Önce göldü şimdi çöl: Aral Gölü'nün acı hikayesi ve canlandırma çabaları
Hızlı Bakış
- Anadolu Ajansı'nın dosya haberine göre, Aral Gölü, eski Sovyetler Birliği'nin pamuk üretimi nedeniyle kurudu, Aralkum Çölü oluştu ve bölgeyi çevre felaketiyle karşı karşıya bıraktı.
- Kazakistan, Dünya Bankası işbirliğiyle Kokaral Barajı ile Kuzey Aral'ı canlandırmaya çalışıyor.
Yapay zekâ özeti
Neden Önemli?
Aral Gölü, eski Sovyetler Birliği'nin pamuk üretimi artırmak amacıyla Seyhun ve Ceyhun nehirlerinin sularını tarım arazilerine yönlendirmesi sonucu 1960'lardan itibaren hızla kurumaya başladı. Bu durum, Aralkum Çölü'nün oluşumuna ve bölgede büyük bir çevre felaketine yol açtı.
Anadolu Ajansının (AA) “Dünya Sulak Alanlar Günü” dolayısıyla hazırladığı "Önce göldü şimdi çöl" başlıklı dosya haberinde, Aral Gölü'nün özellikleri, kurumasının nedenleri ve çevreye verdiği zararlar, şu anki hali ile Özbekistan Devletinin çevre felaketini önlemek için yaptıkları, gölün Kazakistan sınırlarındaki kısmının şu anki durumu, Kazak hükümetinin gölü canlandırmaya ve çevre felaketini önlemeye yönelik projeleri anlatıldı.
Eski Sovyetler Birliği'nin 1960-1990 yıllarında pamuk deposu olarak kullandığı Orta Asya'da üretimi artırmak amacıyla sulanan tarım arazilerini 4,5 milyon hektardan 7 milyon hektara çıkarması sonucu bölgede suya talep artarken gölü besleyen Seyhun ve Ceyhun ırmaklarının suları oldukça azaldı.
1960'lı yıllara kadar her yıl Amuderya (Ceyhun) Irmağı'ndan 38,6 kilometreküp, Sirderya'dan (Seyhun) 14,5 kilometreküp su göle dökülürken büyük kısmının pamuk tarlalarına akıtılması sonucu Aral, geçen yüzyılın ortalarından itibaren hızla kurumaya başladı.
Bunun sonucunda 2020'li yılların başına gelindiğinde Aral Gölü'nün yüz ölçümü yaklaşık 9 kat küçüldü, suyun seviyesi 3 kat, hacmi ise 15 kat azaldı.
"Aralkum Çölü" oluştu
Aral Gölü, bugün eski kıyılarından 170 kilometreye kadar geri çekildi. Suyun çekildiği 4 milyon hektardan fazla alanda "dünyanın en genç çölü" olarak nitelendirilen Aralkum Çölü oluştu.
Tuzlu kum tabakalarıyla kaplı çölden her yıl kum fırtınalarında uçan yaklaşık 100 milyon ton tuzlu toz, bölgeyi büyük bir çevre felaketiyle karşı karşıya bırakırken Orta Asya'nın tüm bölgelerine yayılıyor.
Uzmanlar, Pamir Dağları'nda bulunan Orta Asya'nın en yüksek buzullarında bile bu tozlara rastlandığını, kum fırtınasıyla Aral Gölü'nün kuruyan tabanından uçarak bölgedeki buzulların erimesini hızlandırdıklarını dile getiriyor.
Kuzey Aral'da umutlar yeşeriyor
Aral Gölü'nün Seyhun Nehri'yle beslenen Kazakistan kısmındaki "Kuzey Aral"ın toplam büyüklüğü 3 bin kilometrekare alanı oluşturuyor.
Kazakistan hükümeti, Aral Gölü'nün kuzey kısmını korumak amacıyla Dünya Bankası işbirliğiyle başlattığı proje kapsamında, 2005'te bölgede "Kokaral Barajı"nı inşa etti.
Toplam uzunluğu 13 kilometre olan Kokaral Barajı sayesinde Seyhun Nehri'nden gelen suyun sadece Kuzey Aral'da birikmesi sağlandı. Böylece, Aral Gölü'nün kuzey kısmı yeniden canlanmaya başladı.
Açık Sorular
- Özbekistan'ın Aral Gölü'nün kendi kısmındaki durumu düzeltmek için spesifik projeleri nelerdir?
- Aralkum Çölü'nden yayılan tozun uzun vadeli sağlık etkileri nelerdir?
- Kokaral Barajı projesinin Kuzey Aral'daki ekosistem üzerindeki tam etkisi nedir?
