Pentagon’dan savunma şirketlerine acil mühimmat üretim talimatı: 21 gün süre verildi

ABD’de son günlerde savunma politikalarının merkezine oturan gelişmeler, Washington’da yeni bir tartışmanın fitilini ateşledi. Pentagon’un, Amerikan savunma sanayisinin üretim kapasitesi ve gelecekteki savaş hazırlıkları konusunda şirketlerden alışılmışın dışında bir hızlanma talep ettiği ortaya çıktı.

Washington Post’un ulaştığı daha önce kamuoyuna açıklanmayan bir Savunma Bakanlığı notu, Pentagon’un neden şimdi harekete geçtiğine ilişkin dikkat çekici ayrıntıları gün yüzüne çıkardı. Savunma Bakanlığı, sektörün önde gelen şirketlerinden mevcut planlarını yeniden değerlendirmelerini ve üretim süreçleriyle ilgili çok daha hızlı bir yol haritası hazırlamalarını istedi.

Ancak Pentagon’un bu hamlesi yalnızca savunma şirketlerine gönderilen bir talimattan ibaret değil. ABD’nin İran savaşı sonrasında karşı karşıya kaldığı askerî ve mali tablo, Beyaz Saray ile Pentagon arasındaki yaklaşım farklılıkları ve Kongre’deki bütçe çıkmazı, gelişmenin arka planındaki asıl tabloyu oluşturuyor.

Peki Pentagon’u bu kadar hızlı harekete geçiren ne oldu? Washington yönetimi savunma sanayisinden tam olarak ne istiyor ve önümüzdeki dönemde ABD’nin savaş kapasitesi açısından neden kritik bir süreç başlıyor? İşte Washington'daki gelişmenin perde arkası...

PENTAGON NEDEN 21 GÜN SÜRE VERDİ?

Washington Post’un ulaştığı ve daha önce kamuoyuna açıklanmayan Savunma Bakanlığı notuna göre Pentagon, aralarında kritik hava savunma füzelerinin de bulunduğu çok sayıda silah sisteminin üretim ve teslimat takvimlerinin hızlandırılmasını istiyor. Savunma Bakan Yardımcısı Steve Feinberg tarafından savunma sanayisi yöneticilerine gönderilen notta, şirketlerden kritik askerî kabiliyetler için “önemli ölçüde daha hızlı, daha agresif teslimat programları” hazırlanması veya üretimin artırılması talep edildi. Şirketlere bu planları sunmaları için en fazla 21 gün süre tanındı.

Feinberg, Pentagon’un mevcut üretim ve tedarik süreçlerinin savaş koşullarının gerektirdiği hızın gerisinde kaldığı mesajını verirken, “Yıllarca süren geliştirme süreçleri kabul edilemez” ifadesini kullandı. Feinberg ayrıca program takvimlerinin önemli ölçüde hızlandırılması ve üretim kapasitesinin derhal genişletilmesi gerektiğini vurguladı.

STOKLARDAKİ RAKAMLAR ALARM VERİCİ DÜZEYDE

Pentagon’un bu hamlesinin arkasında, İran savaşında Amerikan ordusunun özellikle hassas güdümlü mühimmat ve hava savunma füzelerini yüksek hızda kullanması bulunuyor.

Washington Post’un daha önce yayımladığı bilgilere göre ABD, savaşın ilk ayında 850’den fazla Tomahawk seyir füzesi ile 1000’den fazla Patriot ve Terminal Yüksek İrtifa Alan Savunma Sistemi (THAAD) önleyici füzesi kullandı. ABD ordusunun ayrıca çatışmaların ilk haftalarında 1300’den fazla taktik balistik füze kullandığı bildirildi.

Pentagon’un savaşın ilk iki gününde yaklaşık 5,6 milyar dolarlık mühimmat kullandığı yönündeki tahmin de çatışmanın mali ve lojistik boyutunu ortaya koydu. Bu noktada Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi’nin (CSIS) değerlendirmeleri önemli. CSIS, Patriot füzelerinin küresel envanteri savaş öncesinde yaklaşık 2200 seviyesindeyken 827’nin altına gerildiğini rapor etti. THAAD önleyicilerinin sayısının da 452’den 278’in altına düştüğü hesaplandı.

Bu tablo, yalnızca İran’a karşı yürütülen operasyon açısından değil, ABD’nin başka bölgelerdeki olası tehditlere karşı hazırlığı bakımından da önem taşıyor. Pentagon yetkilileri ve uzmanlar, uzun süren bir çatışmanın Amerikan ordusunu gelecekte Rusya veya Çin gibi rakiplere karşı kullanabileceği mühimmatın bir bölümünden mahrum bırakabileceği konusunda daha önce uyarılarda bulunmuştu.

PENTAGON İLE BEYAZ SARAY ARASINDAKİ GERİLİM DE DÜŞÜNDÜRÜCÜ

Mühimmat stoklarına ilişkin tartışma, Pentagon ile Beyaz Saray arasında da zaman zaman görüş ayrılıklarına yol açıyor. Savunma Bakanı Pete Hegseth kamuoyuna yaptığı açıklamalarda ABD mühimmat stoklarının güçlü olduğunu ve giderek daha da güçlendiğini savunurken, Pentagon içerisindeki bazı yetkililerin kapalı toplantılarda stokların yenilenmesi konusunda çok daha ciddi kaygılar taşıdığı bildiriliyor.

