Tütün Salgını: Küresel Bir Halk Sağlığı Tehdidi

Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre dünyada 1,2 milyar insan, vücutta neredeyse tüm organlara zarar vererek kanser, kalp hastalıkları, felç, akciğer hastalıkları, doğurganlığın azalması, bağışıklığın zayıflaması ve erken ölüme neden olan tütün mamulleri kullanıyor. Tütün kullanımı, kalp ve damar hastalıkları, solunum yolu hastalıkları, 20'den fazla kanser türü veya alt türü ile yaşamı kısıtlayan birçok hastalık için önemli bir risk faktörü oluşturuyor.

Covid-19 pandemisin en yoğun olduğu yıllardaki küresel ölüm sayısıyla benzer büyüklük mertebesinde olan tütün kaynaklı ölümler her yıl düzenli olarak devam etmesine rağmen "tütün salgını", insanlık tarafından Covid-19 seviyesinde bir tehdit olarak algılanmıyor.

Dünyanın şimdiye kadar karşı karşıya kaldığı en büyük halk sağlığı tehditlerinden biri olan "tütün salgını" nedeniyle, ölümlerin yanı sıra milyonlarca kişide sakatlık, yaşam kalitesinde düşme ve uzun süreli sağlık sorunları görülüyor. Dünya genelinde en yaygın türü olan sigaranın yanı sıra nargile, puro, ısıtılmış tütün ürünleri, pipo tütünü ve dumansız tütün ürünleri de kullanılıyor fakat bunların hiçbirinin güvenli bir kullanım şekli bulunmuyor.

HER YIL 7 MİLYONDAN FAZLA KİŞİ ÖLÜYOR

Dünya Sağlık Örgütü'nün en güncel verilerine göre, her yıl 7 milyondan fazla insan, doğrudan tütün kullanımına bağlı nedenlerle hayatını kaybediyor. Acı bir şekilde, bunların 1,3 milyondan fazlası ise hiç sigara içmediği halde pasif içicilik nedeniyle hayatını kaybediyor. Dünya genelindeki 1,2 milyar tütün kullanıcısının yaklaşık yüzde 80'i, düşük ve orta gelirli ülkelerde yaşıyor. Tütüne bağlı hastalık ve ölümlerin yükü de en ağır şekilde bu ülkelerde hissediliyor. Tütün bağımlılığı nedeniyle hane halkı bütçesinin gıda ve barınma gibi temel ihtiyaçlar yerine tütün ürünlerine harcanması, yoksulluğu daha da derinleştiriyor. Sigara kullanımının dünya ekonomisine yıllık maliyetinin 1,4 trilyon Amerikan dolarını aştığı tahmin ediliyor. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre bu maliyet, sağlık harcamaları, iş gücü kaybı ve erken ölümlerden kaynaklanan üretkenlik kayıplarını da kapsıyor.

SİGARA TÜKETİMİNDE LİDERLİK ÇİN'DE

Tütünün en yaygın türü olan sigara tüketiminde ilk sırayı Çin üstleniyor. Dünya genelinde her yıl yaklaşık 5 trilyon sigara tüketiliyor ve bunun neredeyse yarısı tek başına Çin'de içiliyor. Kişi başına tüketimde ise Balkanlar ve Doğu Avrupa ülkeleri, uzun yıllardır listenin üst sıralarında yer alıyor. Küresel sigara tüketiminin yarıya yakınının gerçekleştiği Çin'de her sene 2,4 trilyon sigara satılıyor. Ülkede 300 milyondan fazla sigara kullanıcısı bulunuyor.

New York Times'ın aktardığına göre, 2003 ile 2023 yılları arasında dünyanın geri kalanında sigara tüketimi yüzde 26 azalırken, aynı dönemde Çin'de sigara tüketimi yüzde 39 artmış bulunuyor.

ENDONEZYA, İKİNCİ SIRADA

Tütün kullanımının bir salgın teşkil ettiği Endonezya ise listenin ikinci sırasında yer alıyor. Mevcut uluslararası raporlara göre Endonezya, Çin'den sonra dünyanın ikinci büyük sigara tüketicisi konumunda bulunuyor. Dünya Sağlık Örgütü ve Endonezya Sağlık Bakanlığı'nın 2024 tarihli raporlarına göre ülkede yetişkinlerin yüzde 34,5'i tütün kullanıyor. Bu oran, 70,2 milyon kişiye karşılık geliyor. Özellikle gençlerin tütün endüstrisinin hedefi haline geldiği dünyanın en kalabalık Müslüman ülkesinde, elektronik sigara kullanımının da son 10 yılda 10 kat artmış olması dikkat çekiyor. Çeşitli uluslararası raporlara göre, listede Çin ve Endonezya'yı Hindistan, Rusya, ABD ve Japonya izliyor. Daha geride yer alsa da Türkiye de dünyada en fazla sigara tüketilen ülkeler arasında yer alıyor. Türkiye'de 20 milyonun üzerinde sigara tüketicisi bulunuyor. Her ne kadar Balkanlar'da çok sigara içenler için kullanılan "Türk gibi sigara içiyor" ifadesi artık geçerliliğini yitirmiş olsa da Türkiye, halen Avrupa'nın yüksek sigara kullanım oranına sahip ülkeleri arasında gösteriliyor.

SİGARA İÇME ORANINDA BALKANLAR ÖNE ÇIKIYOR

Toplam sigara tüketiminde dünyanın en kalabalık ülkeleri öne çıksa da nüfusa göre sigara içme oranında özellikle Balkan ülkeleri dikkat çekiyor. Tütün kullanımı, sigara tüketimi ve buna ilişkin verileri ülke ülke sunan küresel bir kaynak olan Tobacco Atlas'a göre Sırbistan, yüzde 30,8 ile yetişkin sigara içme oranının en yüksek olduğu ülkeler arasında yer alıyor. Sırbistan'ı yüzde 28,7 ile Endonezya ve yüzde 26,1 ile Bulgaristan izliyor. Tobacco Atlas'ın listesinde ayrıca Türkiye, Yunanistan ve Bosna Hersek de yer alıyor. Dünya Sağlık Örgütü'nün değerlendirmesine göre ise Bulgaristan, Kuzey Makedonya ve Sırbistan, tütün kullanımının Avrupa'da en yüksek olduğu ülkeler arasında gösteriliyor.

DÜNYADA TÜTÜN KULLANIMI AZALIYOR