Hürmüz Boğazı krizi ve ABD ekonomisi: Enerji bağımsızlığı bir yanılsama mı?

Orta Doğu’daki savaşın Hürmüz Boğazı'nı fiilen kapatmasıyla tetiklenen küresel enerji krizi, ABD için hem stratejik bir güç gösterisi hem de derin bir ekonomik kırılganlık kaynağı haline gelmiştir. ABD, günlük 21,6 milyon varillik rekor üretim kapasitesiyle fiziksel arz güvenliğini büyük ölçüde sağlasa ve iç envanterlerini artırmayı başarsa da piyasa yapısı gereği küresel fiyat şoklarına karşı savunmasız kalmıştır. Nisan 2026 itibarıyla 120 dolar sınırına dayanan petrol fiyatları, Amerikan tüketicisini doğrudan vuran bir talep yıkımına yol açmıştır. Boru hattı darboğazları nedeniyle üretim artışının sınırlanması ve enerji maliyetlerindeki artışın stagflasyon endişelerini körüklemesi, ABD Merkez Bankasının (Fed) manevra alanını daraltırken Michigan Tüketici Güven Endeksi'ni tarihi bir şekilde diplere sürüklemiş, bu da enerji bağımsızlığının yerel fiyat istikrarını garanti etmeye yetmediğini açık bir şekilde ortaya koymuştur.

ABD Başkanı Donald Trump, ABD'nin dünyadaki en büyük petrol üreticisi olması sebebiyle artan fiyatlardan finansal fayda sağlandığını ve krizden diğer ülkeler kadar etkilenilmediğini öne sürse de entegre küresel piyasa yapısı bu tezi zayıflatmaktadır. Basra Körfezi'nden yapılan günde yaklaşık 490 bin varillik ithalat, toplam ABD ithalatının yalnızca yüzde 8'ini oluştursa da petrol fiyatlarının küresel bir havuzda belirlenmesi nedeniyle tedarik zincirindeki herhangi bir kırılma ABD iç pazarındaki fiyatları doğrudan yukarı çekmektedir. Ayrıca ABD, hafif ve daha az yoğun ham petrol üretip ihraç ederken yerel rafinerileri dışarıdan gelen daha ağır ham petrole göre dizayn edildiği için ithalata yönelik yapısal bir bağımlılık taşımaktadır.

Global Petrol Prices verilerine göre çatışmaların başlamasından nisan ayı başına kadar ABD'de petrol fiyatları yüzde 31, motorin fiyatları ise yüzde 41 oranında artmıştır. Yoğunlaşan maliyet baskıları, ABD'de bahar ekimlerinin devam ettiği bir dönemde üretici, perakendeci ve çiftçileri sıkıştırmaya başlamıştır. ABD yönetimi, normalde yaz aylarında uygulanan yakıt kısıtlamalarını askıya almak ve yüzde 15 etanol karışımlı benzin satışına sezon boyunca izin vermek zorunda kalmıştır.

Savaş başlamadan önce ABD’de zaten yavaşlayan bir ekonomi söz konusuyken; mevcut krizin makroekonomik bilançosu en net şekilde enflasyon kanalında kendisini göstermektedir. Dallas Fed’in analizlerine göre, boğazdaki kapanmanın süresine bağlı olarak 2026’nın dördüncü çeyreğinde manşet kişisel tüketim harcamaları fiyat endeksi (PCE) enflasyonunda 0.35 ile 1.47 yüzde puan, çekirdek enflasyonda ise 0.18 ile 0.49 yüzde puan arasında bir yükseliş beklenmektedir.

Fed Başkanı Jerome Powell, son toplantıda merkez bankasının enflasyon düşüşe geçene kadar faiz oranlarını indirmeyeceğini belirtmiş ve faiz oranlarını yüzde 3,5 ile yüzde 3,75 aralığında sabit tutmuştur. On yıllık hazine tahvillerinin getirisi, çatışmalar başlamadan önceki yüzde 4'ün altındaki seviyesinden mart ayında yüzde 4,4'ün üzerine çıkmıştır. S&P 500 endeksi yüzde 2.2, Dow Jones endeksi yüzde 4.0 değer kaybederken, piyasadaki oynaklık beklentisini ölçen VIX endeksi yüzde 11.7 oranında sert bir yükseliş göstermiştir.

Trump, 7 Nisan'da ilan edilen iki haftalık geçici ateşkesi sınırsız uzattığını ilan etmiş olsa da ateşkesin kalıcı bir barışa dönüşüp dönüşmeyeceği belirsizliğini korumaktadır. Nisan ayının sonu itibarıyla, krizin gelecekteki seyrine ilişkin IEA, IMF, Goldman Sachs, JPMorgan gibi büyük finans kuruluşları ve enerji otoritelerinin sunduğu makroekonomik risk senaryoları durumun potansiyel ciddiyetini ortaya koymaktadır. Baz senaryoda, çatışmanın üç ay süreceği ve tesislerdeki fiziksel hasarın kısıtlı kalacağı varsayılmaktadır. Bu durumun 2026 küresel ihracatında yüzde 5-6'lık bir daralmaya yol açarak fiyatları 110-130 dolar aralığında sabitleyeceği tahmin edilmektedir.