Türkiye'de Kısmi Emeklilik Şartları ve EYT Sonrası Değişiklikler

Ülkemizde emeklilik şartlarında çok sık değişiklikler yapıldı. Değişiklikler nedeniyle sigortalı çalışmaya başlama tarihi bir gün önce ile bir gün sonra olan kişiler arasında büyük farklar ortaya çıktı. Bu değişikliklerden hem normal emekliler, hem de kısmi emekli aylığı bağlananlar etkilendi.

İlk defa sigortalı çalışmaya 8 Eylül 1999 tarihinden önce başlayan SSK’lılar 5000 ila 5975 prim günü varsa normal emeklilik hakkından yararlanabiliyorlar. Emeklilikte yaşa takılanlar (EYT) yasası çıkmadan önce bu kişilere normal emekli aylığı bağlanabilmesi için kadınlarda 40 yaşından başlayarak 56 yaşa, erkeklerde 44 yaşından başlayarak 58 yaşa varan kademeli yaş uygulanıyordu. EYT yasası ile kademeli yaş kaldırılarak prim gününü tamamlamış olanlara yaşa bakılmaksızın emeklilik hakkı tanındı.

SSK’LILARIN 3600 GÜNLE EMEKLİLİK KOŞULLARI 1999’DA ARTIRILDI

Prim günü normal emeklilik için eksik olan SSK’lılar 1999 öncesinde 15 yıl sigortalılık süresi, 3600 prim günü ve kadın ise 50, erkek ise 55 yaşında emekli olabiliyordu.

8 Eylül 1999 tarihinde çıkan kanunla emeklilik yaşı kadınlarda 58, erkeklerde 60’a çıkartıldı. Sigortalı çalışmaya 8 Eylül 1999 öncesinde başlayanların 3600 günle emeklilik yaşı kademeli olarak artırıldı.

Buna göre, 23 Mayıs 2002 tarihinde 15 yıl sigortalılık + kadın ise 50, erkek ise 55 yaş + 3600 prim günü koşulunu yerine getirmiş olanlara kısmi aylık bağlandı. Bu üç koşulu o tarihte sağlayamamış olanların emeklilik yaşı ise söz konusu koşulları sağladıkları tarihe göre kademeli olarak şöyle artırıldı:

24 Mayıs 2002 – 23 Mayıs 2005 tarihleri arasında yerine getirenler kadın ise 52, erkek ise 56 yaşında,

24 Mayıs 2005 ile 23 Mayıs 2008 tarihleri arasında yerine getirenler kadın ise 54, erkek ise 57 yaşında,

24 Mayıs 2008 ile 23 Mayıs 2011 tarihleri arasında yerine getirenler kadın ise 56, erkek ise 58 yaşında,

24 Mayıs 2011 tarihinden sonra yerine getiren kadınlar 58, 24 Mayıs 2011 ile 23 Mayıs 2014 tarihleri arasında yerine getiren erkekler 59 yaşında,

24 Mayıs 2014 tarihinden sonra yerine getiren erkekler ise 60 yaşını doldurdukları tarihte kısmi aylık bağlatabilirler.

ÜÇ KOŞULUN BİRLİKTE SAĞLANMASI GEREKİR

Okurlardan zaman zaman gelen mesajlar, kademeli geçiş konusunda kafa karışıklığı yaşandığını gösteriyor. Kimi okurlar sadece prim gününün tamamlandığı tarihi esas alarak, o tarihteki yaştan emekli olabileceklerini düşünüyorlar.

Oysa kanuna göre, kısmi emeklilikte hangi yaşın uygulanacağı, üç koşulun birlikte yerine geldiği tarihe göre belirlenir. Örneğin 1 Ocak 1970 doğumlu Ayşe Hanım ilk defa SSK’lı çalışmaya 1 Ocak 1985’te başlamış, 3600 prim gününü 2005 yılı nisan ayında tamamlamış olsun. Ayşe Hanımın 15 yıl sigortalılık süresi, 18 yaşını doldurduğu 1988’de başladığı için 2003 yılında dolmuştur. Bu iki koşul tamam ancak 50 yaş koşulunu 2020 yılında sağlamıştır. Demek ki, üç koşul 2020 yılında tamamlanmıştır. Bu durumda Ayşe Hanım 3600 prim günüyle 58 yaşında emekli olacaktır.

EKSİK GÜNLER BORÇLANMA VE İSTEĞE BAĞLI SİGORTA İLE TAMAMLANABİLİR

SSK’lı çalışanların düzenli bir işi olmadığı için veya çoğunlukla sigortasız çalıştırıldıklarından 3600 prim gününü tamamlamak bazıları için oldukça zor olabiliyor. Eksik günleri tamamlamak için askerlik borçlanması veya doğum borçlanması yapılabilir.

Kadınların doğum borçlanması yapabilmesi için çocuklarının sigortalı çalışmaya başladıktan sonra doğması gerekir. Doğum yapılması otomatik olarak borçlanma hakkı vermez. Doğumdan sonra çocuğun hayatta kalması şartıyla çocuk 2 yaşını tamamlayıncaya kadar sigortasız çalışılan süreler için borçlanma yapılabilir.

Askerlik veya doğum borçlanmasının SSK’ya sayılabilmesi ve 3600 günle emeklilik hakkından yararlanabilmek için borçlanmanın ya SSK’lı çalışırken ya da en son SSK’lı çalıştıktan sonra yapılması gerekir.

Askerlik ve doğum borçlanmasına rağmen kalan eksik günler isteğe bağlı sigorta ile tamamlanabilir. Ancak, isteğe bağlı sigorta günlerinin kesinlikle 1259 günü aşmaması gerekir. Aksi takdirde 3600 prim günüyle emeklilik suya düşer. Çünkü isteğe bağlı sigorta 4/b’ye, yani BAĞ-KUR’a sayıldığı için 1259 günü aştığında SSK’dan emeklilik hakkı ortadan kalkar. Askerlik veya doğum borçlanması isteğe bağlı sigorta sırasında veya ardından yapılırsa, borçlanma süreleri SSK’ya değil BAĞ-KUR sürelerine ekleneceği için yine SSK’dan emeklilik hakkı ortadan kalkar. O nedenle borçlanmanın ya SSK’lı çalışma sırasında ya da SSK’lı çalışmadan sonra yapılması, araya isteğe bağlı sigorta girmemesi gerekir.