Trầm cảm và mối liên hệ với các cơn đau thể chất

Trầm cảm là rối loạn tâm thần ảnh hưởng đồng thời cảm xúc, nhận thức và cảm giác cơ thể. ThS.BS Nguyễn An Khải, Đơn vị Tâm thần, Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết não bộ không chỉ kiểm soát cảm xúc mà còn tham gia xử lý và điều hòa cảm giác đau thông qua mạng lưới thần kinh phức tạp. Khi một người bị trầm cảm kéo dài, hoạt động ở các vùng não liên quan cảm xúc như vỏ não trước trán, hạch hạnh nhân và hồi hải mã có thể bị rối loạn, kéo theo mất cân bằng các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin, dopamine, norepinephrine.

Đây là những chất giúp não điều chỉnh tâm trạng, giấc ngủ, mức năng lượng và cả ngưỡng chịu đau của cơ thể. Khi nồng độ các chất này giảm, hệ thần kinh nhạy cảm hơn với kích thích đau, đồng thời khả năng "ức chế đau tự nhiên" của não giảm theo. Vì vậy, người bệnh có thể cảm nhận cơn đau rõ hơn, đau lan tỏa nhiều vị trí và kéo dài dai dẳng dù không có tổn thương nhìn thấy được hay những thay đổi về mặt cấu trúc, sinh lý.

Những thay đổi trong hoạt động của não bộ và hệ thần kinh, mất cân bằng các chất dẫn truyền thần kinh này còn có thể làm gia tăng cảm giác đau ở những bệnh lý cơ xương khớp có sẵn như đau lưng, thoái hóa cột sống, viêm khớp hoặc hội chứng đau mạn tính. Do đó, triệu chứng trở nên nặng nề, khó kiểm soát.

Các triệu chứng thường gặp gồm đau đầu âm ỉ, đau vai gáy, đau cơ, đau lưng, cảm giác nặng ngực, mệt mỏi toàn thân, tê bì tay chân hoặc rối loạn tiêu hóa kéo dài.

Ngoài đau nhức cơ thể, người trầm cảm thường có biểu hiện buồn bã kéo dài, dễ cáu gắt, giảm tập trung, mất ngủ, ngủ không sâu giấc, mất hứng thú với công việc hoặc các hoạt động từng yêu thích.

Theo bác sĩ Khải, nếu không điều trị sớm, trầm cảm kéo dài có thể làm suy giảm chất lượng sống, giảm hiệu suất học tập, làm việc, tăng nguy cơ lạm dụng thuốc giảm đau, thuốc ngủ hoặc rượu bia để đối phó triệu chứng.

Điều trị trầm cảm hiện nay cần phối hợp nhiều phương pháp như dùng thuốc, tâm lý trị liệu, thay đổi lối sống và hỗ trợ giấc ngủ. Người bị trầm cảm kéo dài, đáp ứng kém với thuốc hoặc người bệnh lo ngại tác dụng phụ, bác sĩ có thể cân nhắc kích thích từ trường xuyên sọ lặp lại (rTMS). Đây là phương pháp không xâm lấn, sử dụng từ trường tác động lên các vùng não liên quan điều hòa cảm xúc nhằm hỗ trợ cải thiện triệu chứng trầm cảm, lo âu, mất ngủ, theo bác sĩ Khải.

Bác sĩ An Khải khuyến cáo người thường xuyên đau nhức cơ thể kéo dài kèm mất ngủ, mệt mỏi, buồn chán hoặc giảm động lực sống nên đi khám chuyên khoa tâm thần - thần kinh để được đánh giá. Từ đó, bác sĩ điều trị phù hợp, tránh để bệnh kéo dài ảnh hưởng sức khỏe thể chất lẫn tinh thần người bệnh.

Trọng Nghĩa