World Cup 2026 changes: success or failure?

Sau kỳ World Cup 2026 lớn nhất lịch sử, phần lớn cải cách của FIFA đạt mục tiêu ban đầu, nhưng cũng không tránh khỏi nhiều tranh cãi.

Giải quy tụ nhiều quốc gia hơn, thu hút lượng khán giả kỷ lục, tạo doanh thu khổng lồ và hạn chế triệt để vấn nạn câu giờ. Tuy nhiên, những thay đổi ấy cũng kéo theo không ít hệ lụy, từ việc vòng bảng giảm sức cạnh tranh, các trận đấu bị ngắt quãng bởi quảng cáo, cho tới những tranh cãi về công tác tổ chức và dấu hỏi quanh sự can thiệp ngoài chuyên môn.

Mở rộng lên 48 đội: nhiều câu chuyện đẹp, nhưng vòng bảng giảm sức hút

Thay đổi lớn nhất của World Cup 2026 là tăng số đội từ 32 lên 48, kéo theo số trận tăng từ 64 lên 104. Theo BBC Sport, quyết định này mang đến nhiều câu chuyện truyền cảm hứng. Những đội lần đầu dự World Cup như Curacao, Cape Verde, Jordan hay Uzbekistan tạo nên màu sắc mới cho giải đấu.

Cape Verde gây ấn tượng mạnh khi hòa Tây Ban Nha và Uruguay ở vòng bảng, rồi chỉ chịu thua Argentina 2-3 sau hiệp phụ tại vòng 1/16. Curacao cũng để lại dấu ấn khi giành điểm trước Ecuador, sau trận thua đậm Đức. Nếu World Cup vẫn giữ 32 đội, những câu chuyện này sẽ không tồn tại.

Tuy nhiên, mặt trái của việc mở rộng cũng nhanh chóng xuất hiện. Vòng bảng có tới 72 trận nhưng chỉ loại 16 đội. Việc 8 đội xếp thứ ba có thành tích tốt cũng giành vé đi tiếp khiến nhiều trận đấu mất tính cạnh tranh. Kịch tính thực sự chỉ xuất hiện từ vòng knock-out.

Thể thức còn gây tranh luận khi FIFA ưu tiên thành tích đối đầu thay vì hiệu số bàn thắng bại để xếp các đội bằng điểm. Điều này khiến Australia và Paraguay biết chỉ cần hòa là cùng đi tiếp, và trận đấu kết thúc đúng với kết quả đó.

Thay đổi cách xếp nhánh tạo ra chung kết trong mơ

Một điểm mới khác là FIFA điều chỉnh nguyên tắc xếp nhánh ở vòng knock-out. Bốn đội có thứ tự FIFA cao nhất gồm Argentina, Tây Ban Nha, Anh và Pháp được bố trí ở bốn nhánh khác nhau nếu họ đứng đầu bảng, nhằm tránh gặp nhau quá sớm.

FIFA còn hoán đổi vị trí của Argentina và Pháp giữa hai bảng đấu để đảm bảo Argentina và Tây Ban Nha, hai đội đứng đầu bảng xếp hạng FIFA, chỉ có thể gặp nhau ở trận chung kết.

Nếu giữ nguyên cách bốc thăm thông thường, hai đội nhiều khả năng đã gặp nhau ở bán kết, còn Anh sẽ chạm trán Pháp. Dù vậy, kết quả thực tế vẫn chứng kiến cả bốn đội mạnh nhất vào bán kết, nên thay đổi này không ảnh hưởng nhiều đến cục diện giải đấu ngoài việc mở đường cho trận chung kết được chờ đợi nhất.

Nghỉ uống nước trở thành "mỏ vàng" quảng cáo

FIFA quy định mọi trận đấu đều có hai lần nghỉ uống nước kéo dài ba phút, kể cả tại các sân có mái che và điều hòa nhiệt độ. Liên đoàn giải thích đây là biện pháp bảo vệ sức khỏe cầu thủ, nhưng truyền thông cho rằng yếu tố thương mại đóng vai trò không nhỏ.

Trong thời gian nghỉ, nhiều đài truyền hình phát quảng cáo. Theo các chuyên gia, một quảng cáo dài 30 giây trên Fox Sports (Mỹ) có giá từ 200.000 đến 300.000 USD, còn ở các trận của đội tuyển Mỹ hoặc giai đoạn cuối giải có thể lên tới 750.000 USD.

Không chỉ tạo doanh thu, khoảng nghỉ này còn trở thành cuộc hội ý để các HLV mang bảng chiến thuật vào sân điều chỉnh lối chơi. Một số trận đấu đổi chiều sau các cuộc họp ngắn ngay bên đường biên.

Dù vậy, nhiều CĐV trên sân phản ứng bằng những tiếng la ó vì trận đấu liên tục bị gián đoạn. UEFA cũng tuyên bố không có kế hoạch áp dụng quy định này ở các giải đấu châu Âu.

