Sử dụng radar xuyên đất tìm kiếm mộ tập thể liệt sĩ hy sinh năm 1968 tại Kon Tum
Từ sáng đến chiều 4/6, nhóm chuyên gia Bộ môn Vật lý Địa cầu, Khoa Vật lý - Vật lý Kỹ thuật, Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TP HCM, quét radar dọc tuyến đường Trường Chinh, qua phường Đăk Cấm và Kon Tum. Đây là khu vực nghi có mộ tập thể của các liệt sĩ hy sinh trong trận đánh đầu tháng 2/1968.
PGS. TS Lê Văn Anh Cường, Trưởng bộ môn Vật lý Địa cầu, cho biết ông cùng hai thạc sĩ, giảng viên và hai sinh viên được điều động tham gia nhiệm vụ, phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ do Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi chủ trì.
Theo ông Cường, radar xuyên đất hoạt động bằng cách phát sóng điện từ xuống lòng đất, thu tín hiệu phản xạ để tạo các mặt cắt địa chất, qua đó nhận diện cấu trúc và dị thường bên dưới bề mặt. Đối tượng được khảo sát là những dị vật khác với môi trường xung quanh. "Các tín hiệu tán xạ bất thường có thể là cơ sở phán đoán sự tồn tại của những cấu trúc liên quan khu vực chôn cất", ông nói.
Công nghệ này từng được sử dụng trong dự án tìm kiếm liệt sĩ tại Quảng Nam, góp phần khoanh vùng và phát hiện một số hài cốt. Gần đây, thiết bị cũng được huy động hỗ trợ cơ quan chức năng TP HCM khảo sát một khu vực nghi có mộ tập thể.
Ông Nguyễn Xuân Thắng, thành viên nhóm nghiên cứu hỗn hợp Việt Nam - Mỹ, cho biết dữ liệu radar sẽ được đối chiếu với bản đồ, ảnh tư liệu quân sự và lời kể nhân chứng để xác định các vị trí nghi vấn. Nhóm kỳ vọng tìm được dấu vết những rãnh nước cũ, nơi được cho là vị trí quân đội Mỹ chôn cất tập thể các chiến sĩ quân Giải phóng hy sinh năm 1968.
Việc khảo sát gặp khó do khu vực đã đô thị hóa, bên dưới mặt đường hiện có hệ thống cấp thoát nước, cáp điện, viễn thông ngầm. Theo ông Thắng, radar xuyên đất giúp thu hẹp phạm vi tìm kiếm, giảm thời gian và chi phí so với đào khảo sát trên diện rộng.
Dự kiến việc quét radar diễn ra trong hai ngày. Sau khi phân tích dữ liệu, các đơn vị sẽ đào kiểm tra một số mặt cắt và khai quật theo các tuyến nghi vấn được xác định.
Manh mối dẫn đến cuộc tìm kiếm bắt đầu từ năm 2021, khi ông Bob Connor, cựu trung sĩ cảnh sát quân sự Mỹ, nhận được thông tin từ một cựu binh từng tham chiến tại Kon Tum. Người này kể sau trận đánh đầu tháng 2/1968, quân đội Mỹ thu gom và chôn cất khoảng 70-90 chiến sĩ quân Giải phóng trong một rãnh thoát nước giữa khu MACV Kon Tum và Biệt khu 24, nay thuộc khu vực đường Trường Chinh.
Kèm theo lời kể là hai bức ảnh chiến trường, một ghi cảnh đưa thi thể đến khu vực rãnh nước, một chụp toàn cảnh khu vực với vị trí nghi chôn cất được đánh dấu bằng nét bút màu xanh.
Từ các tư liệu này, ông Bob Connor cùng kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng nhiều năm xác minh vị trí khu mộ, thu thập không ảnh quân sự, bản đồ tác chiến, hồ sơ lưu trữ của hai phía và lời kể nhân chứng. Kết quả phân tích cho thấy khu vực nghi chôn cất nằm dọc hai bên đường Trường Chinh hiện nay, nơi các đợt quy tập năm 2001 và 2008 từng phát hiện 30 hài cốt liệt sĩ.
Cuối tháng 5, hội thảo xác minh thông tin do Ban Chỉ đạo tỉnh Quảng Ngãi và Ban Chỉ đạo 515 Quân khu 5 phối hợp tổ chức kết luận có căn cứ cho thấy hai rãnh chôn cất tập thể nằm ở phía bắc và phía nam đường Trường Chinh. Đây được cho là nơi an táng khoảng 70-90 cán bộ, chiến sĩ thuộc Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 24, hy sinh ngày 2/2/1968.
Dự kiến ngày 5/6, Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà cùng đại diện Bộ Quốc phòng, Quân khu 5 dự lễ khai quật, thăm dò, tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ tại khu vực này.
