ABD ve İran, anlaşma metni üzerinde uzlaştı: Nihai onay bekleniyor

Arabulucu ülkelerden birinin diplomatı, "ABD ve İran'ın bir anlaşma metni üzerinde mutabık kaldığını bildirdi. Diplomat, anlaşmanın liderlerin nihai onayına ihtiyaç duyduğunu da ifade etti.

Konuyla ilgili bilgi sahibi iki kaynağın belirttiğine göre, anlaşma perşembe akşamı itibariyle anlaşma İran tarafında üst düzey yetkililer tarafından onaylanmış olsa da henüz İran'ın dini lideri Mücteba Hamaney tarafından onaylanmadı.

Trump, İran ile hafta sonu anlaşmanın imzalanacağı bir tören planladıklarını söyledi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise Tahran'ın "henüz nihai bir karara varmadığını" belirtti.

Beyaz Saray, son iki ay içinde birkaç kez anlaşmaya varıldığını öne sürmüş ancak görüşmeler her seferinde başarısızlıkla sonuçlanmıştı. Yetkililer, bu sefer metnin kabul edileceği konusunda iyimser olduklarını dile getirdi.

İran'ın dini lideri Mücteba Hamaney

İMZA TÖRENİ CENEVRE'DE

Axios'un haberine göre, ABD Hava Kuvvetleri'ne ait 4 C-17 uçağı Avrupa'ya hareket ederek, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'in önümüzdeki günlerde Cenevre'de yapılacak imza törenine katılması ihtimaline karşı ekipman taşıdı. Kaynaklar, geçici anlaşmaya çarşamba gecesi Katar arabulucusu Ali Al-Thawadi ile İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi arasında saatler süren görüşmelerin ardından varıldığını kaydetti.

Yetkililer, Tahran'daki görüşmeler sırasında Al-Thawadi'nin, Trump'ın temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner ile defalarca telefon görüşmesi yaptığını açıkladı.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi

'NETANYAHU İÇİN SÜRPRİZ'

Trump'ın anlaşmanın sonuçlandırıldığı yönündeki açıklaması, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu için sürpriz oldu. ABD'li bir kaynağın doğrudan verdiği bilgiye göre, Netanyahu son günlerde durumdan habersiz kaldı. Netanyahu'nun bilgi toplamak için Trump yönetimine yakın ülkelerin liderlerini aradığı bildirildi.

İRAN'IN NÜKLEER PROGRAMI

Mutabakat zaptı uyarınca İran, nükleer programıyla ilgili bazı taahhütlerde bulunacaktı; bunların başında da nükleer silah edinmemek ve zenginleştirilmiş uranyum konusundaki çıkmazı çözmek geliyordu. Üst düzey bir ABD'li yetkili, Trump'ın, sorunun çözümü için seçeneklerden birinin, İran'ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumunun Birleşmiş Milletler (BM) müfettişlerinin gözetimi altında ülke içinde seyreltilmesi olabileceği konusunda hemfikir olduğunu söyledi.

Metin, İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stokuna ilişkin bir çerçeve içeriyor, ancak İran'ın nükleer programına ilişkin herhangi bir adım, ikinci ve daha ayrıntılı bir anlaşmaya bağlı olacak. Bu durum, mutabakat zaptı üzerindeki çok daha basit müzakerelerin ne kadar zorlu geçtiği göz önüne alındığında, belirsiz bir olasılık olarak değerlendiriliyor. Bir yetkili, mutabakat zaptının "tüm nükleer konulara ayrıntılı olarak değindiğini" ve "ABD'nin tüm gereksinimlerini karşıladığını" iddia etti.

HÜRMÜZ BOĞAZI

Mutabakat zaptı, boğazın derhal ve geçiş ücreti alınmadan yeniden açılmasını ve 30 gün içinde savaş öncesi nakliye hacimlerine geri dönülmesini öngörüyor. Buna karşılık ABD ablukası da kaldırılacak. ABD'li yetkililer daha önce boğazın yeniden açılmasının ardından İran'a 60 gün boyunca petrol satmasına izin verecek geçici yaptırım muafiyetleri verileceğini söylemişti. Bu da Tahran için değerli bir gelir kaynağı oluşturacaktı.

YAPTIRIMLAR

İran'ın ilk anlaşmaya uyması ve sonraki müzakerelerde "iyi niyet" göstermesi durumunda yaptırımların hafifletilmesi artacak. Bir kaynak, "Yaptırımların kaldırılması için belirlenmiş bir tarih yok ve bu, anlaşmanın uygulanmasına bağlı olacak" dedi. Metinde, yurtdışında dondurulmuş milyarlarca İran dolarının akıbetine dair ayrıntılı bir madde olup olmadığı belirsizliğini koruyor.

İran, herhangi bir ilk anlaşmanın imzalanmasının ardından derhal bir miktar para alması gerektiğinde ısrar ederken, ABD ise paranın şartlara uyulmasına bağlı olarak taksitler halinde ödeneceğini belirtti. ABD yönetimine dışarıdan bir kaynak, dondurulmuş fonlar meselesinin gizli bir yan anlaşmayla ele alınabileceği endişesini dile getirdi. ABD'li yetkililer ise bu olasılığı yalanladı. ABD'li bir yetkili ve arabulucu ülkelerden birinden bir kaynağa göre, ABD, İran ve Katar son günlerde İran'ın Katar'da dondurulmuş fonlarının bir kısmına insani yardım malzemeleri satın almak için erişebilmesini sağlayacak bir mekanizma üzerinde görüştü.

'İSLAMABAD ANLAŞMASI' YOLDA

Katar ve Pakistan'ın ortak arabuluculuğuyla varılan anlaşma, eğer her iki taraf da nihayetinde imzalamayı kabul ederse, İslamabad Anlaşması olarak adlandırılacak. Arabulucu ülkelerden birinin diplomatı, "Anlaşmaya son şeklini vermek ve imza töreni için bir tarih belirlemek üzere taraflarla birlikte çalışıyoruz" dedi.