Co to jest "zielony gwizdek"? Lekarz wyjaśnia działanie środka przeciwbólowego użytego przez piłkarza

Gdy Ismael Koné doznał groźnej kontuzji w meczu Kanady z Katarem, uwagę widzów przykuł "zielony gwizdek" w ustach piłkarza znoszonego z boiska. To inhalacyjny środek przeciwbólowy o błyskawicznym działaniu. To, jak działa ten preparat i kiedy się z niego korzysta, tłumaczy w rozmowie z tvn24.pl dr hab. n. med. Jarosław Woroń, ekspert farmakologii klinicznej.

Zielone urządzenie w kształcie gwizdka, które piłkarz Ismael Koné trzymał w ustach to inhalacyjny środek przeciwbólowy stosowany w ratownictwie medycznym. - To produkt zawierający pochodną fluranową, działającą przeciwbólowo, antyhiperalgetycznie i uspokajająco - wyjaśnia w rozmowie z tvn24.pl dr hab. n. med. Jarosław Woroń, kierownik Zakładu Farmakologii Klinicznej na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Działanie antyhiperalgetyczne oznacza, że środek ogranicza nadmierną wrażliwość układu nerwowego na ból, dzięki czemu nie tylko łagodzi istniejące dolegliwości, ale też zapobiega ich nasilaniu się.

Jak tłumaczy ekspert, preparat działa bardzo szybko, ponieważ jego substancja czynna przenika przez barierę krew-mózg. - Dzięki temu efekt przeciwbólowy pojawia się niemal natychmiast - mówi dr Woroń.

Środek jest inhalowany przez specjalny ustnik, który zawodnicy i ratownicy potocznie nazywają "zielonym gwizdkiem". - To rozwiązanie bezinwazyjne, nie wymaga nakłuwania pacjenta. Jeśli poszkodowany jest przytomny, może samodzielnie go użyć - dodaje farmakolog.

Metoksyfluran to standard w wielu krajach

Tego rodzaju środki stosuje się głównie w sytuacjach nagłych, przy bólu ostrym, pourazowym lub w czasie interwencji ratunkowych. - Chodzi o to, żeby pacjent w stanie nagłym, z dużym bólem pourazowym, mógł jak najszybciej uzyskać ulgę, zanim trafi do szpitala - wyjaśnia ekspert.

Jak dodaje, podobne preparaty od dawna stanowią standard w pogotowiu ratunkowym w wielu krajach. - W Australii czy Nowej Zelandii ratownicy mają je praktycznie w każdej apteczce. To sprawdzone rozwiązanie, które pozwala znacząco poprawić komfort chorego, zanim jeszcze zostanie wdrożone leczenie szpitalne - mówi farmakolog. Przyznaje, że w Polsce stosowanie metoksyfluranu nie jest jeszcze powszechne. - Od lat zabiegamy o to, żeby preparat znalazł się także w wyposażeniu polskich zespołów ratownictwa medycznego - mówi dr hab. Woroń. Jak dodaje, główną barierą pozostaje cena, która jest wyższa niż w przypadku standardowo stosowanych leków.

- To nie jest kwestia braku wiedzy o skuteczności, tylko realnych kosztów. Kiedy jednak przeliczymy efektywność i bezpieczeństwo dla pacjenta, to naprawdę warto rozważyć szersze wprowadzenie tego leku do praktyki - zaznacza dr hab. Woroń.

Jak działa "zielony gwizdek"?

Metoksyfluran pozwala osiągnąć efekt przeciwbólowy w ciągu zaledwie kilku minut. To lek wziewny, więc nie wymaga wkłuć ani przygotowań. - Dla ratownika to ogromne ułatwienie. Pacjent w bólu może samodzielnie wdychać środek i bardzo szybko odczuwa ulgę - tłumaczy ekspert.

Zdaniem dr hab. Woronia ten lek mógłby wypełnić lukę pomiędzy tradycyjnymi lekami przeciwbólowymi stosowanymi w zespołach podstawowych a silnymi opioidami używanymi w szpitalach. - W sytuacjach, gdy działają ratownicy czy paramedycy, kluczowe jest jedno: kupić sobie czas - tłumaczy dr hab. Woroń. - Chodzi o to, żeby okres tzw. latencji, czyli czas od podania leku do uzyskania skutecznego działania przeciwbólowego, był jak najkrótszy - zaznacza.

Jak wyjaśnia ekspert, szybkie działanie farmaceutyku wynika z jego właściwości farmakokinetycznych (takich, które dotyczą szybkości i sposobu, w jaki lek przemieszcza się, przekształca i jest usuwany z organizmu - red.). - To preparat bardzo lipofilny, czyli rozpuszczalny w tłuszczach. Dzięki temu łatwo przenika przez błony biologiczne i działa naprawdę szybko i efektywnie - mówi farmakolog. Jednocześnie podkreśla, że ten preparat nie jest i nie powinien być dostępny do samodzielnego użycia przez pacjenta.

- To nie jest lek do stosowania w domu. To produkt wyłącznie dla wykwalifikowanych zespołów ratownictwa medycznego - zaznacza. - Wymaga przygotowania i połączenia kilku elementów urządzenia, co powinien robić profesjonalista. Dla osób postronnych mogłoby to być po prostu niebezpieczne - dodaje.

Lęk potęguje ból

Jak zaznacza dr Woroń, bardzo ważny jest aspekt udziału samego pacjenta w procesie leczenia takim środkiem. - W sytuacji bólu ostrego kontrola oddechu, sposób inhalacji i sam moment przyjęcia leku zależą od chorego - tłumaczy. - Dzięki temu osoba po urazie ma poczucie współuczestnictwa i sprawczości, a to ma ogromne znaczenie psychologiczne.

Ekspert dodaje, że leczenie bólu to nie tylko kwestia farmakologii, ale także opieki wielokierunkowej. - Pacjent, który silnie odczuwa ból, często odczuwa też lęk. A lęk potęguje ból. Dlatego tak ważne jest, żeby terapia obejmowała oba te elementy - zaznacza.

Przyszłość leków przeciwbólowych

Dr Woroń podkreśla, że stosowanie leków wziewnych, takich jak metoksyfluran wpisuje się w szerszy trend rozwoju alternatywnych dróg podawania substancji leczniczych. - Prace nad tym trwają od lat - wyjaśnia dr hab. Woroń. - Dziś mamy już cały wachlarz preparatów donosowych czy podjęzykowych, stosowanych chociażby u pacjentów z bólem przebijającym lub w chorobach kardiologicznych - dodaje.

Jednocześnie ekspert prognozuje, że przyszłość należy do nowoczesnych, szybko działających leków donosowych. - Coraz częściej stosuje się benzodiazepiny, ketaminy czy opioidy w tej postaci. Działają szybciej niż leki podawane dożylnie, zanim jeszcze substancja trafi do ośrodkowego układu nerwowego. To kierunek rozwoju farmakoterapii bólu ostrego - podkreśla dr hab. Woroń.

Farmakolog tłumaczy, że idea jest ta sama: chodzi o jak najszybsze i jak najbezpieczniejsze dotarcie substancji czynnej do organizmu, z pominięciem drogi dożylnej, która nie zawsze jest możliwa w warunkach nagłych.

- To nie jest przypadek ani "eksperyment", tylko naturalna konsekwencja rozwoju farmakoterapii bólu. Każdy jej etap rozwoju pokazuje, że nowe drogi podawania leków nie biorą się znikąd. To efekt konsekwentnej pracy naukowców i lekarzy, którzy starają się jak najlepiej pomóc pacjentowi - podsumowuje dr hab. Jarosław Woroń.