G7 liderleri, Evian'da düzenlenen zirvede Ukrayna ile birlik mesajı vererek yaptırımları sertleştireceklerini açıkladı. İran-ABD anlaşmasını memnuniyetle karşılayan liderler, enerji tedarik yollarını çeşitlendirme kararı aldı.
Rusya Ekonomik Kalkınma Bakanı Maksim Reşetnikov, Rusya-ASEAN İş Forumu'nda yaptığı açıklamada, Rusya'nın ASEAN ülkelerine enerji tedarikinin ilk çeyrekte %40 arttığını ve ticaret hacminin son 10 yılda %58 yükselerek 21 milyar dolara ulaştığını belirtti.
Hürmüz Boğazı'nda mayın temizleme çalışmalarının normal seyrüsefere dönüşü haftalarca geciktirebileceği, bu süreçte on milyonlarca varil petrolün sıkışıp kalabileceği belirtiliyor. ABD'nin VIP geçiş sistemi kurma planları da gündemde.
Hürmüz Boğazı'ndaki enerji krizi fosil yakıtlara bağımlılığın maliyetini gösterirken, Türkiye'nin ev sahipliği yapacağı COP31 zirvesi temiz enerji dönüşümü için kritik bir fırsat olarak görülüyor. Uzmanlar, elektrifikasyonun hızlandırılması ve yenilenebilir enerjiye geçişin önemini vurguluyor.
İsimsiz ABD istihbarat kaynakları, İran'ın Hürmüz Boğazı'nın fiili kontrolünü ele geçirdiğini ve bunun nükleer silahtan daha güçlü bir etki yarattığını iddia etti. Bu durumun, ABD/İsrail-İran arasındaki gerilimin bir sonucu olduğu belirtildi.
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Trump yönetiminin İran'a yönelik politikasının rejim değişikliği hedeflemediğini belirtti. Vance, İran halkının ayaklanmasının kendi kararı olduğunu ve ABD'nin hedefinin nükleer programı diplomatik veya askeri yollarla durdurmak olduğunu söyledi.
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Rusya'da mevkidaşı Sergey Lavrov ile görüştü. Görüşmede, ABD-İran arasındaki mutabakat, bölgesel güvenlik ve Ukrayna'nın diplomasi masasına dönmesi gibi konular ele alındı. Fidan, İsrail'in bölgede istikrarsızlaştırıcı rolüne dikkat çekti.
ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasını öngören anlaşma beklentisi, petrol fiyatlarını son üç ayın en düşük seviyelerine yaklaştırdı. Brent petrol 79 doların, WTI ise 76 dolar civarında işlem görüyor. Anlaşma, İran'a petrol ihracatı ve mali teşvikler sunuyor.
İsrail, ABD ve İran arasında İsviçre'de imzalanacağı açıklanan anlaşmanın ayrıntılarını bilmediğini belirtiyor. ABD, İsrail'in anlaşma metnini görme talebini reddetti. Trump ise ABD olmadan İsrail'in var olamayacağını söyledi.
İsrail, ABD ve İran arasında İsviçre'de imzalanacağı açıklanan anlaşmanın ayrıntılarını bilmediğini belirtirken, ABD'nin İsrail'in metni görme talebini reddettiği ortaya çıktı. Anlaşmanın Lübnan'dan çekilme gibi maddeler içerdiği iddia ediliyor.
Savaş öncesinde petrol ticaretinin beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı aylar sonra yeniden açılıyor. Ancak trafik normalleşmeden önce mayın temizliği ve anlaşmanın devamlılığı gibi önemli belirsizlikler bulunuyor. ABD donanması mayın temizliği için çalışma yürütecek.
ABD Başkanı Donald Trump, G7 Zirvesi'nde yaptığı açıklamada, İran ile yapılan anlaşma gereği Hürmüz Boğazı'nın cuma gününe kadar açılacağını ve kalıcı olarak ücretsiz olacağını belirtti. Trump, anlaşmanın İran'ın nükleer silaha sahip olmasını engelleyeceğini de vurguladı.
Fransa'da düzenlenen G7 Zirvesi'nde, Cumhurbaşkanı Macron ile Ukrayna Devlet Başkanı Zelenskiy arasındaki konuşmalar basına yansıdı. Macron'un Zelenskiy'ye Trump ile görüşüp görüşmeyeceğini sorduğu ve Avrupalı liderlerin Trump ile ilişkilerini koordine etmeye çalıştığı görüldü.
