TP HCM mở rộng vùng phục vụ Metro số 1 bằng xe buýt

Mất tối đa một tiếng đi xe buýt, người dân trong bán kính 6-7 km quanh các nhà ga có thể tiếp cận Metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên). Càng về tối, khả năng phục vụ của xe buýt đến metro càng giảm.

Khi TP HCM đưa metro vào quy hoạch mạng lưới giao thông công cộng hơn 15 năm trước, đây được kỳ vọng là loại hình vận tải quy mô lớn giải quyết phần nào bài toán ùn tắc và giảm xe cá nhân. Trong đó, metro là “xương sống” phục vụ nhu cầu đi lại lớn với khoảng cách xa, còn mạng lưới xe buýt là “mạch máu gom” kết nối người dân từ các điểm đến trục chính này.

Sau hơn một năm rưỡi hoạt động, tuyến Metro số 1 phục vụ trung bình khoảng 60.000 lượt khách mỗi ngày, đáp ứng 0,5% nhu cầu đi lại của TP HCM cũ. Trong khi đó, việc khuyến khích người dân sử dụng giao thông công cộng vẫn là bài toán khó giải. Một trong những giải pháp được thành phố triển khai từ 1/7/2026 là miễn 100% vé trên 134 tuyến xe buýt đến hết năm.

Sau một tháng, hệ thống phục vụ gần 8,4 triệu lượt khách, tăng hơn 39% so với cùng kỳ năm ngoái. Dù chính sách nhận được sự hưởng ứng, Phó giám đốc Sở Xây dựng TP HCM Bùi Hòa An thừa nhận để người dân tiếp tục lựa chọn, giải pháp dài hạn là xe buýt cần đảm bảo đúng giờ. Trong khi, đây lại là điểm yếu của mạng lưới. Khả năng kết nối giữa trạm dừng, nhà chờ với điểm đi và điểm đến chưa thuận tiện, khiến xe buýt dù xuất bến đúng giờ (khoảng 97%), không đảm bảo đến nơi đúng lịch trình.

Để đánh giá hiệu quả kết nối của mạng lưới giao thông công cộng, VnExpress tính thời gian ngắn nhất để một người tiếp cận Metro số 1 bằng xe buýt - hai phương tiện vận tải công cộng chính của TP HCM - từ mọi vị trí, vào các thời điểm khác nhau trong ngày. Thời gian này bao gồm: đi bộ, chờ xe buýt, thời gian trên xe, trung chuyển giữa các tuyến (nếu có), đi bộ đến nhà ga, và chờ tàu. Ví dụ, nếu xuất phát từ Bệnh viện Chợ Rẫy lúc 7h15, bạn mất tối thiểu 37 phút đi xe buýt để đến ga metro gần nhất - Bến Thành.

Theo đó, VnExpress mô phỏng hơn 1,5 triệu hành trình có thể có bằng giao thông công cộng trên bản đồ. Thời gian di chuyển đến Metro số 1 được chia thành các ngưỡng từ 15 đến 60 phút. Mỗi ngưỡng thể hiện khu vực mà người dân có thể tiếp cận các ga metro bằng xe buýt trong khoảng thời gian tương ứng, gọi là vùng phục vụ. Vùng này càng rộng, tức mạng lưới xe buýt hoạt động càng hiệu quả.

Kết quả cho thấy, trong điều kiện mất tối đa 60 phút di chuyển bằng xe buýt, người dân có thể tiếp cận các ga Metro số 1 từ khu vực rộng nhất khoảng 254 km², tương đương phạm vi cách các nhà ga 6-7 km. Tuy nhiên, vùng phục vụ này biến động ở từng nhà ga, vào từng thời điểm trong ngày.

Tuyến Metro số 1 dài 19,7 km, kết nối từ trung tâm đến cửa ngõ Đông Bắc TP HCM. Toàn tuyến gồm 14 nhà ga, kết nối các khu vực trọng điểm như trung tâm thành phố, Khu đô thị mới Thủ Thiêm, Thảo Điền, Khu Công nghệ cao, Bến xe Miền Đông mới…. Các tuyến xe buýt kết nối metro tập trung ở khu vực quận 1, Thủ Đức, Bình Thạnh cũ, có chiều dài trung bình 10-15 km mỗi tuyến, hoạt động với tần suất 10-15 phút mỗi chuyến vào giờ cao điểm.

Năm 2025, hệ thống xe buýt TP HCM phục vụ gần 97 triệu lượt khách, nhưng tỷ lệ người đi xe buýt chỉ đạt 1,6%, thua xa mục tiêu 7,23%. Khoảng cách này cho thấy xe buýt vẫn chưa phải lựa chọn ưu tiên của người dân. Trong khi, TP HCM đặt mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ người dân sử dụng giao thông công cộng đạt 15-20% nhu cầu đi lại.

Áp lực này trở nên lớn hơn sau khi sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu. Sau sáp nhập, TP HCM tái cấu trúc mạng lưới xe buýt theo hướng tăng liên kết giữa các vùng lõi của TP HCM, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu cũ, đồng thời gom khách từ các khu đô thị, khu công nghiệp tại hai khu vực này về tuyến Metro số 1.

So với năm 2025, lịch trình xe buýt năm 2026 có nhiều chuyến khởi hành sau 20h hơn, đặc biệt trong khung giờ 21h-21h59 (tăng 147%) và sau 22h (tăng 258%). Việc tăng số chuyến vào buổi tối giúp vùng phục vụ của Metro số 1 được duy trì lâu hơn, với khác biệt rõ nhất từ khoảng 20h30 đến trước 22h.

Sự thay đổi số tuyến xe buýt trước và sau sáp nhập TP HCM

Nhằm đánh giá hiệu quả của sự thay đổi này, VnExpress so sánh thời gian di chuyển đến metro bằng xe buýt vào hai thời điểm - tháng 7/2025 và tháng 3/2026.

Tuy nhiên, sau 18h30, sự khác biệt trở nên rõ rệt. Năm 2025, vùng phục vụ thu hẹp rất nhanh, từ khoảng 245 km² lúc 18h30 xuống chỉ còn 30 km² vào 22h, tức giảm hơn 8 lần chỉ trong 3,5 giờ. Ngược lại, năm 2026, dù vùng phục vụ cũng bắt đầu thu hẹp sau 18h30, nhưng vẫn duy trì tương đối ổn định ở mức 150-166 km² trong khoảng 21h00-22h00.