Polska nie może wyłączyć się z paktu migracyjnego jak Dania

Jeśli Dania załatwiła sobie wyłącznie z paktu migracyjnego, to Polska też powinna - uważa Dobromir Sośnierz z Konfederacji. Ale zestawianie obu państw w tej sprawie to manipulacja.

Pakt migracyjny 12 czerwca 2026 roku wszedł w życie w Unii Europejskiej. No właśnie: ale czy w całej Unii? Na ten temat polscy politycy dyskutowali następnego dnia w "Śniadaniu w Trójce". Przedstawiciel Konfederacji Dobromir Sośnierz twierdził, że "są kraje w Unii Europejskiej, które potrafiły wywalczyć stałą derogację, w ogóle wyłączenie z tego paktu" i skoro potrafiły to zrobić państwa "znacznie mniejsze od Polski", to "my też chyba powinniśmy sobie coś takiego załatwić".

Dopytany przez posła Lewicy Andrzeja Szejnę, jakie to kraje, Sośnierz odpowiedział: "na przykład Dania".

Podobne twierdzenia można było czytać w sieci już w zeszłym roku. Według autorów niektórych wpisów poza Danią także Irlandia "wynegocjowała sobie" wyłącznie z paktu migracyjnego. Tak jak u Dobromira Sośnierza pojawiały się więc pytania, dlaczego Polska nie zrobiła tego samego. "Dania i Irlandia wynegocjowały sobie wyłączenie z Paktu Migracyjnego. Polska nie jest wymieniona wśród państw, do których pakt nie ma zastosowania"; "Dania nie podpisała paktu migracyjnego a nasi nierządni sprzedali nas" - pisali użytkownicy serwisu X (pisownia wpisów oryginalna).

I choć to prawda, że Dania jest wyłączona z paktu migracyjnego, to wyjaśniamy, dlaczego Polska nie mogła "sobie czegoś takiego załatwić".

Dania zwolniona z paktu: decyzja sprzed 30 lat

Unijny pakt migracyjny składa się z 10 aktów prawnych, z których w Polsce najwięcej kontrowersji budzi rozporządzenie w sprawie zarządzania azylem i migracją. Ustanowiono w nim mechanizm solidarności, na podstawie którego Komisja Europejska co roku będzie tworzyć listę państw wymagających pomocy z powodu presji migracyjnej. Inne kraje będą mogły udzielić pomocy przez przyjęcie migrantów, pomoc finansową lub techniczną.

Polska oraz cztery inne kraje - Austria, Chorwacja, Czechy i Estonia - zostały jednak zwolnione z mechanizmu solidarnościowego co najmniej do końca 2026 roku ze względu na nadzwyczajną sytuację migracyjną. W październiku tego roku dowiemy się, czy wyłączenie zostanie przedłużone na 2027 rok.

Jeśli chodzi o Danię, to rzeczywiście jest ona wyłączona z paktu migracyjnego. Nie brała udziału w negocjowaniu poszczególnych aktów prawnych, nie głosowała w ich sprawie i nie będzie zobowiązana ich przepisami. Duńczycy jednak nie "załatwili sobie tego" podczas prac nad paktem. Danię w Unii Europejskiej obowiązuje specjalna klauzula rezygnacji tzw. opt-out, dzięki której ten kraj nie musi stosować przepisów dotyczących wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości. Duńczyków nie dotyczy więc unijna polityka migracyjna czy azylowa.

Takie wyłączenia Dania zagwarantowała sobie już w 1992 roku, ponad trzy dekady temu. Zaczęło się od decyzji Duńczyków, którzy odrzucili w referendum ratyfikację traktatu z Maastricht (Traktatu o Unii Europejskiej). Jego przyjęcie wymagało zgody wszystkich państw członkowskich (wtedy było ich 12), więc rozpoczęto negocjacje, które zakończyły się podpisaniem specjalnych protokołów. Na ich podstawie Danii nie obowiązują unijne przepisy dotyczące spraw wewnętrznych (w tym migracji), obronności czy wspólnej waluty.

Dlatego w decyzji wykonawczej o mechanizmie solidarności w ramach paktu migracyjnego czytamy: "Zgodnie z art. 1 i 2 Protokołu nr 22 w sprawie stanowiska Danii, (...) Dania nie uczestniczy w przyjęciu niniejszej decyzji i nie jest nią związana, ani jej nie stosuje".

Polska nie może jednak "sobie załatwić" podobnego wyłączenia z paktu migracyjnego, ponieważ nie obowiązuje jej klauzula opt-out. Nie ma już też możliwości takich negocjacji, jakie prowadziła Dania, ponieważ nasz kraj zaakceptował treść traktatów unijnych, przed wejściem do UE w 2004 roku, a następnie przyjął traktat lizboński w 2009 roku.

Irlandia bierze udział w pakcie

Poza Danią także Irlandia ma w Unii Europejskiej klauzulę wyłączającą dotyczącą spraw wewnętrznych, w tym migracji. Obowiązuje ona od 1999 roku, ale ma nieco inną formę niż duńska. Irlandczycy nie są mianowicie automatycznie wyłączani ze wszystkich aktów prawnych dotyczących wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, ale każdorazowo mogą decydować, czy będą je stosować.

Dlatego wbrew twierdzeniom niektórych internautów Irlandia wcale nie jest wyłączona z paktu migracyjnego. Wręcz przeciwnie: irlandzki rząd podjął decyzję o przyjęciu jego przepisów. Minister sprawiedliwości Helen McEntee w 2024 roku tłumaczyła, że Irlandia chce brać aktywny udział w przeprojektowaniu unijnego systemu azylowego. Przypomniała, że każdy kraj może wybrać, w jaki sposób będzie pomagał krajom poddanym presji migracyjnej. Wiadomo już, że w 2026 roku Irlandia wniesie wkład finansowy w wysokości 9,3 mln euro.

Udział Irlandii w pakcie migracyjnym jest jednak o tyle specyficzny, że ten kraj nie należy do strefy Schengen (korzysta w tej sprawie z klauzuli opt-out). Oznacza to między innymi, że na granicach między Irlandią a krajami UE nadal prowadzi się kontrole graniczne i do tego wyspiarskiego państwa nie da się wjechać na podstawie wizy Schengen.

Podsumowując: Polska w przeciwieństwie do Danii i Irlandii nie może wyłączyć się z przepisów paktu migracyjnego. Ponadto Dania nie "załatwiła sobie tego" podczas negocjacji nad paktem, a skorzystała ze specjalnej klauzuli zagwarantowanej jej ponad 30 lat temu. Podkreślmy jednak, że dopóki Polska będzie zwolniona z mechanizmu solidarności przez Komisję Europejską, nasz kraj nie będzie musiał pomagać innym tak samo jak Dania.