(CNN) - NASA, gezegendeki en gizemli hava olaylarından biri olan orman yangınlarının neden olduğu fırtınaları incelemek için Soğuk Savaş sırasında tasarlanan U-2 casus uçağının değiştirilmiş bir versiyonunu kullanıyor.
NASA'nın ER-2 adını verdiği jet, askeri savunma sistemleri yerine bilimsel aletlerle donatılmış bir uçuş laboratuvarını içeriyor ve son görevi, yangınlar sonucu oluşan hava fırtınalarını incelemek.
Yangın bulutları, bilimsel olarak orman yangınlarının yoğun ısısının neden olduğu devasa gök gürültülü fırtınalar olan "pyrocumulonimbus fırtınaları" olarak bilinir.
Bu fırtınalara bazı durumlarda şimşek oluşumu, kuvvetli rüzgarlar ve yangın hortumları da eşlik edebilir.
Deniz Araştırma Laboratuvarı meteorologu David A. Peterson şöyle açıklıyor: "Ateşten çıkan duman fırtınaya doğru itiliyor ve dikey kolondan yukarı çıktıkça hızlanıyor ve ardından serbest kalıyor" diye açıklıyor Peterson.
Peterson, Enjekte Edilen Duman ve PYRocumulonimbus Deneyi veya kısaca INSPYRE adı verilen görevin baş araştırmacısıdır. Bu fırtınaların değişken ve öngörülemeyen davranışlarını incelemeyi amaçlayan bir görevdir.
Peterson, "Duman bulutu fırtınayı tetikleyen sıcak bir baloncuk gibidir" dedi. "Dumanla doymuş olması dışında diğer yüksek irtifalı, güçlü fırtına bulutları gibi. Bu noktada yangın temelde kendi kendini besliyor."
Meteorologlar, tahmin edilmesi zor koşullar altında oluştukları için “kümülonimbus fırtınalarının” oluşumunu doğru bir şekilde tahmin edemediler.
Bilim adamları, yangınların neden olduğu bu atmosferik sistemlerin doğal atmosferik bariyeri aşarak stratosfere ulaşabildiğini ancak yakın zamanda keşfettiler.
Peterson, "Dumanın atmosferin yukarılarına doğru itildiği volkanik patlamaya benzer bir etki var" diye açıkladı. "Son yıllarda dumanın bu yüksek irtifalara ulaştığında jet akımları tarafından çok hızlı bir şekilde taşınabildiğini fark ettik."
Görev Temmuz ayında başlatıldı ve uçak halihazırda Kuzey Oregon ve Batı Kanada'da yanan orman yangını bölgelerinin üzerinden uçtu.
Havacılık araştırmaları ve uzay araştırmalarından sorumlu olan NASA'nın, yüksek irtifalarda uçma konusundaki üstün yeteneklerinden dolayı ER-2 uçaklarını kullandığını da belirtelim.
Peterson, "Yönlendirilebilir bir uydu olarak düşünülebilir" dedi. "Yaklaşık 20.000 metre yükseklikte havanın üzerinde uçuyor ve onu kontrol edilemeyen yangınların yaşandığı bir alan üzerinde ileri geri yörüngeye oturtabiliyoruz."
"Uçakta bulunan tüm cihazlar, duman sütunu yangınının enerji özelliklerini ölçmekle ilgilidir. Dolayısıyla bu sütunun içindeki havanın hareketinin yanı sıra boyutunu ve yüksekliğini de belirleyebilen radar cihazları var. Bunlar ayrıca yıldırımları takip ederek bu bulutların içindeki elektrik alanını da izliyor."
ER-2 uçağı fırtınanın üzerinde uçarken, NASA aynı anda Gulfstream 5 jetini bulutlara yönlendiriyor.
Peterson, "Fikir, her uçağın topladığı verilerin diğer uçağın verilerini iyileştirmek için kullanılabilmesidir" dedi.
Bu görevin asıl amacı bir gün bu tür fırtınaları tahmin edebilmektir.
"Görev kesinlikle bu tür yangın davranışını tahmin etmek için daha iyi araçlar geliştirmeyi içerecektir" diye devam etti.
Uçağın kökenleri ve Soğuk Savaş'taki rolü
ER-2'nin tarihi, Amerika Birleşik Devletleri'nin Demir Perde arkasında olup bitenleri araştırmak için bir uçağa ihtiyaç duyduğu casus uydular çağının öncesine, 1950'lerin ortalarına kadar uzanıyor.
ABD Hava Kuvvetleri Ulusal Müzesi'ne göre, "Sovyetler Birliği'nin kapalı ve gizli bir toplum olduğu göz önüne alındığında, 1950'lerin başındaki Sovyet askeri ve ekonomik gelişmeleri ABD için bir gizemdi."
"Ejderha Kadın" lakaplı U-2 casus uçağı, Sovyetler Birliği toprakları üzerinde son derece yüksek irtifalarda uçmak üzere özel olarak tasarlandı.
O zamanlar Amerika Birleşik Devletleri, uçağın uçtuğu irtifaya ulaşabilecek, ona ülke üzerinde hareket etme ve uçma özgürlüğü verecek hiçbir Sovyet füzesinin bulunmadığını varsaydı.
Ancak 1 Mayıs 1960'ta, U-2'nin hizmete girmesinden sadece dört yıl sonra, Sovyet ordusu, pilotu Francis Gary Powers olan bu uçaklardan birini düşürdü ve bu, ABD'nin Sovyet yeteneklerini hafife aldığını kanıtladı.
Ancak U-2, Soğuk Savaş'ın geri kalanı boyunca, özellikle Küba Füze Krizi ve Vietnam Savaşı'nın yanı sıra Irak ve Afganistan'daki daha yeni çatışmalar sırasında kritik istihbarat sağlamaya devam etti.
Şimdi, ilk uçuşunun üzerinden 70 yılı aşkın bir süre geçmiş olmasına rağmen, uçak hâlâ havada uçuyor.
