Tầm quan trọng của giấc ngủ đối với sự phát triển của trẻ em

Ngủ là cách cơ thể phục hồi năng lượng, đồng thời não bộ xử lý thông tin, củng cố trí nhớ. Hormone tăng trưởng ở trẻ em được tiết ra mạnh trong giai đoạn ngủ sâu vào ban đêm, đóng vai trò quan trọng đối với phát triển chiều cao, hoàn thiện hệ thần kinh.

BS.CKI Bùi Thúy Nga, chuyên khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, cho biết nhiều phụ huynh cho rằng chỉ cần trẻ ngủ đủ số giờ là được, nhưng thời điểm đi ngủ cũng ảnh hưởng lớn đến chất lượng giấc ngủ. Trẻ ngủ muộn thường khó đi vào giấc sâu, ngủ không liền mạch, dẫn đến thiếu ngủ dù tổng thời gian nằm trên giường vẫn đủ.

Khi trẻ thức khuya, nhịp sinh học bị xáo trộn, khiến cơ thể khó vào chu kỳ ngủ tự nhiên. Nếu tình trạng này kéo dài, trẻ có thể bị thiếu ngủ tích lũy. Ban ngày, trẻ dễ mệt mỏi, buồn ngủ, giảm tập trung và học tập kém hiệu quả. Một số trẻ còn có biểu hiện cáu gắt, thay đổi cảm xúc, giảm khả năng kiểm soát hành vi.

Ngoài ra, ngủ muộn còn ảnh hưởng đến quá trình tiết hormone tăng trưởng. Phần lớn hormone này được giải phóng trong giấc ngủ sâu vào ban đêm. Khi trẻ đi ngủ quá trễ, thời gian ngủ sâu bị rút ngắn, tác động đến phát triển chiều cao trong dài hạn.

Thiếu ngủ kéo dài cũng liên quan đến rối loạn chuyển hóa. Trẻ ngủ muộn có nguy cơ rối loạn hormone kiểm soát cảm giác đói và no, dẫn đến ăn uống thất thường, tăng nguy cơ thừa cân. Đồng thời, hệ miễn dịch suy giảm khiến trẻ dễ mắc bệnh nhiễm trùng hơn.

Nhu cầu ngủ thay đổi theo từng độ tuổi. Trẻ sơ sinh cần 14-17 giờ mỗi ngày, chưa có giờ ngủ cố định. Giai đoạn 4-12 tháng là khoảng 12-16 giờ, bao gồm cả giấc ngủ ngày. Trẻ 1-2 tuổi cần 11-14 giờ, trẻ 3-5 tuổi nên ngủ 10-13 giờ. Trẻ 6-12 tuổi nên có khoảng 9-12 giờ đi ngủ, trong khi thanh thiếu niên cần 8-10 giờ mỗi ngày.

Với trẻ dưới 12 tuổi, bác sĩ khuyến cáo nên hình thành thói quen ngủ trước 22h để đảm bảo cơ thể có đủ thời gian bước vào chu kỳ ngủ sâu. Đây là khoảng thời gian quan trọng cho quá trình phục hồi, phát triển toàn diện.

Một số dấu hiệu cho thấy trẻ ngủ không đủ hoặc ngủ kém chất lượng gồm khó thức dậy buổi sáng, uể oải ban ngày, giảm tập trung, học tập sa sút, dễ cáu gắt hoặc ăn uống thất thường. Nếu tình trạng kéo dài, có thể ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe, sự phát triển của trẻ.

Để trẻ ngủ sớm, phụ huynh nên duy trì giờ ngủ và giờ thức cố định mỗi ngày, kể cả cuối tuần, nhằm ổn định đồng hồ sinh học. Thói quen này giúp cơ thể trẻ nhận biết thời điểm cần nghỉ ngơi và dễ đi vào giấc ngủ hơn.

Cha mẹ cũng nên hạn chế thiết bị điện tử như điện thoại, máy tính bảng, tivi ít nhất một giờ trước khi ngủ, vì ánh sáng xanh có thể ức chế hormone melatonin - chất giúp cơ thể buồn ngủ. Ngoài ra, không nên cho trẻ ăn quá no hoặc sử dụng đồ uống có đường vào buổi tối.

Phòng ngủ nên yên tĩnh, thoáng mát và đủ tối. Với trẻ nhỏ, phụ huynh có thể tạo thói quen trước khi ngủ như tắm nước ấm, đọc sách hoặc kể chuyện để trẻ thư giãn.

Phụ huynh cần đưa trẻ đi khám nếu con có biểu hiện khó ngủ kéo dài, ngủ ngáy to, ngưng thở khi ngủ, thức giấc nhiều lần hoặc buồn ngủ quá mức vào ban ngày. Đây có thể là dấu hiệu của rối loạn giấc ngủ cần được đánh giá và điều trị.