Áp lực tuyển sinh đại học: Thí sinh điểm cao vẫn lo trượt ngành mơ ước

Con gái thi khối D14 được 26,65 điểm nhưng bạn tôi thấp thỏm không biết có đỗ Đại học Luật hay Học viện Ngoại giao như nguyện vọng hay không?

Mấy chục năm trước, thế hệ chúng tôi từng cùng nhau trải qua cảm giác hồi hộp chờ điểm thi đại học. Khi ấy, điện thoại thông minh chưa có, mạng xã hội càng không. Muốn biết điểm thi, chúng tôi phải chờ báo giấy hoặc dò danh sách niêm yết ở trường. Thời gian chờ đợi dài đằng đẵng nhưng lại thoải mái hơn bây giờ rất nhiều.

Còn giờ, chỉ vài phút sau khi Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố điểm thi tốt nghiệp THPT năm 2026, điện thoại của tôi liên tục báo tin nhắn từ nhóm bạn thân. "Các con được bao nhiêu điểm rồi?", một người bạn trong nhóm hỏi. Ngay lập tức, cả nhóm bắt đầu chia sẻ kết quả của con mình. Một người bạn thân của tôi chia sẻ con gái thi khối D14 được 26,65 điểm, hiện đang không biết con có đỗ Trường Đại học Luật Hà Nội hay Học viện Ngoại giao như đúng nguyện vọng hay không? Một người bạn khác cho biết con đạt 26,5 điểm khối D01, gia đình đang thấp thỏm nuôi hy vọng vào Trường Đại học Ngoại thương.

Nếu nhìn những con số ấy cách đây khoảng 10 năm, nhiều người sẽ nghĩ cơ hội trúng tuyển đại học của các con rất rộng mở. Nhưng không ai trong số họ thực sự yên tâm mà có chung một tâm trạng lo lắng. Họ lo vì không biết điểm chuẩn năm nay sẽ tăng hay giảm, lo vì chỉ cần chênh vài phần mười điểm là cánh cửa vào ngành học mơ ước có thể khép lại, lo vì những năm gần đây tuyển sinh đại học ngày càng trở thành một cuộc cạnh tranh khốc liệt mà ngay cả những thí sinh có thành tích rất cao cũng không dám chắc chiến thắng. Nhìn những tin nhắn ấy, tôi chợt nhớ đến câu chuyện xôn xao mấy ngày gần đây khi một thí sinh đạt 9 điểm Toán, 8 điểm Tiếng Anh vẫn nơm nớp sợ trượt đại học.

Mùa tuyển sinh đại học những năm gần đây đang cho thấy một thực tế nhiều thí sinh đạt tổng điểm 26-27, thậm chí 28 điểm vẫn thấp thỏm, không dám chắc mình có thể bước chân vào ngành học hoặc ngôi trường đại học đã theo đuổi suốt nhiều năm hay không? Nghe có vẻ nghịch lý, nhưng đó lại là thực trạng của giáo dục hiện nay.

Điều thay đổi không phải ở năng lực của học sinh, mà ở cách thức tuyển sinh và mức độ cạnh tranh của hệ thống. Nếu như trước đây, kết quả của một kỳ thi gần như quyết định toàn bộ cơ hội vào đại học, thì nay bức tranh tuyển sinh đã trở nên phức tạp hơn rất nhiều. Các trường đại học đồng thời sử dụng nhiều phương thức xét tuyển như học bạ, đánh giá năng lực, đánh giá tư duy, xét tuyển kết hợp với chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế, tuyển thẳng và xét điểm thi tốt nghiệp THPT. Mỗi phương thức đều có những ưu điểm riêng, nhưng đi kèm với đó là một thực tế: số lượng chỉ tiêu dành riêng cho thí sinh xét bằng điểm thi tốt nghiệp không còn lớn như trước.

Nói một cách dễ hiểu, cuộc đua không còn diễn ra trên một đường chạy duy nhất. Khi cánh cửa được mở theo nhiều hướng khác nhau, áp lực cạnh tranh ở từng hướng cũng tăng lên. Điều đó lý giải vì sao có những em đạt mức điểm mà trước đây gần như chắc chắn đỗ đại học, nay vẫn phải cân nhắc từng nguyện vọng, từng khả năng rủi ro. Đặc biệt ở những ngành học được xã hội đánh giá cao về cơ hội nghề nghiệp như Kinh tế, Luật, Ngoại thương, Công nghệ thông tin, hay Y khoa, khoảng cách giữa người đỗ và người trượt đôi khi chỉ là 0,25 điểm.

Tôi vẫn nhớ câu nói của một phụ huynh trong một lần trò chuyện về mùa tuyển sinh: "Ngày chúng tôi thi đại học, được 24 điểm là cả nhà mở tiệc ăn mừng. Còn bây giờ, con tôi đạt 27 điểm mà vẫn ngồi phân tích điểm chuẩn mỗi tối". Đó là bức tranh thu nhỏ của giáo dục đại học hiện nay. Điểm số vẫn quan trọng, nhưng không còn là tấm vé bảo đảm cho sự yên tâm tuyệt đối.

Khi những dòng tin nhắn cuối cùng trong nhóm chat sáng nay tạm lắng xuống, tôi ngồi nhìn lại cuộc trò chuyện của những người bạn đã gắn bó với nhau từ thời sinh viên. Chúng tôi từng là những cô cậu học trò háo hức chờ kết quả thi đại học, rồi trở thành những người cha, người mẹ hồi hộp chờ điểm thi của con. Tôi luôn cho rằng trong giáo dục, sự phù hợp đôi khi quan trọng hơn danh tiếng. Một ngôi trường nổi tiếng có thể mang lại niềm tự hào nhất thời, nhưng một môi trường phù hợp mới là nơi giúp người trẻ phát triển bền vững.

Có những học sinh bước vào trường top đầu nhưng chật vật suốt những năm đại học vì chọn sai ngành. Ngược lại, có những em học ở một ngôi trường ít được nhắc đến hơn, nhưng lại tìm thấy niềm yêu thích, cơ hội phát triển và cuối cùng xây dựng được sự nghiệp đáng mơ ước. Thành công của một con người chưa bao giờ được quyết định hoàn toàn bởi tên trường ghi trên tấm bằng, mà được tạo nên bởi cách họ học tập, làm việc và không ngừng hoàn thiện bản thân sau khi rời giảng đường.

Làm việc trong lĩnh vực giáo dục nhiều năm, tôi càng tin rằng đại học chỉ là một cột mốc, không phải đích đến cuối cùng. Cuộc đời mỗi người dài hơn rất nhiều so với một mùa tuyển sinh. Những người thành công nhất mà tôi từng gặp không phải ai cũng khởi đầu bằng một hành trình hoàn hảo. Họ không để một thất bại hay một sự chệch hướng tạm thời định nghĩa cả cuộc đời mình. Họ tiếp tục học hỏi, tiếp tục thích nghi và tiếp tục tiến về phía trước.

Điều quan trọng là chúng ta đừng để một kết quả tuyển sinh trở thành thước đo duy nhất cho giá trị của một con người. Một nguyện vọng không đạt được có thể khiến các em thất vọng trong một thời gian, nhưng không thể quyết định toàn bộ tương lai của các em.