İran ve Umman'dan Hürmüz Boğazı'nda geçici seyrüsefer rotası için uzlaşı sinyali

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiğini yönetmek ve geçici bir seyrüsefer rotası oluşturmak amacıyla Umman ile sürdürülen hukuki ve teknik müzakerelerde nihai anlaşmaya yaklaştıklarını açıkladı.

İran resmi ajansı IRNA'nın aktardığına göre bugün Tahran'da düzenlediği basın toplantısında değerlendirmelerde bulunan Arakçi, iki ülkenin askeri ve deniz kuvvetlerinin mevcut haritalar üzerinden görüşmeler gerçekleştirdiğini ve nihai değerlendirmelerin ardından yeni rotanın netleşeceğini söyledi.

Boğazdaki mevcut Trafik Ayrım Düzeni'nin (TSS) artık Tahran yönetimi açısından kabul edilmez olmadığını vurgulayan Arakçi, teknik ve hukuki karmaşıklıklar nedeniyle öncelikle kalıcı rotaya altlık oluşturacak geçici bir güzergah üzerinde durulduğunu kaydetti.

İran Dışişleri Bakanı, Hürmüz Boğazı'nın seyrüsefere tamamen açılmasının ABD'nin İslamabad Mutabakatı ihlallerini tazmin etmesine ve diğer koşullara bağlı olduğunu savundu.

İslamabad Mutabakatı'nın beşinci maddesinin İran tarafından uygulandığını ve iki hafta içinde trafiğin yüzde 60 oranında normale döndüğünü öne süren Arakçi, ABD'nin boğazda yeni rotalar oluşturmaya çalışarak İran'ın seyrüsefer yönetimini zedelemeyi hedeflediğini ve bu durumun kabul edilemeyeceğini beyan etti.

Öte yandan Tahran ve Maskat yönetimleri arasında yürütülen görüşmelere karşın nakliye ve sigorta sektörünün temsilcileri, öngörülen mekanizmanın uygulanmasının son derece zor olduğunu değerlendiriyor.

Üst düzey bir İranlı kaynağın Reuters haber ajansına aktardığı taslağa göre Tahran yönetimi boğaza giren gemilere müdahale yetkisini elinde tutmayı, çıkış yapacak gemilerin ise İran'a bildirimde bulunulmasının ardından Umman üzerinden seyrüsefer yapmasını hedefliyor.

Söz konusu plan kapsamında Tahran yönetimi Hürmüz Boğazı'nı kullanan gemilerden taşıdıkları yükün değerine oranla yüzde 5 ile yüzde 7 arasında geçiş ücreti talep etmeyi amaçlarken Umman yüzde 3 seviyesinde bir oranı tartışıyor.

Washington yönetimi ise boğaz geçişlerinden herhangi bir ücret alınmasına karşı çıkıyor.

Dünyanın önde gelen denizcilik birlikleri, Uluslararası Denizcilik Örgütü'ne (IMO) gönderdikleri ortak mektupta, boğazdan zorunlu geçiş veya hizmet ücreti alınmasının örtülü bir harç niteliği taşıyacağını ve uluslararası seyrüsefer rejimini zedeleyeceğini belirtti.

IMO İdari Konseyi de Hürmüz Boğazı'na kıyıdaş ülkelerin ayrım gözetmeksizin ve ücret ödenmeksizin transit geçiş hakkını garanti altına alması gerektiğini vurguladı.

Denizcilik şirketleri ve petrol tüccarları açısından ise ABD'nin mayıs ayında İran tarafından kurulan Basra Körfezi Boğaz Yetki Kurumu'nu yaptırım listesine alması hukuki riskler yaratıyor.

ABD Hazine Bakanlığı'nın Amerikalı kişi ve kuruluşların İran hükümetinden güvenli geçiş garantisi kapsamında hizmet almasını yasaklaması nedeniyle, yapılan herhangi bir ödemenin varlıkların dondurulmasına yol açabileceği ifade ediliyor.

Diğer yandan Lloyd's Market Association (LMA) bünyesindeki savaş riski sigortacılarının temmuz ayı sonunda yürürlüğe koyduğu özel bir madde, Hürmüz Boğazı'ndan geçiş için harç veya ücret ödeyen gemilerin sigorta teminatlarını iptal ediyor.

Bu da gemi sahiplerini ödeme yapılması halinde sigortasız kalma, yapılmaması halinde ise geçiş engeliyle karşılaşma riskiyle baş başa bırakıyor.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Hazar Denizi'nin Hukuki Statüsüne İlişkin Konvansiyon'un meclise sevk edilmesine dair soruya da yanıt verdi.

Konvansiyonun 2018 ve 2019 yıllarında meclise sunulduğunu hatırlatan Arakçi, kıyıdaş diğer dört ülkenin metni onayladığını, İran'ın katılımının ise meclis onayına bağlı olduğunu ifade etti.

İran'ın Hazar Denizi'ndeki payının konvansiyon metninde yer almadığını açıklayan Arakçi, esas hatların belirlenmesi ile deniz yatağı ve su kitlesinin paylaşımındaki görüş ayrılıkları sebebiyle ülke payı konusunun konvansiyondan çıkarılarak ikili ve üçlü müzakerelere bırakıldığını bildirdi.

Arakçi, Rusya gibi ülkelerin konvansiyonun bir an önce yürürlüğe girmesini istediğini belirterek anlaşmanın Hazar Denizi'nde yabancı askeri güçlerin varlığını yasakladığını sözlerine ekledi.