ABD ve İran İsviçre’de 60 günlük nükleer anlaşma yol haritasında uzlaştı

ABD ve İran, Katar ile Pakistan’ın arabuluculuğunda İsviçre’de yapılan görüşmelerde, 60 gün içinde nihai anlaşmaya ulaşmayı hedefleyen bir yol haritası üzerinde uzlaştı.

Arabulucu ülkeler, pazar günü yapılan görüşmeleri “olumlu” ve “yapıcı” olarak nitelendirdi.

İsviçre’nin Bürgenstock kentindeki toplantı, ABD ile İran arasında imzalanan mutabakat zaptı kapsamında yapılan ilk üst düzey görüşme oldu. Toplantıya ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in de aralarında bulunduğu Amerikan heyeti, İranlı yetkililer ile Katar ve Pakistan temsilcileri katıldı.

Katar ve Pakistan dışişleri bakanlıklarının ortak açıklamasına göre görüşmelerin en önemli sonucu, arabuluculuk sürecini siyasi düzeyde denetleyecek “Yüksek Düzeyli Komite” kurulması oldu. Komitenin, İran’ın nükleer programı, yaptırımlar ve anlaşmazlıkların çözümü gibi başlıklarda yürütülecek teknik görüşmelere zemin hazırlayacağı belirtildi.

Açıklamada, tarafların 60 gün içinde nihai anlaşmaya ulaşmayı hedeflediği kaydedildi.

Görüşmelerde, taraflar ile Lübnan arasında çatışma riskini azaltmaya yönelik bir iletişim hattı kurulması konusunda da uzlaşı sağlandığı bildirildi.

Lübnan’ın güneyinde İran destekli Hizbullah ile İsrail arasındaki çatışmaların sürmesi, İsviçre’deki görüşmelerin en kritik başlıklarından biri oldu.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, toplantıda “Lübnan savaşını sona erdirmek için önemli ilerleme” sağlandığını savundu. Erakçi, petrol ihracatı, Hürmüz Boğazı’ndaki durum, İran’ın dondurulmuş varlıkları ve ülkenin yeniden inşasına ilişkin başlıklarda da ilerleme kaydedildiğini öne sürdü.

Görüşmeler sürerken ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik sert açıklamaları Tahran’da tepkiyle karşılandı. İranlı yetkililer, Trump’ın son sözlerini anlaşmaya yönelik “ciddi bir ihlal” olarak gördüklerini belirterek, Amerikan tarafına protestolarını ilettiklerini açıkladı. Tahran’ın, bu açıklamalara verilecek yanıtı değerlendirdiği bildirildi.

Trump, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda İran’ın Lübnan’daki “vekillerini” durdurmaması halinde ülkesinin İran’ı yeniden ve daha sert biçimde hedef alacağını söyledi. ABD Başkanı, Hürmüz Boğazı’nın kapatılması durumunda da İran’a ağır karşılık verileceği tehdidinde bulundu.

Görüşmelerin en hassas başlıklarından biri de dünya petrol taşımacılığı açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı oldu.

İran, İsrail’in ateşkesi ihlal ettiğini öne sürerek Hürmüz Boğazı’nı yeniden kapattığını açıklamıştı. ABD ordusu ise İran’ın boğaz üzerinde kontrol sağladığı iddiasını reddetti.

Mutabakat kapsamında Hürmüz Boğazı’ndan 60 gün boyunca ücretsiz geçiş sağlanması öngörülüyor. Trump daha önce boğazdan geçişler için ücret alınmayacağını belirtmiş, ancak ilerleyen dönemde ABD’nin bölgedeki rolü nedeniyle geçişlerden ücret talep edebileceğini ifade etmişti.

İsrail ile Hizbullah arasındaki çatışmalar, diplomatik süreci zorlayan başlıklar arasında yer alıyor.

İsrail ordusu, Hizbullah’ın Lübnan’ın güneyinde görev yapan İsrail askerlerine 50’den fazla roket attığını ve ateşkesi ihlal ettiğini savundu. İsrail, buna karşılık Hizbullah hedeflerini vurduğunu açıkladı.

Hizbullah ise ateşkese bağlı kaldığını ileri sürerek, İsrail’in saldırılarını meşrulaştırmak için gerçeği çarpıttığını savundu.

Lübnan Sağlık Bakanlığı, hafta sonu düzenlenen İsrail saldırılarında çok sayıda kişinin yaşamını yitirdiğini bildirdi.

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, görüşmelerin ardından yaptığı açıklamada “önemli ilerleme” sağlandığını söyledi. Vance, tarafların hem nükleer meselede hem de Lübnan’daki ateşkes konusunda ilerleme kaydetmeyi hedeflediğini belirtti.

Amerikan heyetinde Vance’in yanı sıra Trump’ın özel temsilcisi Steve Witkoff ve Jared Kushner da yer aldı. Görüşmelere katılan üst düzey bir ABD’li diplomat, nükleer anlaşmanın tüm unsurlarının kapsamlı biçimde ele alındığını ve teknik temasların süreceğini ifade etti.

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise ülke içinde savaşa dönüş çağrısı yapan çevrelere uyarıda bulundu. Pezeşkiyan, savaşın sürmesinin hiçbir kişi ya da grubun çıkarına olmadığını belirterek, Tahran’daki iç bölünmelerin İran için dış tehditlerden daha yıkıcı olabileceğini söyledi.

İsviçre’de başlayan diplomatik süreç; İran’ın nükleer programı, yaptırımların kaldırılması, Hürmüz Boğazı’nın durumu ve Lübnan’daki çatışmalar gibi çok sayıda kritik başlığı kapsıyor.

Taraflar 60 gün içinde nihai anlaşmaya ulaşmayı hedeflese de Trump’ın tehditleri, İsrail-Hizbullah çatışmaları ve Hürmüz Boğazı’ndaki belirsizlik, sürecin kırılganlığını ortaya koyuyor.

Görüşmelerin hafta boyunca devam etmesi bekleniyor.