Trump'tan CAATSA Yaptırımları Hakkında Açıklama: Kaldırılacak mı?

ABD Başkanı Trump, Cumhurbaşkanı Erdoğan'la görüşmesi öncesi kamuoyuna Türkiye'ye uygulanan CAATSA yaptırımlarının kaldırılacağını duyurdu.

Ancak süreç, sadece ABD Başkanı'nın kararıyla çözülebilen bir konu değil.

Peki CAATSA yaptırımları nedir?

CAATSA, yani ABD'nin Hasımlarına Yaptırımlar Yoluyla Karşılık Verme Yasası, ABD Kongresi tarafından 2017'de Rusya, İran ve Kuzey Kore'ye karşı kabul edilen bir yaptırım yasası.

Donald Trump'ın ilk döneminde kabul edilen bu yasayla ABD, bu üç ülkeye uygulanan yaptırımların yanı sıra, bu ülkelerle yakın ilişkilere girdiğini düşündüğü ülkelere yaptırım tehdidinde bulundu.

İlk kez Eylül 2018'de Çin Merkezi Askeri Komisyonu'nun Cihaz Geliştirme Departmanı'na karşı CAATSA kapsamında yaptırım uygulandı.

Türkiye'nin 2017 yılında Rusya yapımı S-400 hava savunma sistemi satın alması ve 2019'da Türkiye'ye ilk parçalarının getirilmesinin ardından ABD ve Türkiye arasındaki gerilimli müzakereler sonuçsuz kaldı ve Trump yönetimi Aralık 2020'de Türkiye'ye CAATSA yaptırımları uyguladı.

Savunma Sanayii Başkanlığı'na, dönemin SSB genel müdürüne, yardımcısına, Hava Savunma ve Uzay Daire Başkanı'na ve bu kurumun bir diğer üst düzey yetkilisine yaptırım uygulandı.

SSB yaptırımlarla ABD'den ihracat lisansı alamadı ve ABD'nin ve bağlantılı olduğu uluslararası finans kuruluşlarının kredilerinden faydalanamadı.

CAATSA yaptırımları, ABD ve Türkiye arasındaki ilişkileri derin ölçüde zedelemesi nedeniyle ekonomik ve siyasi bir kopuş da yarattı. 2020-2024 yılları arasında ABD Başkanlığı yapan Biden döneminde de Türkiye-ABD ilişkilerinde hiçbir ilerleme yaşanmadı.

Peki Trump'ın yetkileri Türkiye'yi CAATSA yaptırımlarından çıkarmaya yetiyor mu?

Bunun cevabı hem evet, hem de hayır.

ABD Kongresi'nde kabul edilen ve yasalaşan CAATSA kanununa göre ABD Başkanlarının ülkeleri CAATSA yaptırım listesinden 'geçici' olarak çıkarma, yani 'muafiyet' hakkı bulunuyor.

Başkan, yaptırımları askıya almadan önce Kongre'ye yazılı bir gerekçe ve sertifikasyon sunmak zorunda. Bu muafiyetler genellikle 180 gün azami sınırıyla verilir ve süresi dolduğunda Başkan tarafından yeniden uzatılması gerekir.

Yaptırımların kalıcı olarak kaldırılması için ise bir Kongre onayı gerekiyor. Kanun, yaptırımların tamamen kaldırılabilmesi için yaptırım uygulanan tarafın yaptırıma neden olan problemi tamamen çözdüğünü kanıtlamasını ve ileride benzer bir işlem yapmayacağına dair taahhüt vermesini şart koşuyor. İlgili ülkenin şartları karşıladığını Kongre'ye Başkanın resmen rapor etmesi gerekiyor.

Kalıcı kaldırılma kararı hem Kongre tarafından hem de Senato tarafından bloke edilebiliyor. Yani ABD yasama ve yürütmesinin tam bir uyumla çalışması sonucu CAATSA yaptırımları temelli kaldırılabiliyor.

ABD Kongresi ve Senatosu'nda çoğunluk Başkan Trump'ın partisi olan Cumhuriyetçilerde. Yani Trump'ın CAATSA yaptırımlarının kaldırılmasında net bir tavır sergilemesi durumunda kararın veto edilmeden çıkması muhtemel. Ancak hem Kongre'ye hakim güçlü lobilerin tavrı hem de kasım ayında gerçekleşecek ABD Ara Seçimleri, süreci tıkayabilir.

Epstein dosyası ve İran Savaşı nedeniyle ulusal ve uluslararası çapta büyük sorunlar yaşayan Trump'ın, ara seçimlerde hem Kongre'yi hem de Senato'yu Demokratlara kaybetmesi durumunda Başkanlığının son iki yılını azil tartışmalarıyla geçirmesi muhtemel.