Cuộc chiến chống câu giờ mang lại hiệu quả

Nếu nghỉ uống nước gây tranh cãi thì nỗ lực chống câu giờ của Trưởng ban trọng tài FIFA Pierluigi Collina lại nhận được nhiều đánh giá tích cực. Các trọng tài được yêu cầu đẩy nhanh tốc độ ném biên, phát bóng, thay người và xử lý nghiêm những tình huống giả vờ chấn thương.

Nếu loại bỏ thời gian nghỉ uống nước, một trận đấu tại World Cup 2026 kéo dài trung bình 96 phút 24 giây, thấp hơn đáng kể so với 101 phút 22 giây tại World Cup 2022.

Trong khi đó, thời gian bóng lăn tăng từ 58 phút 3 giây lên 58 phút 15 giây. Tỷ lệ bóng thực sự trong cuộc cũng tăng từ 57,4% lên 60,4%.

Điều này đồng nghĩa người hâm mộ được xem nhiều bóng đá hơn, trong khi tổng thời gian trận đấu lại ngắn hơn.

Khán giả vẫn đông dù giá vé cao

Trước giải, nhiều ý kiến lo ngại giá vé quá cao sẽ khiến nhiều khán đài trống. Thực tế diễn ra ngược lại. Sau vòng tứ kết, FIFA công bố các sân vận hành với tỷ lệ lấp đầy trung bình 99,7%, thu hút kỷ lục 6.527.410 lượt khán giả.

Điều đó cho thấy người hâm mộ vẫn sẵn sàng chi trả mức giá mà FIFA đưa ra để theo dõi World Cup. Không chỉ thu lợi từ bán vé, FIFA còn tăng doanh thu thông qua nền tảng bán lại vé chính thức, nơi tổ chức này thu thêm 30% phí trên mỗi giao dịch.

FIFA bị cơ quan chức năng bang New York và New Jersey điều tra về chính sách giá vé, hoạt động bán lại và độ chính xác của vị trí ghế ngồi. Ban tổ chức cũng phải hủy quy định cấm khán giả mang nước vào sân sau làn sóng phản đối, đồng thời giảm giá phương tiện giao thông tại một số thành phố tổ chức do chi phí quá cao.

Chính trị phủ bóng giải đấu

World Cup 2026 cũng chứng kiến nhiều tranh cãi ngoài chuyên môn. Ngay trước giải, nhiều CĐV từ các quốc gia nằm trong diện hạn chế nhập cảnh của Mỹ không thể sang cổ vũ. Trọng tài Somalia Omar Artan cũng bị từ chối nhập cảnh.

Đội tuyển Iran cũng gặp nhiều trở ngại khi chính quyền Mỹ chỉ cho phép lưu trú khoảng 24 giờ quanh mỗi trận đấu. Sau khi Iran bị loại, Bộ trưởng An ninh Nội địa Mỹ Markwayne Mullin còn tuyên bố ông đã "nhảy cẫng lên sung sướng".

Đỉnh điểm là vụ tiền đạo Mỹ Folarin Balogun. Sau khi nhận thẻ đỏ ở vòng 1/16, Balogun lẽ ra phải bị treo giò một trận. Tuy nhiên, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump gọi điện cho Chủ tịch FIFA Gianni Infantino, Ủy ban kỷ luật FIFA quyết định hoãn án phạt 12 tháng, cho phép Balogun ra sân ở vòng 1/8. Quyết định này chưa từng có trong lịch sử World Cup, cho thấy sự can thiệp chính trị vào bóng đá.

VAR vẫn gây tranh cãi nhưng xử lý nhanh hơn

VAR tiếp tục là chủ đề nóng của giải đấu. Ai Cập yêu cầu điều tra sau khi bị từ chối bàn thắng trong trận thua Argentina, còn nhiều HLV cũng phàn nàn về sự thiếu nhất quán trong các quyết định. Khi số trận đấu tăng lên đáng kể, FIFA cũng phải sử dụng nhiều tổ VAR hơn, khiến việc duy trì sự thống nhất trong các quyết định trở nên khó khăn hơn.

World Cup 2026 ghi nhận 37 lần VAR can thiệp, tương đương trung bình 0,36 lần mỗi trận, gần bằng World Cup 2022 (0,37) nhưng cao hơn Ngoại hạng Anh (0,29). Với những tình huống trọng tài phải trực tiếp ra màn hình xem lại, tần suất tại World Cup là 0,27 lần mỗi trận, gần gấp đôi Ngoại hạng Anh (0,15).

Điểm tích cực là các quyết định được đưa ra nhanh hơn đáng kể, giúp hạn chế thời gian chờ đợi - một nguyên nhân khiến VAR thường bị chỉ trích ở các giải quốc nội.