Özellikle Washington yönetimi Kongre’den savaşın maliyetlerini karşılamak ve mühimmat stoklarını yenilemek amacıyla ek savunma ödeneği talep ediyor. Temmuz ayında Beyaz Saray’ın Pentagon için 67 milyar dolarlık ek kaynak talebi gündeme gelirken, Savunma Bakanlığı’nın savaşın maliyetini yaklaşık 37,5 milyar dolar olarak hesapladığı açıklanmıştı. Bu rakam, hasar gören Amerikan üslerinin yeniden inşa edilmesi gibi bazı maliyetleri kapsamıyor.

SAVUNMA ŞİRKETLERİ BEYAZ SARAY’A ÇAĞRILDI

İşte tam da bu noktada Pentagon’un bu son girişimi, Trump yönetiminin savunma sanayisini daha doğrudan sürece dahil etme stratejisinin devamı niteliğinde. Temmuz ayının sonlarında Lockheed Martin, Northrop Grumman ve Boeing gibi geleneksel savunma şirketlerinin yanı sıra Anduril ve Palantir gibi teknoloji şirketlerinin yöneticileri Beyaz Saray’da üst düzey yetkililerle bir araya geldi.

Toplantılarda şirket yöneticilerinden, savunma harcamalarının artırılması amacıyla Kongre üyeleri üzerinde daha fazla siyasi baskı oluşturmaları istendiği bildirildi. Görüşmelerde Savunma Bakanı Pete Hegseth, Bütçe ve Yönetim Ofisi Direktörü Russell Vought ve Beyaz Saray Yasama İşleri Direktörü James Braid de yer aldı. Bu toplantılar, Trump yönetiminin savunma sanayisini yalnızca silah tedarikçisi olarak değil, Kongre’deki bütçe tartışmalarında da aktif bir aktör olarak konumlandırmak istediğini gösteriyor.

MİLYARLARCA DOLARLIK PLANIN KRİTİK DETAYI

Yine Washington Post’ta yer alan habere göre Savunma Bakanlığı son aylarda mühimmat üretimini artırmak için hem büyük savunma şirketleriyle hem de daha küçük teknoloji girişimleriyle çeşitli çerçeve anlaşmaları imzaladı.

Pentagon, Patriot Gelişmiş Yetenek-3 (PAC-3) ve THAAD füzelerinin üretiminin artırılması amacıyla Lockheed Martin ve Northrop Grumman ile yeni bir çerçeve anlaşmasına gitti. Bunun yanında Lockheed Martin’e PAC-3 üretimini 2030 yılına kadar üç katına çıkarma hedefi doğrultusunda 58,6 milyar dolara kadar çıkabilecek bir sözleşme de verildi.

Geçtiğimiz aylarda ise Anduril, Castelion, CoAspire, Leidos ve Zone 5 gibi şirketlerle düşük maliyetli füze ve saldırı sistemlerinin üretimini artırmaya yönelik anlaşmalar duyuruldu. Ancak burada önemli bir sorun bulunuyor: Çerçeve anlaşmaları, Pentagon’un bu şirketlerden silah almayı planlasa da her durumda nihai ve bağlayıcı satın alma sözleşmesi anlamına gelmiyor.

CSIS Füze Savunma Projesi Direktörü Tom Karako da bu ayrımı kritik olarak değerlendiriyor. Karako’ya göre söz konusu anlaşmalar esas olarak tarafların ileride yapılacak satın almalar konusunda uzlaşmaya vardığını gösteriyor; ancak gerçek üretim ve teslimatların başlayabilmesi için gerekli finansmanın Kongre tarafından onaylanması gerekiyor.

Karako, sorunun temelinde de bu noktayı görüyor: Pentagon üretimi hızlandırmak istiyor ancak gerekli kaynakların önemli bölümü henüz kesinleşmiş değil.

KONGRE’DEKİ BÜTÇE ÇIKMAZI ÖNEMLİ BİR EŞİK

Bu nedenle Pentagon’un üretim planlarının önündeki en önemli engellerden biri Kongre’deki bütçe anlaşmazlığı. Trump yönetimi savunma harcamalarında tarihi büyüklükte artışlar talep ederken, Demokratlar İran savaşının finansmanı için yeni kaynak ayrılmasına karşı çıkıyor.

Temmuz ayında Temsilciler Meclisi Cumhuriyetçileri, İran savaşının finansmanı ve diğer harcama kalemlerini içeren yaklaşık 95 milyar dolarlık bir plan üzerinde çalıştı. Ancak plan, Cumhuriyetçi Parti içerisindeki mali muhafazakârların itirazları ve Senato’daki belirsizlik nedeniyle ciddi engellerle karşılaştı.

Pentagon ise bütçe açığının baskısını azaltmak amacıyla mevcut kaynakların yeniden dağıtılmasına başvuruyor. Washington Post’un haberine göre Savunma Bakanlığı, eğitim ve silah alımı için ayrılmış yaklaşık 4,3 milyar doların daha acil operasyonel ihtiyaçlara aktarılması için Kongre’den izin istedi. Kongre’nin bu talebe henüz onay vermediği bildiriliyor.

Bu durum Pentagon’u önemli bir ikilemle karşı karşıya bırakıyor: Bir yandan savaş nedeniyle hızla tüketilen mühimmatların yerine konması gerekiyor, diğer yandan yeni üretim hatlarının kurulması ve kapasitenin artırılması için önceden ciddi miktarda yatırım yapılması gerekiyor.