ABD Başkanı Trump, İran ile varılan anlaşmanın ikinci aşamaya geçtiğini ve İran'ın asla nükleer silaha sahip olmayacağını belirtti. İsrail'in Lübnan'a yönelik saldırılarını eleştiren Trump, "Ben olmasaydım İsrail olmazdı" dedi. İki ülke arasında 107 gün süren savaşın sona ermesi için mutabakat sağlandı.
İran Dışişleri Bakanlığı, ABD ile varılan mutabakat kapsamında Hürmüz Boğazı'nın açıldığını ve ABD'nin uyguladığı deniz ablukasının kaldırıldığını duyurdu. Ablukanın kaldırılması başından beri İran'ın vurgusu olduğu belirtildi.
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Moskova'da Rus mevkidaşı Lavrov ile yaptığı görüşmede, Ukrayna savaşı, ABD-İran mutabakatı, Hürmüz Boğazı, Azerbaycan-Ermenistan barış süreci ve Filistin meselesi gibi bölgesel konuları ele aldı. Fidan, sivillerin hedef alınmasını kınadıklarını belirtti ve İsrail'in tavırlarının tüm dünyanın sorunu olduğunu vurguladı.
Dışişleri Bakanı Fidan, Moskova'da Lavrov ile görüştü. Ukrayna'da barış çağrısı yapan Fidan, ABD-İran mutabakatını kritik buldu. Hürmüz Boğazı'nın açık tutulması ve Filistin meselesine değinen Fidan, İsrail'in eylemlerini kınadı.
İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Arakçi, ABD ile varılan mutabakatın 19 Haziran'da İsviçre'de imzalanacağını ve ardından nihai anlaşma için yeni bir müzakere turunun başlayacağını duyurdu. Mutabakatın Lübnan'daki savaşı durdurmayı da içerdiğini belirtti.
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, İran ile sağlanan mutabakatın ABD kaynaklarından mali destek içermediğini belirtti. Vance, anlaşmanın İran'ın nükleer silah geliştirmeyi bırakması ve terör arayışından vazgeçmesi halinde ilişkileri dönüştürmeye hazır olduklarını söyledi.
Bahçeli, İsrail'in Gazze'deki politikalarını eleştirerek "kan delisi bir kriz makinesi" olarak nitelendirdi. BM'yi üç maymunu oynamakla suçlayan Bahçeli, Netanyahu yönetiminin Cumhurbaşkanı Erdoğan'ı hedef almasını acziyet ilanı olarak değerlendirdi. ABD-İran mutabakatını olumlu bulduğunu ancak dikkatli olunması gerektiğini belirtti.
BM Gıda ve Tarım Örgütü Başekonomisti Maximo Torero, Hürmüz Boğazı'ndaki ticaret kesintisinin gübre ve enerji arzında darboğaza yol açtığını, bunun da yeni bir gıda krizi ve artan gıda enflasyonu riskini beraberinde getirdiğini belirtti.
Bahçeli, İsrail'in Gazze'deki politikalarını sert dille eleştirerek Netanyahu yönetimini 'kan delisi bir kriz makinesi' olarak nitelendirdi. BM'yi üç maymunu oynamakla suçlayan Bahçeli, uluslararası sistemin çatırdadığını ve Türk dünyasının yükselen rolüne dikkat çekti.
Hürmüz Boğazı'ndaki gübre tedarik kesintisi, enerji ve nakliye maliyetlerini artırarak küresel gıda fiyatları üzerinde baskı oluşturuyor. FAO Başekonomisti, durumun yıl sonuna doğru daha da derinleşebileceği ve gıda krizi riskini artırdığı uyarısında bulundu.
ABD-İran arasında varılan mutabakat sonrası Hürmüz Boğazı'nın gemi geçişlerine yeniden açılmasına ilişkin belirsizlik sürerken, trafik akışının normalleşmesinin birkaç ay sürebileceği tahmin ediliyor. Savaş öncesi günlük ortalama 130 gemi geçerken, mutabakat sonrası geçişler sınırlı kaldı.
