Tác hại của video ngắn đối với trẻ và cách cha mẹ có thể khắc phục

BS.CK2 Nguyễn Thanh Sang, Trưởng khoa Tâm lý lâm sàng - Phục hồi chức năng - Y học cổ truyền, Bệnh viện Nhi đồng 2, cho biết khi trẻ xem video ngắn, não bộ liên tục được kích thích bởi dopamine - chất tạo cảm giác vui vẻ và phần thưởng. Những nội dung ngắn, nhanh, hấp dẫn có thể khiến trẻ bị cuốn vào trạng thái hưng phấn liên tục.

Khi việc xem bị dừng đột ngột, trẻ có thể rơi vào trạng thái hụt hẫng, khó chịu, bồn chồn. Hiện tượng này còn được gọi là "dopamine crash" - trạng thái tụt giảm cảm giác hưng phấn sau khi não bộ quen với mức kích thích cao.

"Do khả năng điều tiết cảm xúc còn hạn chế, trẻ dễ phản ứng mạnh như khóc lóc, ăn vạ, la hét hoặc bùng nổ cảm xúc khi bị ngắt khỏi màn hình", bác sĩ phân tích.

Theo bác sĩ Sang, nếu tình trạng này kéo dài, trẻ có thể giảm khả năng kiên nhẫn, khó tập trung, dễ cáu gắt và kém thích nghi hơn với các hoạt động đời thực vốn đòi hỏi sự chờ đợi và nỗ lực. Về lâu dài, điều này không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển cảm xúc mà còn tác động tiêu cực đến mối quan hệ giữa trẻ với cha mẹ và những người xung quanh.

Tuy nhiên, video ngắn không hoàn toàn có hại nếu được sử dụng đúng cách. Thay vì để thuật toán tự quyết định nội dung con tiếp cận, cha mẹ có thể chủ động biến video ngắn thành công cụ hỗ trợ học tập.

Phụ huynh nên ưu tiên các video giáo dục dài 1-3 phút, cung cấp kiến thức, kỹ năng sống hoặc những nội dung khoa học đơn giản, phù hợp độ tuổi.

Cha mẹ cũng nên xem cùng con và đặt những câu hỏi gợi mở như "Con thấy gì?" hoặc "Con học được gì?" để khuyến khích trẻ suy nghĩ, ghi nhớ và tương tác thay vì chỉ tiếp nhận thụ động.

Bên cạnh đó, cần đặt giới hạn thời gian xem rõ ràng, đồng thời cân bằng với các hoạt động thực tế như vẽ tranh, chơi ngoài trời, đọc sách hoặc kể chuyện. Những nội dung có nhịp độ chậm hơn, mục tiêu rõ ràng cũng nên được ưu tiên hơn các video giải trí dồn dập, kích thích mạnh.

"Cha mẹ hãy biến màn hình thành người bạn học của trẻ, thay vì 'người giữ trẻ'", bác sĩ Sang nói, đồng thời nhấn mạnh người lớn cũng cần làm gương bằng cách hạn chế thói quen lướt điện thoại không cần thiết trước mặt con.