığıyla ulaşmak zorunda kaldı.

New York Times gazetesini aktardığı bilgiye göre yetkililer, bu durumun İsrail açısından ciddi bir stratejik bilgi kaybı anlamına geldiğini belirtti.

NETANYAHU’NUN STRATEJİSİ SARSILDI

Netanyahu, uzun süredir İsrail kamuoyuna Trump üzerinde etkili bir lider profili çizdi ve savaş sürecinde iki liderin “neredeyse her gün görüştüğü” mesajını verdi. Ancak yeni dönemde bu anlatı zayıfladı ve İsrail ABD ile koordinasyonda geri planda kaldı.

İRAN SAVAŞINDA HEDEFLER GERÇEKLEŞMEDİ

İsrail’in savaşın başında üç ana hedef belirlediği aktarıldı:

- İran’ın nükleer programını durdurmak,

- İran'ın füze kapasitesini ortadan kaldırmak

- Tahran yönetimi üzerindeki baskıyı artırmak.

Ancak sahadaki gelişmeler bu hedeflerin hiçbirinin tam olarak gerçekleşmediğini ortaya koydu. ABD’nin bazı diplomatik önerileri ise İran’a yönelik yaptırımların gevşetilmesi ve nükleer faaliyetlerde geçici bir moratoryum ihtimalini gündeme getirdi.

ABD–İSRAİL HATTINDA STRATEJİK AYRIŞMA

Trump yönetiminin rejim değişikliği fikrine mesafeli durduğu, özellikle enerji piyasalarındaki riskler nedeniyle ateşkes ve diplomasiye daha hızlı yöneldiği ifade edildi.

Bu tablo, Washington ile Tel Aviv arasında stratejik önceliklerin belirgin şekilde ayrışmasına yol açtı.

FÜZE PROGRAMI VE YAPTIRIM ENDİŞESİ

İsrail cephesi, olası bir anlaşmanın İran’a ekonomik rahatlama sağlayarak milyarlarca dolarlık kaynak yaratabileceği ve bu kaynağın Hizbullah gibi vekil güçlere aktarılabileceği endişesini dile getirdi.

Ayrıca İran’ın balistik füze programının müzakere kapsamı dışında bırakılması da Tel Aviv’de rahatsızlık yaratan başlıklar arasında yer aldı.

WASHINGTON’IN KARARLARI BELİRLEYİCİ

İsrail Savunma Bakanı İsrail Katz’ın, “Sadece ABD’den yeşil ışık bekliyoruz” sözleri dikkat çekti.

Bu açıklama, askeri koordinasyonun güçlü olmasına rağmen nihai karar mekanizmasında Washington’un belirleyici rolünü bir kez daha gündeme taşıdı.

Savaşın ilk dönemlerinde “eşit ortaklık” olarak tanımlanan ABD–İsrail işbirliği, zamanla değişti ve İsrail daha sınırlı bir operasyonel role itildi.

İsrailli yetkililere göre bazı operasyon planlarında İsrail öneri sunmaya devam etse de, Washington’un onay sınırlarının belirleyici olduğu ve özellikle enerji altyapısına yönelik saldırılarda frene basıldığı ifade edildi.

Netanyahu'nun ABD'den doğrudan bilgi alamadığı, Washington ile Tahran arasındaki temasları yalnızca dolaylı kanallardan takip ettiği belirtildi.

NETANYAHU’DAN YENİ SÖYLEM

Netanyahu’nun savaş hedeflerine ilişkin söylemini revize ettiği, “ortadan kaldırma” hedefinden “stratejik güç dengesi” vurgusuna geçtiği ifade edildi.

Son açıklamalarında İsrail’in ABD ile “eşsiz ittifak” içinde bölgesel gücünü pekiştirdiğini vurgulayan Netanyahu’nun, yeni dönemde daha temkinli bir siyasi dil kullandığına dikkat çekildi.