Thông động tĩnh mạch phổi - Nguyên nhân đột quỵ tái phát ở nữ bệnh nhân

PGS.TS.BS Nguyễn Thị Bạch Yến, Trưởng Khoa Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, cho biết chị Kim Anh bị đột quỵ nhồi máu não, không có các yếu tố nguy cơ thường gặp như tăng huyết áp, xơ vữa động mạch, rung nhĩ. Đây là lần thứ hai chị bị đột quỵ trong vòng ba năm.

Lần này, siêu âm cản âm tim, chụp cắt lớp vi tính đa lát cắt (MSCT) động mạch phổi bệnh nhân phát hiện ổ dị dạng bất thường kích thước 19x21 mm ở vùng đáy phổi phải. Bác sĩ chẩn đoán chị mắc dị tật thông động tĩnh mạch phổi (PAVM) - bệnh lý chị chưa từng được phát hiện.

Tỷ lệ mắc dị tật là 38/100.000 người. Thông động tĩnh mạch phổi ít triệu chứng nếu luồng thông nhỏ hoặc chỉ biểu hiện mơ hồ như khó thở khi gắng sức, giảm oxy máu nhẹ, chảy máu cam tái diễn nên dễ bị bỏ sót.

"Đây là nguyên nhân khiến chị Kim Anh đột quỵ tái phát", bác sĩ Yến nói. Dị tật tạo đường thông bất thường giữa động mạch và tĩnh mạch phổi khiến một phần máu bỏ qua quá trình trao đổi khí, làm giảm lượng oxy trong máu, người bệnh có thể mệt mỏi, khó thở, chóng mặt, nhất là khi gắng sức. Các cục máu đông nhỏ có thể đi thẳng lên não qua đường thông bất thường gây đột quỵ. Nếu không được phát hiện, xử trí kịp thời, người bệnh có nguy cơ đột quỵ tái phát và để lại di chứng thần kinh nặng nề.

Sau hội chẩn đa chuyên khoa, các bác sĩ quyết định sử dụng phương pháp can thiệp nội mạch, nút thông động tĩnh mạch phổi bằng vòng xoắn kim loại chuyên dụng (coils). Dưới hướng dẫn của hệ thống chụp mạch số hóa xóa nền (DSA), PGS.TS.BS Nguyễn Xuân Hiền, Giám đốc Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh và Điện quang can thiệp, xác định vị trí thông động tĩnh mạch phổi ở thùy dưới phổi phải bệnh nhân, sau đó dùng vi ống thông tiếp cận nhánh mạch nuôi ổ dị dạng. Các coils (vòng xoắn kim loại) được thả vào cuống mạch bất thường để bít tắc hoàn toàn đường thông.

Kết quả chụp kiểm tra ngay trong can thiệp cho thấy ổ dị dạng đã được nút tắc, không còn luồng shunt phải - trái, bảo tồn nhu mô phổi.

Theo PGS Hiền, trước đây, bệnh nhân có dị tật thông động tĩnh mạch phổi thường phải phẫu thuật cắt một phần thùy phổi dưới gây mê toàn thân. Hiện, nhờ sự phát triển của kỹ thuật can thiệp nội mạch cùng hệ thống chụp DSA, bác sĩ có thể nút tắc dị dạng qua đường ống thông mà không cần mổ hở. Trong suốt quá trình can thiệp, bệnh nhân vẫn tỉnh táo, không cần gây mê, thời gian thực hiện nhanh, có thể xuất viện sau khoảng 2-3 ngày.

Hậu can thiệp, các triệu chứng chóng mặt, hụt hơi của chị Kim Anh giảm rõ rệt, dự kiến luồng thông sẽ tắc hoàn toàn sau khoảng 3-6 tháng. Chị cần tái khám định kỳ, tiếp tục sử dụng thuốc kháng kết tập tiểu cầu phòng tai biến.

PGS Yến khuyến cáo người bị đột quỵ tái phát nhiều lần, đặc biệt không có các yếu tố nguy cơ điển hình như tăng huyết áp, rung nhĩ hay xơ vữa động mạch, cần được khám kỹ để tìm ra nguyên nhân.

Một số bất thường ít gặp như còn lỗ bầu dục, dị dạng thông động tĩnh mạch phổi hoặc các dị tật tim bẩm sinh khác có thể âm thầm tồn tại nhiều năm mà không gây triệu chứng rõ ràng. Nếu không được phát hiện và xử trí đúng, các bất thường này có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ tái phát và để lại di chứng thần kinh nặng nề.

Hiếu Nguyễn