ABD ve İran, Hürmüz Boğazı'nı Yeniden Açmak İçin Anlaşmaya Yaklaşıyor

Fars Haber Ajansı'nın ismi açıklanmayan İranlı bir kaynağa dayandırdığı haberinde, müzakerelerin son aşamasında mutabakat metninde bazı değişiklikler yapıldığı kaydedildi. Yeni metinde, Hürmüz Boğazı'ndaki denizcilik hizmetlerinin gelecekteki yönetiminin İran ve Umman tarafından belirleneceğine dair ifadelerin yer aldığı iddia edildi.

"Denizcilik hizmetleri" ifadesinin açıkça kullanılmasının, ABD tarafından İran'ın ücret tahsil etme hakkının kabul edilmesi anlamına geldiği yorumunda bulunuldu. Söz konusu ifadenin metnin başka bir bölümünde de tekrarlandığı, buna göre İran'ın gemilerin ücretsiz geçişini yalnızca 60 gün boyunca kabul edeceği savunuldu. Bu kapsamda ABD'nin ücretlendirme ilkesini kabul ettiği, İran'a ise 60 günlük muafiyet tanındığı ifade edildi.

İran'ın güvenlik, denizcilik, çevre koruma ve sigorta hizmetleri sunarak Hürmüz Boğazı'ndan geçen ticari gemilerden gelir elde etmeyi ve bu gelirleri ekonomik kalkınmada kullanmayı planladığı da söz konusu kaynağın ifadeleri arasında yer aldı.

ABD ile İran arasında mutabakata varıldığının ilan edilmesinden kısa süre sonra Avrupa ülkeleri ortak yazılı açıklama yaptı. Almanya, İngiltere ve İtalya, ABD ile İran arasındaki savaşın sona erdirilmesi amacıyla varılan mutabakatı memnuniyetle karşıladıklarını bildirdi.

İtalya Başbakanlığının paylaştığı ortak açıklamada, "ABD ve İran arasında imzalanan mutabakat zaptının ilanını büyük bir memnuniyetle karşılıyoruz. Bu diplomatik atılım için ABD ve İran hükümeti ile Pakistan, Katar ve diğer arabulucular dahil tüm ilgili tarafları tebrik ediyoruz." ifadeleri kullanıldı.

HÜRMÜZ BOĞAZI'NDA ASKERİ YARDIM TEKLİFİ

Hürmüz Boğazı’nın acilen yeniden açılmasının ve seyrüsefer serbestisinin hiçbir koşul ve kısıtlamaya tabi olmaksızın sağlanmasının büyük önem taşıdığı vurgulanan açıklamada, şunlar kaydedildi:

"Biz de bu hedefe ulaşılması için üzerimize düşeni yapmaya kararlıyız. Buna, kendi anayasal gerekliliklerimiz doğrultusunda, ticari deniz taşımacılığına güvence sağlamak ve mayın temizleme faaliyetleri yürütmek amacıyla tamamen savunma amaçlı ve bağımsız bir görev dahil olabilir."

LÜBNAN'A DESTEK

Ortak açıklamada, Avrupa'nın Lübnan'a olan desteği teyit edilerek, şunlar kaydedildi:

"Bu hedef doğrultusunda ABD, İran ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) ile çalışmaya hazırız. İran’ın nükleer programına ilişkin açık ve doğrulanabilir adımlar atması halinde, ilgili yaptırımları kaldırmaya da hazırız. Bu fırsatı değerlendirmek, sürecin ivmesini korumak ve uzun vadeli diplomatik çözüme ulaşmak için ABD, İran ve bölgedeki ortaklarımızla yoğun şekilde çalışacağız. Ayrıca Lübnan'ın istikrarına, egemenliğine ve toprak bütünlüğüne olan tam desteğimizi ve güçlü bir ateşkesin önemini yeniden teyit ediyoruz."

ABD ve İran, savaşı sona erdirmek ve Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmak için bir kez daha anlaşmaya yakın görünüyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, nükleer programla ilgili müzakerelerin şartlarının ilk anlaşmanın imzalanmasından sonraki "60 günlük bir süre içinde kesinleştirileceğini" ve tarafların bu süreyi uzatmaya karar verebileceklerini açıkladı. Üst düzey bir ABD'li yetkili, anlaşmanın Tahran'ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumunun imha edilmesi sürecini başlatacağını öne sürdü. Yetkili, 60 günlük sürenin uranyumun çıkarılmasına ilişkin teknik detayların görüşülmesi için kullanılacağını, uranyumun geçen yıl ABD saldırılarıyla tahrip edilen üç nükleer tesiste gömülü olduğuna inandıklarını belirtti.

HÜRMÜZ BOĞAZI VE YAPTIRIMLAR

Associated Press'in (AP) haberine göre anlaşma, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması konusunu da içerecek. ABD'li yetkili, ortaya çıkan anlaşmanın boğazın yeniden açılmasına yönelik hükümler içerdiğini söylerken Arakçi, İran'ın gemilerin geçişi sırasında verilen hizmetler karşılığında ücret almasına izin veren bir anlaşma istediğini belirtti.

Anlaşmaya İran'a uygulanan yaptırımların kaldırılması da dahil olacak. Bölge ülkelerinin yetkilileri, anlaşmanın yaptırımların aşamalı olarak kaldırılmasını ve dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılmasını kapsamasının beklendiğini, Washington ve Tahran'daki onayların ardından önümüzdeki günlerde imza töreni yapılmasını öngördüklerini kaydetti.

LÜBNAN GELECEĞİ

Lübnan'ın geleceği belirsizliğini koruyor. İran, herhangi bir anlaşmanın İsrail'in Lübnan'a yönelik saldırılarını sonlandırmasını içermesi gerektiğinde ısrar ediyor. İsrail Savunma Bakanı Israel Katz, İsrail'in İran'a karşı hala bağımsız hareket edebileceğini ve Lübnan, Suriye ve Gazze'deki bölgelerden çekilmeyeceğini belirtirken, Lübnan'ın güneyinde çatışmalar sürüyor.

ABD Ulusal Terörle Mücadele Merkezi'nin eski başkanı Joe Kent, Tahran yönetimi ile varılan ateşkes anlaşmasını memnuniyetle karşıladı.

İran'a karar savaş konusundaki anlaşmazlıklar nedeniyle daha önce Trump yönetiminden istifa eden Kent, X platformunda yaptığı açıklamada, "İsrail'e tüm askeri ve istihbarat yardımlarını keserek bu anlaşmanın hayata geçirilmesi şansımızı güçlendirebiliriz. Onlar bu anlaşmayı baltalamak için her fırsatı kullandılar ve biz harekete geçmediğimiz sürece muhtemelen bunu tekrar yapacaklar. Ayrıca, İran'ın ulaşabileceği Körfez'deki üslerimizden sessizce askerlerimizi çekmeliyiz. Bu, İran'daki radikallerin bizi tekrar savaşa sürüklemek için saldıramamalarını sağlar. İsrail ya da İran'ın şartlarına göre bizi savaşa geri sürükleyebilecek, kontrol edebileceğimiz her faktörü ortadan kaldırmalıyız. Kontrol edebileceğimiz tüm koşulları kendi lehimize ayarlamalıyız." ifadelerini kullandı.